I SA/Wr 889/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A Sp. z o.o." spółki komandytowej z/s we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego w sprawie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka komandytowa, prowadząca sprzedaż hurtową i detaliczną oprogramowania komputerowego, po wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych ponad kwotę 38 zł, która nadto podlega zajęciu egzekucyjnemu na rzecz organu podatkowego. Obecnie spółka nie posiada żadnego majątku, który mógłby podlegać spieniężeniu. Wniesiony wkład posłużył do rozpoczęcia funkcjonowania spółki przy jej założeniu w 2011 r. W 2014 r. organ podatkowy wstrzymał zwroty VAT. Nieokreślona perspektywa uzyskania należnych środków spowodowała, że spółka musiała ograniczyć swoją aktywność, co przyczyniło się do utraty zdolności finansowej. Postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości ze względu na brak majątku, który mógłby posłużyć na pokrycie kosztów postępowania. Ponadto organ podatkowy wydał decyzje o zabezpieczeniu przybliżonych wartości zobowiązań podatkowych, w związku z czym dokonano zajęcia rachunków bankowych na kwotę 104.912 zł. Strona zwróciła uwagę, że w toku pozostaje spór w zakresie zwrotu VAT, a sporna kwota to 200.000 zł. Obecnie nie jest znany termin potencjalnego uzyskania środków przez spółkę. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że wartość kapitału zakładowego wynosi 2.600 zł i został już zużyty, wartość środków trwałych to 0 zł, a w poprzednim roku podatkowym odnotowano stratę na poziomie 248.134,92 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy z saldem 38 zł. Ma różne zobowiązania, m.in. wobec Incom S.A. na kwotę ponad. 117.000 zł oraz wobec Towarzystwa Ubezpieczeniowego ponad 57.000 zł. Ponadto złożono oświadczenie, że profesjonalny pełnomocnik zastępujący spółkę w niniejszej sprawie, działa na podstawie umowy zlecenia, a wynagrodzenie zostało mu wypłacone w latach 2014 i 2015, w tym ze środków pochodzących ze zwrotu podatku od towarów i usług uzyskanego w wyniku działań pełnomocnika. Z załączonych do wniosku dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2015 r. odnotowane zostały przychody netto w kwocie 1.827.585,79 zł, w bieżącym roku natomiast w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2016 r., wykazano praktycznie wartości zerowe. Również deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2016 r. wykazują zerowe wartości, poza zakupami towarów i usług w wysokości 50 zł miesięcznie. W bilansie na dzień 30 kwietnia 2016 r. spółka wykazuje kapitał własny w wysokości 273.054,63 zł i kapitał zapasowy 120.193,54 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 241.740,36 zł, a należności krótkoterminowe 503.063,75 zł. Wyjaśniono, że w pozycji bilansowej aktywa obrotowe-zapasy figuruje wartość 6.170,60 zł, która wynika z reklamacji towaru w firmie A S.A., Reklamacja nie została uwzględniona – towaru nie można sprzedać, a jego wartość jest zerowa. Przedłożono również wydruki rachunku bankowego z saldem 38 zł i brakiem odnotowanych operacji. Dokumenty przedłożone na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) potwierdzają brak zmian w stanie finansowym i majątkowym na koniec lipca 2016 r. oraz brak obrotów za czerwiec i lipiec 2016 r. Strona nadto złożyła wyjaśnienia, w których podniosła, że potrzebę przyznania prawa pomocy należy rozważać w mając na uwadze z jednej strony charakter sprawy i związaną z tym wysokość obciążeń finansowych i z drugiej, możliwości finansowe strony. Skarżąca spółka natomiast bez wątpienia nie dysponuje żadnymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Nie ma żadnych pieniędzy w kasie i na rachunkach, nie posiada też żadnych aktywów. Zwróciła przy tym uwagę, że podstawą oceny jej zdolności do finansowania kosztów sądowych jest obecny stan majątkowy, a nie zakres działalności prowadzony w przeszłości. Skarżąca spółka podkreśliła, że istota sporu w niniejszej sprawie jest podstawą jej działalności. Zwroty VAT były jednym ze źródeł finansowania prowadzonej działalności gospodarczej. W dalszych wywodach zwróciła uwagę na zmianę linii orzeczniczej w przedmiocie prawa pomocy, w której obecnie pogląd o konieczności zabezpieczenia środków na przyszłe potencjalne spory uznany jest jako błędny i ograniczający prawo do sądu. Przedstawiając powyższą argumentację, strona powołała się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Skarżąca spółka zaznaczyła, że mimo opisanych poglądów, w