I SA/Wr 92/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Jarosław Horobiowski, asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 04 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2023 r. nr 0201-IEE1.7192.156.2023.3 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu przedawnienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy z 11 października 2023 r. nr 0220-SEE.7113.446.2023.AT; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postępowanie przed organami administracji: Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy (dalej NUS, organ I instancji) z 11 listopada 2023 r. nr 0220-SEE.7113.446.2023.AT, UNP 0220-23-184270 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu K. sp. z o.o. (dłużnik, Skarżąca, spółka) przedawnienia i umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z 12 października 2022 r., nr 0220-SEE.711.2723.2022.AT NUS dokonał zajęcia nieruchomości skarżącej, położonej w W., dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Skarżąca odebrała zajęcie 24 października 2023 r. Pismem z dnia 16 lutego 2023 r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowań egzekucyjnych z nieruchomości a także ich zawieszenie do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku z uwagi na grożącą wnioskodawcy niepowetowaną szkodę. W odpowiedzi na wezwanie NUS z dnia 17 marca 2023 r. wskazała, że pismo z 16 lutego 2023 r. stanowiło wniosek o wyłączenie spod egzekucji zajętych nieruchomości na podstawie art. 38 §1 oraz §1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Postanowieniem z 18 maja 2023 r. nr 0220-SEE.7113.629.2023.AT NUS odmówił wyłączenia spod egzekucji zajętej nieruchomości. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej DIAS postanowieniem z 6 lipca 2023 r. nr 0201-IEE1.7192.80.2023.2.MP uchylił to postanowienie i przekazał sprawę NUS do ponownego rozpoznania. Wskazał, że organ I instancji nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i w konsekwencji rozpatrzył wniosek w trybie, którego nie mógł zastosować. Pismem z dnia 28 sierpnia 2023 r. strona skarżąca wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W odpowiedzi na wezwanie NUS skarżąca wskazała, że pismo z 28 sierpnia 2023 r. stanowi doprecyzowanie wniosku z 16 lutego 2023 r. Tym samym strona podnosi zarzut przedawnienia oraz wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 11 października 2023 r. nr 022-SEE.7113.446.2023.AT NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu przedawnienia i umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Wskutek zażalenia wniesionego przez skarżącą DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, że prawo do wniesienia zarzutów przysługuje wyłącznie zobowiązanemu zdefiniowanemu, jako "podmiot uchylający się od terminowego wykonania obowiązku" (art. 1 ust.1a pkt 20 u.p.e.a.). Przytoczony przepis nie odnosi się jednocześnie w żaden sposób do przedmiotu egzekucji, z którego ma być zaspokojony egzekwowany obowiązek. Z uwagi na powyższe podmiot, od którego nie można w świetle prawa żądać wykonania obowiązku, nawet w sytuacji objęcia go postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym cudzego obowiązku, nie może skutecznie wnieść zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji kwestionować prawidłowości oraz zgodności z prawem podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych mających charakter wykonawczy. DIAS powołał się również na uzasadnienie do rządowego projektu nowelizacji u.p.e.a. (Sejm RP VIII kadencja Prezes Rady Ministrów – druk, 3753) w którym wyjaśniono, że "mając na względzie, że dłużnik rzeczowy uczestniczy na prawach zobowiązanego jedynie w konkretnej egzekucji, należy podkreślić, że nie będą mu przysługiwały środki zaskarżenia dotyczącego samego postępowania (a tylko te dotyczące środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej)". Z uwagi na powyższe, zdaniem DIAS, organ I instancji słusznie zastosował art. 61a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu przedawnienia i umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, ponieważ wskazany we wniosku środek zaskarżenia nie przysługiwał stronie. Postępowanie przed sądem 2.1. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 61a §1 z art. 138 §1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu przedawnienia i umorzenia prowadzonego postępowania z nieruchomości, zamiast wszczęcia przedmiotowego postępowania; - art. 27i w zw. z art. 33 §1 i §2 oraz art. 37c §1 u.p.e.