I SA/Wr 848/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2014 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 10.000 (słownie: dziesięć tysięcy) złotych oraz ustanowienie adwokata, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Syndyk masy upadłości wskazanej w sentencji spółki z o.o. będącej w upadłości likwidacyjnej, wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 27.317 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie jako adwokata z urzędu A. S. W uzasadnieniu wskazał, że spółka faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności od października 2016 r. z powodu wszczętego wobec niej postępowania egzekucyjnego i zajęcia wszystkich rachunków bankowych. Syndyk podał, że w skład masy upadłej spółki wchodzi: nieruchomość położona we W., zakupiona na kredyt i obciążona w tym zakresie hipoteką, samochody marki B. [...] rocznik [...], M. rocznik [...], M. [...] rocznik [...] r., V. [...], rocznik [...] i V. [...] rocznik [...]. Obecne zadłużenie z tytułu kredytów wynosi 1.600.000 zł, zobowiązania wobec dostawców wynoszą 960.376 zł, z tytułu podatków ponad 5.500.000 zł, z tytułu składek ZUS 64.329 zł, z tytułu zaległych wynagrodzeń około 9.000 zł (część została pokryta z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). W skład masy upadłości wchodzą różne ruchomości o wartości około 40.000 zł. Dalej wskazano, iż z bilansu zysków i strat sporządzonego w przeddzień ogłoszenia upadłości ([...]sierpnia 2017 r.) wynika, że spółka po [...] października 2016 r. zaprzestała całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na zbyt duże ryzyko związane z brakiem możliwości wywiązywania się z zobowiązań wobec dostawców, ponieważ wszystkie wpływy na rzecz spółki były przejmowane na rzecz urzędu skarbowego. Bieżące koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego pokrywane są z umowy dzierżawy części nieruchomości wchodzącej z skład masy upadłości. Dochód z tego tytułu wynosi 5.690 zł. Poza tą kwotą syndyk nie uzyskuje żadnego dochodu w postępowaniu upadłościowym, gdyż nie prowadzi żadnej działalności upadłego. Syndyk zaznaczył, że upadłość została ogłoszona 4 miesiące temu (wniosek datowany jest na [...]grudnia 2017 r.) i w tym okresie nie mógł jeszcze podjąć czynności związanych z likwidacją majątku poprzez sprzedaż, z której można by pozyskać środki na pokrycie kosztów sądowych. Nie jest też możliwe zbycie składników majątku spółki w najbliższym czasie. Upadła spółka jest w złej kondycji finansowej i wyczerpała wszystkie możliwości pozyskania środków pieniężnych. Syndyk kontynuuje działania w tym kierunku, jednak do czasu zlikwidowania składników masy upadłości nie może liczyć na inne przychody poza uzyskiwanymi z dzierżawy. Syndyk jednocześnie zwrócił uwagę, że sprzedaż majątku również wymaga poniesienia kosztów – m.in. na ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników, ubezpieczenia pojazdów i nieruchomości, na utrzymanie nieruchomości, opłata za archiwum, na prowadzenie ksiąg i kadr, wynagrodzenia dla pracowników upadłego po ogłoszeniu upadłości w okresie wypowiedzeń. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 1.412.454,83 zł i wartość straty za ostatni rok obrotowy (-)603.924,93 zł. Syndyk wymienił tylko jeden rachunek spółki z saldem na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 1.130,81 zł. Do wniosku załączono spis inwentarza w postępowaniu upadłościowym, zaświadczenie o obrotach na rachunku bankowym za okres od sierpnia do listopada 2017 r. i zaświadczenie o wysokości sald, a także bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone na dzień [...] sierpnia 2017 r. Ponadto na wezwanie przedłożono deklaracje VAT-7 za wrzesień, październik i listopad 2017 r. oraz wydruk zbiorczej historii rachunków bankowych a cały 2017 r. Z powyższych dokumentów wynika, że głównym składnikiem majątku spółki jest nieruchomość zabudowana o wartości 1.126.000 zł, na rachunkach bankowych kwota uznań wynosiła 86.009,63 zł i kwota obciążeń 85.938,10 zł, saldo rachunku na koniec listopada wyniosło 1.130,81 zł. Na dzień [...] sierpnia 2017 r. zobowiązania krótkoterminowe spółki wynosiły 11.244.601,47 zł i brak było należności krótkoterminowych. We wrześniu, październiku i listopadzie 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 5.691 zł, 5.691 zł i 14.701 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 4.000 zł, 969 zł i 594 zł. Zgodnie z wydrukiem historii rachunków bankowych, w grudniu 2017 r. dokonano sprzedaży dwóch samochodów spółki w upadłości na łączną kwotę 40.455,07 zł. Odnotowany jest też wpływ z najmu w wysokości 7.000 zł. Mając na uwadze przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, wniosek należało uwzględnić w znacznej części. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast – gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe są formą daniny publicznej, a te, zgodnie z konstytucyjnie wyrażoną zasadą, każdy jest obowiązany ponosić (art. 84 Konstytucji). Stąd też na rozpoznającym wniosek ciąży obowiązek skrupulatnego zbadania możliwości płatniczych wnioskodawcy w ponoszeniu kosztów jego udziału w sprawie – jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części – wyważając pomiędzy tymi dwoma ustanowionymi Konstytucją regułami. Kierując się tymi wytycznymi referendarz uznał, że strona była w stanie zgromadzić środki pieniężne, który przynajmniej w części pokryją wpis od skargi w niniejszej sprawie. