I SA/Wr 94/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz, Protokolant Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz H. P. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) zł – tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi H. P. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] (nr [...]), którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] ([...]) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] (nr [...]) w sprawie podatku od nieruchomości za 2003 r. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Prezydent W. określił H. P. zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2003 r. w wysokości 2.265,60 zł, z tytułu posiadania nieruchomości położonej we W. przy ul. [...]. W złożonym odwołaniu H. P. zarzucił, że w związku z wypowiedzeniem umowy dzierżawy przez Gminę W., nie jest już posiadaczem tej nieruchomości, o czym zawiadomił organ podatkowy. Sprawy związane z przekazaniem nieruchomości winien – zgdonie z treścią umowy – załatwić Urząd Miejski. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie uwzględniło odwołania i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. (wymieniona wyżej decyzja Kolegium z dnia [...]). Według organu odwoławczego pomimo rozwiązania umowy dzierżawy nieruchomości zabudowanej, ze skutkiem na dzień [...], H. P. nie wydał wydzierżawiającemu tej nieruchomości, a przy tym podjął działania (ostatecznie bez powodzenia), w kierunku uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości, gdyż wtoczył powództwo o nakazanie Gminie W. złożenia oświadczenia o ustanowieniu na jego rzecz użytkowania wieczystego (w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości). Urząd Miejski W. trzykrotnie wyznaczał terminy protokolarnego przekazania gruntu i zabudowań (w dniu [...], [...] oraz w dniu [...]), lecz strona w terminach tych nie stawiła się. W tych okolicznościach H. P. zasadnie uznany został za posiadacza bez tytułu prawnego nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, co uzasadniało opodatkowanie na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 ze zm.). H. P., pismem z dnia [...] złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (ostatecznie żądanie sprecyzowano w piśmie z dnia [...]), w którym zarzucił, że powierzchnia działki, przyjęta za podstawę wymiaru podatku od gruntu ([...] m2) jest niezgodna z rzeczywistością, gdyż ta wynosi faktycznie [...] m2. Poza tym od zakończenia dzierżawy nie posiadał przedmiotowej nieruchomości, natomiast sporządzenie protokołu zdawczo-odbiorczego obciążało Gminę. Jako podstawę żądania wnioskodawca wskazał przepisy art. 247 § 1 pkt 2, pkt 3 Ordynacji podatkowej, zaś w dalszej części postępowania dodatkowo pkt 7 art. 247 § 1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., decyzją z dnia [...] (nr [...]) odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji podjętej w trybie zwyczajnym. W uzasadnieniu wskazano, że nie zaszła żadna z podstaw stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] (nr [...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało swoje rozstrzygnięcie. Po rozpoznaniu skargi na wymienioną obok decyzję Kolegium z dnia [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, prawomocnym wyrokiem z dnia 19.12.2007 r. (sygn. akt I SA/Wr 1240/07) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. W ocenie orzekającego wówczas Sądu, uznanie H. P. za podatnika podatku od nieruchomości jako posiadacza bezumownego, w okolicznościach ustalonych w postępowaniu wymiarowym, naruszało w sposób rażący art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Załatwiając ponownie sprawę w trybie nadzwyczajnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r. (decyzja SKO z dnia [...], nr [...]– w trybie nadzwyczajnym). W uzasadnieniu decyzji powołując się na zgromadzony w aktach oraz uzupełniony materiał dowodowy, Kolegium stwierdziło, że H. P. w roku 2003 był posiadaczem bez tytułu prawnego, nieruchomości położonej we W. przy ul. [...]. Organ zwrócił uwagę, że po rozwiązaniu umowy dzierżawy H. P. podejmował działania w celu uzyskania prawa wieczystego użytkowania do przedmiotowej nieruchomości, występując do Gminy jak również w drodze powództwa do sądu powszechnego. Przy tym, pomimo wyznaczania terminów strona nie wydała nieruchomości, jak również zaprzestała uiszczać odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W tej sytuacji Gmina wystąpiła do Sądu Rejonowego dla W. z pozwem o zapłatę za korzystanie z nieruchomości bez umowy, w wyniku czego Sąd ten zasądził od H. P. na rzecz Gminy W. stosowną kwotę 14.790,84 zł wraz z odsetkami z tytułu bezumownego korzystania ze spornej nieruchomości. Kolegium powołało się na uzasadnienie tego orzeczenia, z czego wynikało, że wprawdzie w okresie wypowiedzenia umowy dzierżawy H. P. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i zwolnił pracowników, to jednak nie było to jednoznaczne z wydaniem właścicielowi nieruchomości. Sąd powszechny na podstawie zgromadzonych dowodów przyjął, że H. P. władał sporną nieruchomością do czasu jej jednostronnego przejęcia przez Gminę w [...] roku. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokami z dnia 12.06.2008 r. (sygn. akt I SA/Wr 1770 – 1773/07), orzekając w sprawach wznowienia postępowania podatkowego w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2001-2002 i 2004-2006, oddalił skargi H. P. uznając, że posiadał nieruchomość. Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ponieważ Posiadanie bez tytułu prawnego nieruchomości było niewątpliwe, to nie zaszła przyczyna nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, podobnie jak nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium (z dnia [...]) na podstawie pkt 2 i pkt 7 art. 247 § 1 tej ustawy. W złożonym dowołaniu H. P. zarzucił, że brak było podstaw do ponownego prowadzenia postępowania dowodowego, w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymało swoja decyzję wydaną w pierwszej instancji. W obecnie złożonej skardze H. P. ponownie zarzucił, że jego sprawa była już rozstrzygnięta wyrokiem sądu administracyjnego, a obok tego odniósł się do argumentacji Kolegium, dotyczącym posiadania nieruchomości. Wniosła strona o stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący podniósł dodatkowo, że wymierzony podatek od nieruchomości ustalony został według stawek jak dla przedmiotów związanych z dziłalnoscą gospodarczą, podczas gdy strona nie była przedsiębiorcą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Skarga była uzasadniona. Ponieważ sprawa stwierdzenia nieważności decyzji SKO we W. z dnia [...] była już przedmiotem wyrokowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (powołany wyrok z dnia 19.12.2007 r.), to kluczowe dla oceny obecnie zaskarżonej decyzji, było to, czy organ podatkowy należycie wykonał wyrok sądowy. Stosownie bowiem do art. 153 art. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji podatkowej (wyrok NSA z dnia 16.10.1997 r., sygn. akt I SA/Po 263/97, publ. LEX nr 30884) Z powyższego unormowania wynika też, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organami administracji publicznej (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 377-378). Przenosząc przytoczone uwagi na grunt niniejszej sprawy trzeba przede wszystkim przypomnieć, że przedmiotem kontroli sądowej były decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., podjęte w ramach nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych, a konkretnie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej – decyzji SKO we W. z dnia [...]. Przedmiotem postępowania podatkowego było zatem badanie, czy wystąpiła jakakolwiek kwalifikowana wada prawna decyzji wymiarowej (w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r.), spośród wad wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy załatwionej w trybie zwyczajnym, a przeto nie ma tu także miejsca na uzupełnienie materiału dowodowego, który stanowił (powinien stanowić) podstawę rozstrzygnięcia w sprawie wymiaru podatku. W wyroku z dnia 19.12.2007 r. (sygn. akt I SA/Wr 1240/07) orzekający poprzednio Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził (str. 14 uzasadnienia), że uznanie H. P. za podatnika podatku od nieruchomości, w przyjętym stanie faktycznym sprawy, naruszało w sposób rażący prawo, to jest art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84) w związku z art. 336 K.c. Konkluzję tę Sąd poprzedził analizą akt sprawy wymiarowej, z czego wywiódł, że uznanie skarżącego posiadaczem bezumownym, nastąpiło z pominięciem kryteriów posiadania w postaci faktycznego władztwa na rzeczą oraz woli posiadania, gdyż dowody zebrane w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego, nie pozwalały na stwierdzenie obu elementów posiadania. Wynika z tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmiennie niż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające w trybie nadzwyczajnym, ocenił wystąpienie kwalifikowanej wady prawnej decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za rok 2003 r. Tak więc wadliwość zaskarżonej wówczas do Sądu decyzji polegała na niezastosowaniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a w każdym razie na uznaniu (wadliwym), że decyzja Kolegium z dnia [...], nie naruszała prawa w stopniu rażącym, co znalazło wyraz w rozstrzygnięciu sądowym, uchylającym decyzje Kolegium (podjęte w trybie nadzwyczajnym, w obu instancjach). W świetle powyżej przytoczonej oceny prawnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zawartej w wyroku z dnia 19.12.2007 r., obowiązkiem Kolegium było przeto podporządkowanie się tej ocenie, co winno znaleźć odzwierciedlenie w decyzji wydanej przez Kolegium po ponownym rozpatrzeniu sprawy, tak jak tego wymagał art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zamiast tego jednak Kolegium uzupełniło materiał dowodowy, a w szczególności o wyrok Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] (sygn. akt [...]) oraz inne dokumenty powstałe w okresie po wydaniu decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2003 r. Wykaz tych dowodów zawiera pismo Wydziału Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego W. z dnia [...] (w aktach administracyjnych). Na podstawie takiego uzupełnionego materiału, organ podatkowy jeszcze raz dokonał ustaleń, które jego zdaniem miały potwierdzić, że H. P. w roku 2003 był posiadaczem bez tytułu prawnego spornej nieruchomości. Tymczasem do takiego działania, nie uprawniało Kolegium, ani stanowisko poprzednio orzekającego Sądu, ani też istota i charakter postępowania nadzwyczajnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Dla oceny zaskarżonych obecnie decyzji nie miało też znaczenia to, że w pozostałych sprawach ze skarg H. P., mających za przedmiot ustalenie podatku od nieruchomości, bądź dotyczących wymiaru podatku (decyzje w trybach nadzwyczajnych) za inne lata podatkowe, jego skargi zostały oddalone, gdyż wyrażona tam ocena prawna, nie wiązała Sądu jak i organu w niniejszej sprawie. Mając na uwadze przedstawione powyżej powody należało uznać, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...], wydane zostały z naruszeniem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) wymienionej obok ustawy. O zwrocie kosztów postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 200 tej ustawy. Załatwiając ponownie sprawę z wniosku H. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] (nr [...]), organ podatkowy zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 19.12.2007 r. (sygn. akt I SA/Wr 1240/07), odnośnie wystąpienie kwalifikowanej wady prawnej wymienionej obok decyzji w postaci rażącego naruszenia prawa (art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) o podatkach i opłatach lokalnych), z tym jednak, że Kolegium winno mieć na względzie regulację art. 247 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej, według której, organ podatkowy odmawia stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70 (art. 247 § 2), a także, iż w takim przypadku organ podatkowy w rozstrzygnięciu stwierdza, że decyzja zawiera wady określone w § 1 (art. 247 – przypis), oraz wskazuje okoliczności uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji.