I SA/Wr 945/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad i grudzień 2001 roku postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł (tysiąc złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. T. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu żądania strona skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego z powodu sytuacji osobistej i ekonomicznej. Podała, że od roku 2004 nie uzyskuje żadnych dochodów, a cały majątek stanowiącego jej własność zlikwidowanego przedsiębiorstwa podlega egzekucji prowadzonej przez administrację skarbową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że J. T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz niepełnosprawnym synem, którego renta w kwocie 829 zł oraz dochód z wynajmu nieruchomości w kwocie 1.300 zł (brutto) są jedynymi źródłami utrzymania rodziny. Na majątek strony skarżącej składa się mieszkanie o powierzchni 126 m², obciążone hipoteką na rzecz osoby trzeciej, oraz baza przemysłowa o powierzchni 2 ha, zajęta przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo oświadczyła strona, że otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny w kwocie 2.000 zł, którą przeznacza na ponoszenie kosztów mieszkania, mediów oraz rehabilitacji syna. W dniu 20 października 2008 r. stronie doręczono wezwanie do przedłożenia fotokopii odpisów zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2006 i 2007 wraz z załącznikami skarżącej oraz jej męża, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącej ze wskazaniem źródeł ich finansowania wraz z załączonymi dowodami wpłat, szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i dewizowych, za ostatnie trzy miesiące skarżącej oraz jej męża, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżącą transportu (markę, rocznik, wartość), informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego, informacji o źródłach pozyskiwania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla jego oceny wniosku. W odpowiedzi strona skarżąca przesłała fotokopie zeznań podatkowych, dokumentację leczenia syna oraz oświadczenie własne, męża oraz występującego w jej imieniu pełnomocnika. Z dokumentów tych wynika, że w latach 2006 i 2007 skarżąca wraz z mężem uzyskali łączny dochód w kwocie odpowiednio 2.486 zł i 2.852,44 zł. Pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że zwolnił J. T. z obowiązku zapłaty z tytułu zastępstwa procesowego. Strona i jej mąż nie pozostają w małżeńskiej wspólnocie małżeńskiej. Skarżąca podała, że ani ona ani jej mąż nie posiada rachunku bankowego ani lokat oszczędnościowych, nie prowadzi od 2003 r. działalności gospodarczej, nie posiada środków transportu i nie korzysta z pomocy społecznej. Zarządzeniem z dnia 4 września 2008 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi J. T. w kwocie 49.755 zł. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawie zawisłej ze skargi J. T. pod sygn. akt I SA/Wr 1155/06, również dotyczącej zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad i grudzień 2001 r., stronie skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolniono ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł (postanowienie Sądu z dnia 4 grudnia 2006 r.). Strona uiściła wpis w tak określonej wysokości, który następnie postanowieniem zawartym w punkcie III. wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r., uwzględniającym skargę, zwrócono stronie skarżącej. W uzasadnieniu powołanego wyroku sformułowano wskazówki dla organów dotyczące prowadzenia postępowania w sprawie. Rozstrzygnięcie wydane na skutek tego postępowania jest przedmiotem skargi J. T. zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wr 945/08. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, nie stwierdzono podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że na skutek wyroku z dnia 1 sierpnia 2008 r. zwrócono stronie skarżącej m. in. kwotę 1.000 zł tytułem uiszczonego wpisu. Od strony skarżącej, która znała treść i uzasadnienie tego orzeczenia i racjonalnie prowadzi własne sprawy, w tym występuje w obronie swojego interesu prawnego, należy wymagać, by liczyła się z koniecznością ponownego wniesienia skargi do sądu administracyjnego i ponoszenia w tej sprawie kosztów postępowania, przynajmniej w tej samej wysokości. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący 49.755 zł oraz aktualne - wykazane - możliwości finansowe strony, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 1.000 zł, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tak jak była do tego zdolna w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt I SA/Wr 1155/06. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.