I SA/Wr 893/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] października 2018 r., I SA/Wr 893/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: maj, czerwiec, lipiec, wrzesień i listopad 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skarżący, zastępowany przez adwokata, w skardze kasacyjnej zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, nie posiada majątku, a jego jedynym dochodem jest renta, którą w całości przeznacza na bieżące wydatki. Do skargi kasacyjnej załączono formularz urzędowy dotyczący wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową małżonków. Wezwano także skarżącego do przedłożenia czytelnie wypełnionego formularza PPF. Pomimo ww. wezwania skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych żony, zaświadczenia o wysokości jej wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, kopii umowy najmu, szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę wnioskodawcy, wydruków historii rachunków bankowych posiadanych przez oboje małżonków, oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego skarżącego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Skarżący przedłożył kolejny formularz PPF. Rubryki formularza, które poprzednio zawierały częściowo nieczytelne zapisy, w kolejnym formularzu nie zostały wypełnione lub zawierały adnotację "nie posiadam". Rubryka nr 11dotycząca zobowiązań i wydatków stałych zawierała inne kwoty i rodzaje wydatków. Postanowieniem z dnia 10 października 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie przedłożył dokumentów, mających udokumentować jego możliwości finansowe. Skarżący udostępnił dane ograniczające się tylko i wyłącznie do jego stanu finansowego i majątkowego. Natomiast pominięte całkowicie zostały informacje odnoszące się do sytuacji jego żony. W związku z tym referendarz ustalił na podstawie ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego, że małżonka, zatrudniona w A. z najniższym wynagrodzeniem, będącym jednocześnie kwotą wolną od potrąceń, jest jednocześnie wspólnikiem tej spółki z większością udziałów (70%). Jest też wspólnikiem spółki z o.o. B. z większością udziałów (ponad 60%), gdzie pełni dodatkowo funkcję prezesa zarządu. Rzeczywista sytuacja finansowa małżonków może zatem całkowicie odbiegać od tego, co wynika z informacji udostępnionych przez wnioskodawcę. Nie jest wiadome, na jakim poziomie faktycznie kształtują się dochody żony, gdyż po pierwsze, zostały pominięte przez wnioskodawcę ww. informacje, po drugie, nie zostały przedłożone wydruki historii rachunków bankowych należących do żony. Pominięte też zostały też rachunki należące do wnioskodawcy, których dane pozwoliłyby potwierdzić oświadczony brak oszczędności. Wskazał referendarz, że konieczność złożenia oświadczenia o dochodach wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie o zobowiązaniach i stałych wydatkach ma na celu ustalenie, do jakiego stopnia wnioskodawca jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Wnioskodawca, na skutek podania wyłącznie własnych wydatków, został wezwany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków ponoszonych przez niego i rodzinę. W odpowiedzi ponownie wskazał tylko wydatki pokrywane z renty, ponadto ich kwoty znacząco się różniły z pierwotnym oświadczeniem. Zauważył referendarz, że wnioskodawcy odmówiono przyznania prawa pomocy na etapie uiszczenia wpisu od skargi na podstawie tożsamego stanu faktycznego. Wpis od skargi w wysokości 2.187 zł został uiszczony przez wnioskodawcę z rachunku bankowego Biura Handlowego [...] w dniu 6 marca 2018 r. W sprzeciwie skarżący zarzucił, że nie do zaakceptowania jest wywodzenie z wzajemnego obowiązku wspierania siebie małżonków, wskazanego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, faktu, iż skarżący mógł poczynić jakiekolwiek zapasy finansowe, które miałyby służyć opłaceniu skargi w niniejszej sprawie. Po to bowiem strony ustanowiły rozdzielność majątkową, aby do minimum ograniczyć właśnie takie ewentualności, jak niniejsza, czyli konieczność partycypowania małżonki skarżącego w kosztach jego spraw osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że zawarte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie: "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie referendarza sądowego zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym: "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Sąd stwierdza, w rozpoznawanej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych od niego dokumentów i informacji. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych żony, zaświadczenia o wysokości jej wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, kopii umowy najmu, szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę wnioskodawcy, wydruków historii rachunków bankowych posiadanych przez oboje małżonków, oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego skarżącego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Nadto pierwszy formularz był w znacznej części nieczytelny, zaś drugi w większości niewypełniony, przy czym te nieliczne adnotacje dokonane w drugim formularzu, były sprzeczne z informacjami zawartymi w pierwszym. Nie są więc znane wydatki skarżącego, które można by skonfrontować z deklarowanymi dochodami i w ten sposób zweryfikować wiarygodność złożonych oświadczeń. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Referendarz prawidłowo uznał zaś, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w całości lub w części. W tych okolicznościach na marginesie jedynie należy zauważyć, że ustanowienie małżeńskiej rozdzielności majątkowej zasadniczo ma za zadanie chronić jednego z małżonków przed przymusową egzekucją spowodowaną działalnością drugiego. Nie wyłącza natomiast obowiązku wzajemnej pomocy. Możliwość uzyskania tej pomocy należy oceniać każdorazowo w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, w tym mając na uwadze rzeczywiste stosunki w rodzinie. W sprawie jednak, ze względu na brak współdziałania skarżącego, brak jest informacji w tym zakresie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.