I SA/Wr 823/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. P. oraz małoletniego K. P. reprezentowanego przez S. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu do złożenia zgłoszenia nabycia majątku w drodze spadku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargi w kwocie 500 zł S. P., występująca w imieniu własnym oraz w imieniu małoletniego K. P., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniała, że jest bezrobotna i otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym mężu w kwocie 280 zł miesięcznie. W piśmie procesowym z dnia 24 października 2008 r. argumentowała, że po śmierci męża i na skutek "niekorzystnej" ugody z jego wspólnikami w zakresie rozliczenia działalności spółki cywilnej F. znalazła się z synem w bardzo trudnej sytuacji finansowej, w której obecnie nie stać jej na zakup opału na zimę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że wraz synem są właścicielami, w udziałach po ½, mieszkania o powierzchni 100 m², ich źródłem dochodu jest renta rodzinna syna w kwocie 280 zł (brutto) miesięcznie. W dniu 26 listopada 2008 r. doręczono stronie skarżącej wezwanie do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych S. P. za rok 2007 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej przychodów za ostatnie trzy miesiące, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych przez stronę skarżącą miesięcznie wydatków, ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez stronę skarżącą rachunków i lokat bankowych, w tym związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez stronę skarżącą środkach transportu, informacji o korzystaniu przez nią z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego, a także innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącej, W dniu 2 grudnia 2008 r. wnioskodawcy przesłali do akt sprawy pismo, w którym podali, że ich miesięczne wydatki wynoszą 2.181,95 zł, w tym dotyczą rachunków za telefony komórkowe w kwocie 175,41 zł, za olej opałowy – 500 zł, za abonament "Cyfra+" - 68,50 zł. Jednocześnie S. P. oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunku bankowego, jest właścicielem Samochodu KIA Sportage rocznik 1999 o wartości 15.000 zł i nie korzysta z pomocy społecznej. Powyższe informacje znalazły potwierdzenie w dostarczonych do Sądu dokumentach. Nadto z przesłanego odpisu zeznania podatkowego S. P. w podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że w roku 2007 uzyskała ona przychód z emerytury – renty w kwocie 5.860,20zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy procesowej) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego (adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, należało uznać, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia opłat sądowych oraz zaangażowania profesjonalnego zastępcy procesowego. Złożone przez wnioskodawców oświadczenie zawiera sprzeczne dane. Z jednej strony sugerują one, że do dyspozycji S. P. oraz jej małoletniego syna na miesięczne utrzymanie pozostaje jedynie kwota 280 zł, z drugiej strony wskazują, że skarżący wydają na ten cel kwotę 2.181,95 zł. Przy tym wnioskodawcy nie podają, mimo doręczonego im w dniu 26 listopada 2008 r. wezwania, dodatkowych, ponad wyżej wskazane świadczenie rentowe, źródeł finansowania tych wydatków. Taka rozbieżność w oświadczeniach i dowodzeniu strony rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistego charakteru wynikających z tych źródeł danych. Dlatego nie mogą być podstawą dla przyjęcia, że w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy, skutkującego obciążeniem finansowym Skarbu Państwa. Jednocześnie podkreślić należy, że powyższe ustalenia, oceniane w oparciu o zasady logiki oraz doświadczenie życiowe, nie mogą prowadzić do konkluzji, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skoro mimo deklarowanych znikomych dochodów faktycznie ponoszą znaczne koszty utrzymania. Zalicza się do nich ciężar wydatków na media, usługi telekomunikacyjne oraz utrzymanie samochodu, których nie są w stanie ponosić osoby pozbawione środków utrzymania. Tylko osobom fizycznym znajdującym się w takiej sytuacji – zgodnie z hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przysługuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na marginesie należy wskazać, że odmowa przyznania stronie pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie ogranicza jej prawa do Sądu, albowiem Sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.