I SA/Wr 879/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie K. W. i wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniał, że do dnia 10 września 2007 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych, od dnia 11 września 2007 r. nie pracował i nie osiągał żadnych przychodów i dochodów. W dniu 9 kwietnia 2008 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Natomiast od dnia 1 lipca 2008 r. podjął pracę w charakterze elektromontera. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest właścicielem mieszkania o powierzchni 41,5 m² oraz garażu o powierzchni 15 m². Zarządzeniem z dnia 14 sierpnia 2008 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od złożonego środka zaskarżenia w kwocie 100 zł. W dniu 15 września 2008 r. pełnomocnikowi strony skarżącej (adwokatowi) doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, fotokopii odpisów zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 wraz z załącznikami, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżących środkach transportu, informacji, czy skarżący korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego, informacji o źródle pozyskania środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znacznie dla oceny wniosku strony skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał zestawienie miesięcznych wydatków, dowód uiszczenia czynszu, fakturę za energię elektryczną oraz usługi telekomunikacyjne, wyciąg z rachunku bankowego zakres od dnia 23 grudnia 2007 r. do dnia 22 sierpnia 2008 r., odpis decyzji Starosty Wałbrzyskiego z dnia 9 kwietnia 2008 r. w przedmiocie uznania za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz dowód rejestracyjny samochodu marki Ford Mondeo (rocznik produkcji 1999). Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę 1.559,84 zł oraz ponosi wydatki w kwocie 1.548 zł, natomiast jego samochód wart jest 10.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył wszystkich informacji wskazanych w wezwaniu doręczonym mu w dniu 15 września 2008 r. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku odpowiednich dochodów. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W konsekwencji nie są znane źródła pozyskiwania przez niego środków na utrzymanie w okresie poprzedzającym złożenie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. w roku 2007. Skarżący nie wykonał bowiem w tym zakresie wezwania doręczonego w dniu 15 września 2008 r. Przyjęta ocena wniosku znajduje uzasadnienie w fakcie, że ocena zasadności żądania przyznania prawa pomocy jest oparta na porównaniu zakresu aktualnie badanego wniosku, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tych kosztów. Na obecnym etapie postępowania na skarżącym ciąży jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Uzasadnione jest zatem uznanie, że skarżący jest w stanie uiścić podaną kwotę bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Posiada bowiem majątek oraz uzyskuje stały dochód, który pozwala na poniesienie ciężaru wyżej podanej opłaty sądowej, co jest warunkiem rozpoznania jego skargi. Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada zasoby majątkowe, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma, w swojej istocie, stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.). W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.