sprawie objętej przedmiotowym wnioskiem przygotowała się wyjątkowo dobrze do sporów, zabezpieczyła środki na postępowania, opłaciła pełnomocnika. Na dzień dzisiejszy uzyskała też korzystne dla siebie wyroki uchylające postanowienia o przedłużeniu terminu do wypłaty nadwyżki VAT, które nie są jednak prawomocne. Po dwuletnim oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sytuacji prawnej środki zabezpieczone na prowadzenie sporów uległy wyczerpaniu. Ponadto majątek spółki jest zabezpieczony przez organ podatkowy. Strona zwróciła też uwagę, że kapitał własny nie stanowi aktywów, czyli jakiegokolwiek składnika majątkowego – jest to tylko wartość służąca sfinansowaniu aktywów. Natomiast należności przysługujące spółce w większości pochodzą od Skarbu Państwa z tytułu zwrotu VAT, którego spółka nie otrzymała. Zaznaczono, że strona jest spółką komandytową z własnym, odrębnym majątkiem, całkowicie odseparowanym od wspólników, w związku z czym nie można wymagać od nich, aby ponosili ciężary związane z finansowaniem sporów spółki. Jako znane z urzędu wskazać należy, że obecnie w tutejszym Sądzie wnioskująca spółka jest stroną w trzech sprawach: o sygn. akt I SA/Wr 336-337/16, w których wpisy od skarg na łączną kwotę 1.000 zł zostały opłacone 2 września 2016 r. , oraz w niniejszej sprawie, w której wpis od skargi wyznaczono na kwotę 100 zł. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie, nawet przy uwzględnieniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w ww. sprawach. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (w tym spółki komandytowej) może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać wypada, że w powołanych wyżej sprawach o sygn. akt I SA/Wr 336-337/16 wpisy od skarg w łącznej wysokości 1.000 zł zostały opłacone w konsekwencji odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniami z dnia 14 czerwca 2016 r., które zostało utrzymane w mocy przez tutejszy Sąd postanowieniami z dnia 22 sierpnia 2016 r. Ww. orzeczenia zapadły w oparciu o niemal tożsamy stan faktyczny co przedstawiony w rozpoznawanym obecnie wniosku. W niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi zaledwie 100 zł, a ewentualne przyszłe koszty sądowe nie będą wyższe od tej kwoty – opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem wynosi 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona), a wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł (jeżeli strona wniesie ten środek zaskarżenia). W takich warunkach skarżąca spółka wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z argumentacją, że nie ma żadnych środków na ich opłacenie. Jakkolwiek dokumentacja finansowa potwierdza brak środków pieniężnych, to jednak spółka opłacając wpisy od skarg w ww. sprawach potwierdziła tylko, że jest w stanie pozyskać środki na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie, które – co wymaga powtórzenia – nie są na tyle wysokie, aby ich zgromadzenie mogłoby być nadmiernie utrudnione. Poza tym nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony kwestionującej zasadność pozyskiwania środków na opłacenie kosztów udziału w sprawie sądowej od wspólników spółki. Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych, komandytariusz spółki ponosi odpowiedzialność za zobowiązania wobec osób trzecich do wysokości wniesionej sumy komandytowej (art. 111 ksh), komplementariusz natomiast całym swoim majątkiem (art. 2 § 2 w zw. z art. 103 § 1 ksh). Powołane regulacje prawne uzasadniają zatem przyjęcie, że w sytuacji braku środków w majątku spółki komandytowej, jej wspólnicy winni ją wspierać finansowo w granicach wytyczonych wskazanymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji obowiązku ponoszenia niewysokich kosztów sądowych. W przypadku skarżącej spółki – zgodnie z zapisami w KRS – jej komplementariuszem jest spółka z o.o., a komandytariuszem osoba fizyczna z wniesioną sumą komandytową w wysokości 2.600 zł. Dodać wypada, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przedstawione wyżej stanowisko uzasadnione tym, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swojego udziału w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Koszty sądowe są bowiem formą daniny publicznej, zaś zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie Konstytucja gwarantuje też prawo do sądu w art. 45 ust. 1, dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwiema konstytucyjnymi zasadami. Z powyższych względów wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.