I SA/Wr 977/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2008 - 2012 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca wraz ze skarga złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem i że zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność syna. W rubryce dochody skarżąca podała, że otrzymuje świadczenie socjalne z H. w wysokości 295 euro i zagraniczną rentę socjalną w wysokości 132 euro, co potwierdzają dołączone dokumenty oraz otrzymuje rentę z ZUS w wysokości 1000 zł, przy czym z nadesłanych dokumentów źródłowych i z akt sprawy wynika, że krajowe świadczenie rentowe jest wypłacone skarżącej w wysokości 604 zł z powodu zajęcia tego świadczenia w trybie egzekucji administracyjnej. Skarżąca podała także, iż w 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości 32.399 zł, a podatek za ten okres wyniósł 2765, składki zdrowotne 2510 zł, a więc dochód pomniejszony o te kwoty wyniósł 27.124 zł, co oznacza, że miesięczny dochód wyniósł 2260 zł (27.124:12), natomiast wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: wyżywienie dla 2 osób 800 zł, opłaty za mieszkanie 700 zł, kredyt 205, lekarstwa 350 zł, ubrania 100 zł, zajęcie komornicze 250 zł. Dochody w 2017 r. są takie same, a koszty utrzymania wyższe. Skarżąca podała we wniosku, że nie posiada mieszkania ani innych nieruchomości oraz oszczędności i przedmiotów oraz papierów wartościowych. Brak jakiegokolwiek majątku strony skarżącej potwierdzają dane wynikające z akt administracyjnych sprawy oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2017 r. k- 72 umarzające skarżącej koszty egzekucyjne w wysokości 2.065,53 zł. Z postanowienia tego wynika ponadto, że odrębnym postanowieniem dnia [...] września 2017 r. skarżącej rozłożono na raty spłatę zaległego podatku dochodowego ze względu na jej trudną sytuację finansową oraz że wysokość miesięcznej raty podatku określono na kwotę 105 zł. W postanowieniu tym wskazano także, że skarżąca nie posiada środków transportu ani majątku ruchomego oraz nieruchomego i że ze względu na wysokość opłat i ustalonych rat zaległego podatku i wysokość kosztów utrzymania siebie i niepełnosprawnego syna nie jest w stanie uregulować kosztów egzekucyjnych. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się także harmonogram spłat rat pożyczki zaciągniętej przez skarżąca na łączna kwotę 13.046,59 zł, który potwierdza, że wysokość miesięczne raty wynosi 205,07 zł. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369. – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo to, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż spełnia przesłanki warunkujące zwolnienie od tych kosztów. Wątpliwości budzi w niniejszej sprawie, czy syn skarżącej z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada żadnego dochodu, w tym z tytułu środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości lokalowej, skoro z akt administracyjnych sprawy wynika, że dnia [...] stycznia 2017 r. syn działający poprzez pełnomocnika w osobie skarżącej sprzedał mieszkanie, które nabył w spadku, a cena sprzedaży wyniosła 130.000 zł (repertorium [...] numer [...]). Z par. 4 tej umowy wynika, iż cena sprzedaży została zapłacona w całości przez nabywcę, co potwierdziła skarżąca działająca jako pełnomocnik syna, czyli sprzedającego. Ponadto z odpowiedzi na skargę z dnia 13 września 2017 r. i z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. oświadczyła, iż pieniądze ze sprzedaży odziedziczonego mieszkania zostaną przeznaczone na zakup mieszkania na parterze, co oznacza, iż pozostają one w dyspozycji syna skarżącej i stanowią jego źródło dochodu. W tej sytuacji niewiarygodne jest twierdzenie skarżącej zawarte w piśmie skarżącej z dnia [...] listopada 2017 r k- 11, iż syn nie posiada jakichkolwiek dochodów. Skarżąca nie nadesłała także żadnych dokumentów potwierdzających aktualną wysokość i źródła dochodu syna, w tym właśnie dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodu syna z tytułu sprzedaży powyższej nieruchomości, pomimo tego, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. została wezwana do udokumentowania źródeł i wysokości dochodu osób z którymi zamieszkuje. Kwestii tych nie wyjaśnia również opisane wyżej postanowienie z dnia [...] października 2017 r. o umorzeniu skarżącej kosztów egzekucyjnych w wysokości 2.065,53 zł. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć bowiem pod uwagę stan majątkowy i dochody nie tylko wnioskodawcy ale również osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Aktualna sytuacja dochodowa syna ma więc wpływ na ocenę sytuacji dochodowej skarżącej, skoro skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna i prowadzi z synem wspólne gospodarstwo domowe. Brak danych dotyczących wysokości dochodu syna nie pozwala zatem na pełną rzeczywistą ocenę sytuacji dochodowej strony. Skarżąca nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość zadeklarowanych we wniosku o prawo pomocy wydatków związanych z utrzymaniem, mimo, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. została wezwana do nadesłania innych dokumentów i oświadczeń uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Jednym udokumentowanym wydatkiem jest kwota wysokości spłacanej raty pożyczki, czyli 205,07 zł, wynikająca z harmonogramu spłat tych rat, znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Brak pełnych dokumentów dotyczących rzeczywistej wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem nie pozwala na ocenę, czy powyższe wydatki kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe. Skarżący nie nadesłała także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskała dochody w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Potwierdzenie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa strony skarżącej w dłuższym okresie czasu. Ponadto skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu renty krajowej 604 zł i świadczeń zagranicznych otrzymywanych w wysokości około miesięcznie 1823,50 zł (ustalonych na podstawie średniego kursu euro ogłoszonego przez NPB z dnia 12 października 2017 r., tj. z dnia podpisania wniosku o prawo pomocy wynoszącego dla 1 euro kwotę 4,27 zł), co pozwala na przyjęcie, że jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie, w tym na obecnym etapie postępowania sądowego wpis od skargi w wysokości 500 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe (np. wpis od zażalenia 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi), wystąpią sukcesywnie, w pewnych odstępach czasu, co pozwala na poczynienie przez stronę stosownych oszczędności. Żądanie od skarżącej dokumentów i oświadczeń wymienionych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r., zostało oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższych okoliczności dotyczących wiarygodności źródeł utrzymania syna skarżącej przedstawione przez skarżącą wydatki związane utrzymaniem i spłatą pożyczki nie mogą stanowić okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze udostępnieniu danych co do swojej sytuacji majątkowej nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy zwłaszcza, że to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Z tych względów należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.