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści przytoczonej regulacji prawnej dotyczącej przesłanek przyznania prawa pomocy osobie prawnej (oraz jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej), ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. W niniejszej sprawie chodzi o spółkę, która pozostaje w upadłości likwidacyjnej i której aktywność obecnie skupia się przede wszystkim na spłacie wierzycieli w najwyższym stopniu. Jakkolwiek co do zasady należności podatkowe i inne daniny publiczne, na podstawie art. 342 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, mieszczą się w drugiej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszy masy upadłości i podlegają zaspokojeniu dopiero po pokryciu kosztów postępowania upadłościowego, to jak należy mieć na uwadze regulację zawartą w art. 343 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Z kolei zgodnie z art. 230 ust. 2 ww. ustawy, do innych zobowiązań zalicza się m.in. takie, które powstały z czynności syndyka. Do tych ostatnich zaliczyć należy koszty postępowania przed sądami administracyjnymi. Koszty związane z uczestnictwem w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy bowiem zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 431/12 i z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I GZ 877/15 – publ. jw.). Referendarzowi nie są znane nawet przybliżone kwoty bezpośrednich kosztów postępowania upadłościowego, wymienionych w art. 230 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, w tym wynagrodzenia dla syndyka i osób przez niego zatrudnionych, gdyż wnioskodawca ich nie podał, jednakże wiadome jest, że na rachunek spółki w grudniu 2017 r., a więc w czasie, gdy było już wiadome, iż konieczne będzie ponoszenie kosztów udziału w sprawie, wpłynęły kwoty o łącznej wartości ponad 40.000 zł. Ponadto odnotowane zostały uznania zaliczek na poczet postępowania upadłościowego przekazywanych z rachunku Sądu Rejonowego (w sierpniu i październiku wypłacono łącznie 6.251,21 zł) oraz wpłaty dokonywane przez D.Urząd Skarbowy (w październiku wpłaty te wyniosły łącznie 3.342,01 zł). Nie bez znaczenia pozostają też kwoty dostaw towarów i usług zdeklarowane w związku z VAT, których średnia wartość za wrzesień, październik i listopad wynosiła około 8.500 zł. Zauważyć również należy, że w toku likwidacji spółki nadal istnieje możliwość uzyskania od jej wspólników dopłat, jeżeli są one przewidziane w umowie spółki. Zgodnie z brzmieniem art. 275 § 1 Kodeksu spółek handlowych, do spółki w okresie likwidacji stosuje się przepisy dotyczące organów spółki, praw i obowiązków wspólników, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej lub z celu likwidacji nie wynika co innego. W § 3 powołanego artykułu zastrzeżono jedynie, że w okresie likwidacji dopłaty mogą być uchwalane tylko za zgodą wszystkich wspólników. Zgodnie z umową spółki znajdującej się w aktach sprawy (§ 11 ust. 1), "wspólnicy zobowiązują się do wniesienia dopłat w wysokości do pięciokrotności wartości nominalnej udziału". Przy czym w postanowieniach umowy dotyczących dopłat brak obwarowań co do celów, na które dopłaty mogą być przeznaczone. W upadłej spółce jest dwóch wspólników. Uzyskanie jednomyślności w takiej sytuacji nie powinno zatem napotkać trudności, zwłaszcza jeśli chodzi o dochodzenie praw w sprawie zobowiązania podatkowego w wysokości ponad 2.700.000 zł. Dodać wypada, iż z wydruku rachunku bankowego wynika, jednemu ze wspólników że 6 listopada 2017 r. zostało wypłacone wynagrodzenie w wysokości 8.888,75 zł, a w grudniu łącznie 9.368,34 zł. Poczynione ustalenia wskazują zatem, iż wnioskodawca posiada źródła, z których był i jest w stanie poczynić zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi przynajmniej w części, to jest do kwoty 10.000 zł. Wykazane natomiast zostało, że na poniesienie kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika – zwłaszcza w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi ponad 2.700.000 zł – ponad wskazaną kwotę, syndyk nie dysponuje dostatecznymi środkami. Co do pozostałych kosztów sądowych, to na dzień wydania niniejszego postanowienia są one przyszłe i niepewne, poza tym może ulec zmianie zdolność upadłej spółki w partycypowaniu w ponoszeniu tych kosztów. Z kolei wniosek o przyznanie prawa pomocy można składać na każdym etapie postępowania sądowego. Końcowo zaznaczyć trzeba, iż referendarzowi znane jest z urzędu, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1554/16 oraz I SA/Wr 16/17 spółce zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Uzyskanie już tak znacznego wsparcia ze strony Skarbu Państwa nie należy jednak traktować jako reguły, ale wręcz utwierdzenie w przekonaniu o konieczności poniesienia kosztów w dalszych sprawach choćby w części, w granicach możliwości finansowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.