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że aktualnemu właścicielowi rzeczy obciążonej hipoteką przymusową nie przysługuje środek zaskarżenia w postaci zarzutu wygaśnięcia zobowiązania, a przysługuje on jedynie pierwotnie zobowiązanemu; - art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez pominięcie zarzutów twierdzeń spółki i tylko ogólnikowe uzasadnienie wydanego postanowienia. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację podniesionych zarzutów. 2.2. W odpowiedzi DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz.1634 ze zm.; dalej, jako: p.p.s.a.), bowiem zgodnie z wskazanym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Warunek ten został spełniony w niniejszej sprawie, przedmiotem skargi jest, bowiem akt wymieniony w powyższym przepisie. W sprawie organy błędnie przyjęły, że złożony przez skarżącego wniosek jest sprzeciwem dłużnika rzeczowego złożonym po terminie. Ocena taka nie ma uzasadnionych podstaw. Z samego tytułu wniosku z 16 lutego 2023 r. jednoznacznie wynika, że jest to wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podstawą złożenia takiego wniosku jest art. 59 § 1 u.p.e.a.. Wniosek taki przysługuje dłużnikowi rzeczowemu na podstawie art.27i § 3 u.p.e.a. Wniosek o umorzenie przysługuje w każdym czasie w toku postępowania egzekucyjnego. Po jego złożeniu przez dowolnego uczestnika postępowania winien być on rozpoznany, a organy winny ocenić czy nie zachodzą przesłanki wymienione w § 1 punkt 1 - 7. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że organy wielokrotnie wzywały stronę do doprecyzowania wniosku z 16 lutego 2023 r., wskutek czego ulegał on modyfikacjom. Jednocześnie kategorycznie uznały, że stronie, jako dłużnikowi rzeczowemu, prawo do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie przysługuje. Działanie takie należy uznać za nieuprawnione, ponieważ ogranicza ono swobodę skarżącej, co doboru środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym przysługujących stronie skarżącej, jako dłużnikowi rzeczowemu. Dodatkowo wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a więc wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego został złożony przez osobę posiadającą fachową wiedzę. Przechodząc do meritum sporu wskazać należy, że u.p.e.a. w swojej treści nie pozbawia dłużnika rzeczowego uprawnienia do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego może złożyć zarówno wierzyciel jak i zobowiązany. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego może również zostać wydane z urzędu. W orzecznictwie wskazuje się także, że "Nie zamyka drogi do pełnego rozpoznania wniosku zobowiązanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wcześniejsze wydanie postanowienia w sprawie zarzutów zobowiązanego wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tych samych tytułów wykonawczych." (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2014 r. syg. akt II FSK 1524/12 LEX nr 1518865). Nie istnieją więc powody, aby pozbawiać możliwości złożenia takiego wniosku dłużnika rzeczowego. Nowelizacją u.p.e.a. wprowadzono, od 30 lipca 2020r., art.27i normujący podstawy formalne prowadzenia egzekucji w stosunku do właściciela przedmiotu objętego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym znacznie rozszerzając uprawnienia tego właściciela. Należy, bowiem zaznaczyć, że art. 27i stanowi, iż w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Zdaniem sądu sformułowanie "uczestniczy na prawach zobowiązanego" należy rozumieć w ten sposób, że "zakres praw przysługujących takiemu nabywcy, w granicach, w jakich egzekucja dotyczy tej rzeczy/prawa majątkowego został zrównany z zakresem praw przysługujących zobowiązanemu" (Wyrok WSA w Szczecinie z 29.06.2023 r., I SA/Sz 10/23, LEX nr 3586679.) Powyższa konstatacja odnośnie uprawnień dłużnika rzeczowego znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W uzasadnieniu powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazano, że z uzasadnienia ustawy nowelizującej u.p.e.a. wynika, iż "nabywca rzeczy lub prawa majątkowego może uczestniczyć w egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego na prawach zobowiązanego; będą przysługiwały mu środki ochrony prawnej analogiczne jak zobowiązanemu(...). Właściciel rzeczy będzie miał prawo do wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji, a nadto, że przyjęcie takich rozwiązań zapewni odpowiednią ochronę interesów podmiotu będącego właścicielem rzeczy obciążonej, z której prowadzona jest egzekucja". Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że "traci na znaczeniu dotychczasowa praktyka orzecznicza odwołująca się do różnicy pomiędzy zobowiązanym – osobą ponoszącą osobistą odpowiedzialność całym majątkiem z tytułu obowiązku, którego nie wykonała w terminie – a dłużnikiem rzeczowym tj. późniejszym nabywcą rzeczy obciążonej zastawem skarbowym, który ponosi odpowiedzialność ograniczoną wyłącznie do rzeczy objętej zastawem skarbowym czy hipoteką. Wyraźnie bowiem, mocą znowelizowanych przepisów, przyznano nabywcom rzeczy obciążonych prawa, jakie przysługują zobowiązanym.(...) W ocenie Sądu (...) celem nowelizacji było doprecyzowanie zasad prowadzenia egzekucji z nabytych przez osoby trzecie przedmiotów majątkowych objętych zastawem skarbowym i hipoteką przymusową, z jednoczesnym zapewnieniem nabywcom tych przedmiotów rozszerzonego katalogu środków ochrony prawnej, przez zrównanie ich ochrony prawnej z sytuacją prawną zobowiązanego". (Wyrok WSA w Rzeszowie z 25.08.2022 r., I SA/Rz 320/22, LEX nr 3399928.) W dalszej kolejności Sąd podkreśla, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Z kolei upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności jest jedną z przyczyn, które skutkują koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny. "Umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. Przyczyną wygaśnięcia obowiązku jest w takiej sytuacji przedawnienie, które wiąże się z umarzającym działaniem czasu."( Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2018 r. I SA/Gd 96/18 LEX nr 2478587) Dłużnikowi rzeczowemu przysługiwało, więc prawo do podnoszenia zarzutu przedawnienia zobowiązania. a wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. był właściwym ku temu środkiem. Przy czym chodzi tu o zarzut w rozumieniu materialnym to jest, w rozumieniu sformułowana twierdzenia o przedawnieniu. Inną kwestią jest uprawnienie do skorzystania z środka zaskarżenia w postaci zarzutu zgodnie z art. 33 u.p.e.a. Działanie organów zmierzające do nadania oczywistemu wnioskowi dłużnika innego znaczenia wydają się w sprawie niezrozumiałe. Jedyny jego sens to próba takiego przeformułowania wniosku, aby organy nie musiały merytorycznie go rozpatrywać. Działanie takie należy uznać za niedopuszczalne. Przepisy o postępowaniu nie dają podstaw do kwestionowania charakteru wniosku, który jednoznacznie wynika z jego treści. Tym bardziej, że wniosek został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrażona w art. 9 k.p.a. zasada informowania stron nie może być rozumiana w ten sposób, że organy usiłują dopasować rozumienie złożonego środka do własnych potrzeb. "Zasada informowania stron nie może prowadzić do sytuacji, w której organ podatkowy sugeruje stronie, z jakiego trybu postępowania powinna skorzystać i niejako za stronę formułuje stosowne żądania." (Wyrok WSA w Białymstoku z 6.06.2018 r., I SA/Bk 1868/17, LEX nr 2510032.) "Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten dotyczy pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały, niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że strona nie rozeznaje się w sposób precyzyjny w zakresie przysługujących jej uprawnień."( Wyrok NSA z 18.01.2024 r., II GSK 564/23, LEX nr 3687418.) To też kolejne modyfikacje wniosku składane pod naciskiem organów, jako działające na szkodę strony, nie mogą być uznane za modyfikacje skutecznie złożonego pierwotnego żądania. Reasumując - na skutek rażącego naruszenia przepisów o postępowaniu organy niezasadnie uchyliły się od rozpatrzenia wniosku strony. W ponownym postępowaniu zobowiązane będą w obu instancjach rozpatrzyć prawidłowo złożony wniosek i zbadać czy w sprawie zaistniały podniesione przez stronę okoliczności skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym, Sąd na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 §2 p.p.s.a. Na koszty postępowania składają się: uiszczony wpis w wysokości 100 zł; wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej w wysokości 480 zł - § 2 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.