I SA/Wr 920/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2008 r. na poczet zaległego zobowiązania podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uzasadniając, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców emerytów. Oznajmił, że nie stać go na prowadzenie sprawy przed Sądem i opłacenie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca wskazał, że również jego rodzice nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, a ich jedynym dochodem są emerytury w kwotach brutto: [...] (matka) oraz [...] (ojciec). Z załączonych do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy kserokopii odcinków emerytur z grudnia 2006 r. i ze stycznia 2008 r. wynika, że emerytura matki wnioskodawcy wynosi [...] netto, a ojca – [...] netto. Do formularza wnioskodawca załączył również kserokopię zaświadczenia z Urzędu Pracy z którego wynika, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny od [...]kwietnia 2008 r. bez prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto załączył zeznania podatkowe PIT-36 za lata 2006 i 2007. Pismem Sadu z dnia 23 września 2008 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia: ostatnich odcinków emerytur jego rodziców; szczegółowego – określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; informacji, czy korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca oświadczył, iż załączone odcinki emerytur są aktualne, nie ponosi żadnych wydatków, bowiem pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie posiada rachunków bankowych i nie korzysta z żadnej formy opieki społecznej. Dodał, że prawo pomocy mu się należy, ponieważ WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 19 września 2008 r. przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym na podstawie tych samych dokumentów. Ponadto wskazał, że z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że obowiązek zwolnienia z kosztów i przyznania adwokata z urzędu osobie bezrobotnej leży po stronie państwa. Wnioskodawca przedłożył kserokopię postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 19 września 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1367/08 Postanowieniem z dnia 21 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wnioskodawca wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż postanowienie referendarza sądowego rażąco narusza jego prawo dostępu do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, z Konstytucji oraz przepisów procedury administracyjnej. Wnioskujący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, co jego zdaniem w wyraźny sposób udokumentował przedkładając zaświadczenie z Urzędu Pracy, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz zeznania podatkowe za lata 2006 i 2007, w których wykazał stratę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek na uwzględnienie nie zasługuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – zgodnie z § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 upsa, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił, że należy do wyżej wymienionej kategorii osób, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, ani kosztów reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika. Z treści przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy wynika, że to wnioskodawca zobligowany jest wykazać występowanie okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie i dochować szczególnej staranności przedkładając wszelkie dokumenty i oświadczenia potwierdzające brak środków na opłacenie kosztów sądowych. Strona natomiast nie uczyniła zadość temu obowiązkowi, przedkładając wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nieaktualne (i sprzeczne) dokumenty, z których wynika, iż skarżący od kwietnia 2007 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Jednocześnie z załączonych zeznań podatkowych za lata 2006 i 2007 wynika, że w okresie tym skarżący prowadził działalność wykonywaną osobiście. Powyższe czyni niewiarygodnymi dokumenty przedłożone przez wnioskującego. Wskazać należy ponadto, że strona – na wezwanie referendarza dotyczące szczegółowego wskazania ponoszonych miesięcznie wydatków - oświadczyła jedynie, że nie ponosi żadnych wydatków, gdyż mieszka we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami. Jednocześnie wnioskujący nie wskazał, jakie wydatki – w związku z utrzymaniem syna – ponoszą jego rodzice. Dane dotyczące osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie mają niewątpliwie wpływ na ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Sąd bowiem ocenia nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, lecz również możliwości finansowe osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Wynika to z przepisu art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Znamiennym dla oceny sytuacji materialnej wnioskującego jest również to, że pomimo, iż od kwietnia 2007 r. jest on osobą bezrobotną, nie wykazał, że podejmuje próby znalezienia zatrudnienia. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący jest osobą młodą ([...] lat), wykształconą i nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, bezzasadna jest również argumentacja strony, zawarta w sprzeciwie, że referendarz sądowy powinien poinformować wnioskującego "o swoich wątpliwościach" i "zakreślić termin do ich wyjaśnienia", strona bowiem miała możliwość załączenia do akt sprawy – w każdym czasie (także wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego) – dokumentów uwiarygodniających okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo tego, strona – chociaż spoczywa na niej obowiązek wykazania, iż spełnia przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - nie załączyła do akt sprawy aktualnych dokumentów uprawdopodabniających dane zawarte w formularzu. Brak powyższych danych nie pozwala na pełną ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej strony. Należy bowiem podkreślić, iż strona, co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada ona zasoby majątkowe lub czy przy podjęciu określonych działań mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do podniesionej przez stronę okoliczności przyznania prawa pomocy w innej sprawie sądowoadmistracyjnej, Sąd stwierdza, iż każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jednostkowo. Zatem fakt przyznania stronie tego prawa w innym postępowaniu, nie może mieć wpływu na sposób rozpoznania identycznego wniosku wniesionego w innej sprawie. Są to bowiem odrębne postępowania, w których rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, wydawane są oddzielnie na podstawie okoliczności ustalonych w konkretnej sprawie, których ocena może się od siebie różnić. Wobec powyższego, mając na względzie okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdza, iż wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że zachodzą w stosunku do niego okoliczności, które dawałyby podstawę do uwzględnienia jego żądania o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, wnioskodawca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] tytułem wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższej rodziny. Odnośnie natomiast reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika podkreślić należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji strona nie musi być reprezentowana przez pełnomocnika. W takiej sytuacji, stosownie do art. 6 upsa, na sądzie administracyjnym ciąży powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Na marginesie podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, skarżący nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1) upsa, w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.