I SAB/Wr 256/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Kieres (sprawozdawca),, Sędziowie sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska,, sędzia WSA Katarzyna Radom, , po rozpoznaniu w Wydziale I, w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi: K.V.E.B. na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę D. postępowania w przedmiocie wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy: I. stwierdza, że Wojewoda D. przewlekle prowadził postępowanie w sprawie z wniosku Strony skarżącej; II. zobowiązuje Wojewodę D. do wydania aktu administracyjnego w sprawie Strony skarżącej, w terminie 30 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; III. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. przyznaje od Wojewody D. na rzecz Strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie: 500,00 zł (pięćset złotych); V. zasądza od Wojewody D. na rzecz Strony skarżącej kwotę 597,00 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem skargi K. V. E. B. (dalej: Strona, Skarżący) jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. (dalej: Organ, Wojewoda), w przedmiocie wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. Sąd przyjął poniższy stan faktyczny sprawy, wynikający z akt administracyjnych przedłożonych przez Organ i stanowiska Strony. Wniosek w ww. zakresie został złożony do Organu 26 lutego 2020 r. i zawierał załączniki. Pismami z 27 kwietnia 2020 r. oraz 17 czerwca 2020 r. Organ wezwał Skarżącego do osobistego stawiennictwa w siedzibie urzędu Organu celem przedstawienia oryginału ważnego dokumentu podróży, dołączenia do akt sprawy kserokopii wszystkich stron dokumentu podróży zawierających adnotacje urzędowe oraz złożenia odcisków linii papilarnych. Strona pismem z 20 lipca 2020 r. wskazała, że od czasu ponownego otwarcia Urzędu nie jest w stanie skontaktować się z inspektorem prowadzącym postepowanie. Podkreśliła, że akademiki zostały tymczasowo zamknięte i nie przyjmują studentów, a semestr dobiegł końca. W dniu 27.08.2020 r. Strona stawiła się i złożyła odciski palców w siedzibie Organu oraz kopie stron paszportu. W pismach z 1 września 2020 r. Organ: 1) wniósł do jednostek Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt Wnioskodawcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego; 2) informował o przewidywanym terminie zakończenia postępowania – 60 dzień od złożenia niezbędnych dokumentów, a ponadto wezwał do przedłożenia: zaświadczenia uczelni o niezaleganiu w opłacie czesnego, udokumentowanie miesięcznych kosztów zamieszkania w Polsce, udokumentowanie posiadania wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów nauki i utrzymania w Polsce w wysokości powyżej 701 zł miesięcznie na każdy miesiąc pobytu oraz kosztów powrotu w wysokości 2,5 tyś. W dniu 10.09.2020 r. Organ otrzymał pismo Strony o zmianie adresu, a 14 września 2020 wpływa do Organu zaświadczenie o niezaleganiu z czesnym za 2019/2020 oraz wskazanie opłat, wydruk z konta rachunku bankowego. W dniu 25.09.2020 Organu tworzy pismo z wezwaniem o przedłożenie zaświadczenia z uczelni o niezaleganiu z czesnym, udokumentowanie miesięcznych kosztów zamieszkiwania w Polsce, wypełnienie i podpisanie przez Wnioskodawcę stosownego oświadczenia o kosztach zamieszkiwania. Organ w dniu 21.09.2020 otrzymuje z jednostki Policji informację, że z dostępnych baz danych nie wynika, by wjazd Strony na terytorium rzeczypospolitej polskiej stanowił zagrożenie, a 5 października 2020 r. wpływa do Organu oświadczenia dotyczące kosztów zamieszkiwania, dowód opłaty za czesne z powołaniem na wcześniej już składane zaświadczenie. W dniu 30.10.2020 r. organ tworzy wezwanie o przedstawienie zaświadczenia z uczelni zgodnie ze wzorem o kontynuacji nauki, a także o wskazuje jako termin zakończenia postępowania 60 dzień od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami niezbędnymi do potwierdzenia danych z wniosku i wzywa o zaświadczenie uczelni o niezleganiu w opłacie czesnego. W dniu 30.11.2020 r. wpływa do Organu ponaglenie, a 9 grudnia 2020 r. zapytanie dlaczego nie została wydana decyzja. W dniu 11.12.2020 r. Organ otrzymuje adresowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania. W dniu 17.12.2020 r. Organ tworzy pisma o przekazaniu ponaglenia do Urzędu ds. Cudzoziemców i informujące o tym przekazaniu. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skardze zarzucono naruszenie art. 35 § 1-3, w zw. z art. 36 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej jako kpa, przez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły i sprzeczny z art. 8 i 12 kpa. W oparciu o zarzuty skargi wniesiono o: zobowiązanie Wojewody do rozpatrzenia wniosku w terminie 14 dni od doręczenia akt Organowi; stwierdzenia, że Organ dopuścił się przewlekłości w postępowaniu prowadzonym z wniosku; przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł; rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym; zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej. W uzasadnieniu skargi zauważono upływ 22 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Brak decyzji negatywnie wpływa na życie osobiste i zawodowe Wnioskodawcy (nie może podjąć pracy, ani podróżować za granicę Rzeczypospolitej Polskiej). Strona nie rozumie dlaczego postępowanie trwa tak długo. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wskazuje na brak złej woli pracowników Organu przy załatwianiu sprawy (procedowaniu), a przyczynę długotrwałych postępowań upatruje w ogromnej liczbie wniosków składanych przez cudzoziemców, konieczności procedowani w wielu sprawach naraz. Kadra pracowników odpływa, a brak jest możliwości szybkiego uzupełnienia niedoborów kadrowych. Organ nie uznał, by zaistniała podstawa do uznania, że przewlekłość miała mieć miejsce z rażącym naruszeniem przepisów. W piśmie Organu przytoczono również dane ze statystyk odnośnie wpływu podań od cudzoziemców za lata 2017-2019. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej Wojewoda uznaje za nieuzasadniony – powinien zostać oddalony. Strona pismem z 25 lutego 2021 r. wniosła replikę na odpowiedź na skargę zwracając uwagę, że błędna organizacja pracy Organu nie może być okolicznością wyłączającą winę. Przewlekłość ma wpływ na rodzinę Skarżącego - przez 11 miesięcy nie ma swobody kontaktów z rodziną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie wskazać trzeba na art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art.120 p.p.s.a.). Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Pojęcie przewlekłości postępowania zawarte jest w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., normującym instytucję ponaglenia. Zgodnie z ww. przepisem stronie służy prawo wniesienia ponaglenia, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż to niezbędne do załatwienia sprawy. Dokonując szerszego wyjaśnienia pojęcia przewlekłości należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego oraz regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega, zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. oraz wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić trzeba, że - w myśl art. 12 k.p.a. - organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż jest ona (przewlekłość) zjawiskiem (sytuacją) niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy uprawnionym będzie przedstawienie organowi zarzutu niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzutu przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. W judykaturze wskazuje się, że - oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej - nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Zatem, rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawa samej strony i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla strony. W efekcie, w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne, co nie oznacza, że zawsze szybkie, prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2013 r. (II OSK 34/13), stwierdził, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Można zatem stwierdzić, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności, ale również wówczas, gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Ponadto wtedy, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania. W myśl wskazywanej już ogólnej reguły wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia i realizując jednocześnie obowiązek wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy. Wyrażona w tym przepisie zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 k.p.a., którego § 1 stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z kolei art. 36 § 1 w zw. z § 2 k.p.a. stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych, także z przyczyn niezależnych od organu, organ ten jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W ocenie Sądu, Organ dopuścił się przewlekłości, o czym przesądza zawartość akt administracyjnych sprawy. Z akt wynika, że czynności podejmowane przez Organ nie można uznać za zmierzające do rozstrzygnięcia merytorycznego złożonego wniosku, ani do formalnego zakończenia postępowania. Zaistniały w sprawie związek nauki Strony z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pobyt powoduje, że zastosowanie mają regulacje art. 144 i następne ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (poz. 1650 ze zm.). Mając na uwadze, że wspomniane przepisy (art. 149 ust. 1b ustawy o Cudzoziemcach) zawieszały termin rozpoznania sprawy do czasu przedstawienia niezbędnych dokumentów oraz wskazywały termin wydania decyzji jako 60 dni od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami niezbędnymi do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie tego zezwolenia (art. 149 ust. 1a ustawy o Cudzoziemcach), nie można jednak tracić z pola widzenia ogólnych zasad postępowania. Otóż zadaniem organu administracji jest kontrola wniosku pod względem jego wymogów i ocena, czy w sprawie przedstawione zostały wszystkie niezbędne informacje i dokumenty umożlwiającą nadanie biegu sprawie. Wniosek musi spełniać wymogi formalne, a strona winna dostarczyć wymagane prawem dokumenty, przy czym to na organie administracji ciąży obowiązek weryfikacji wniosku z punktu widzenia ww. wymogów formalnych, jak i merytorycznych, umożliwiających sprawne rozpoznanie sprawy. Wskazane zawieszenie biegu terminu rozpoznania sprawy do czasu dostarczenia wszystkich dokumentów niezbędnych do rozpoznania wniosku i 60 dniowy termin wydania decyzji nie oznaczają jednak przyzwolenia na bierność organu administracji w sytuacji, gdy strona nie przedstawi niezbędnej dokumentacji na wystosowane przez organ wezwanie. Mając na uwadze zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), zasadę zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.) i zasadę informowania (art. 9 k.p.a.) organ administracji musi podejmować swoje działania sprawnie, w sposób skoncentrowany i zmierzający do jak najszybszego rozpoznania sprawy. Ponadto Stronie służy prawo do dwukrotnego rozpoznania sprawy, co jest blokowane w przypadku, gdy postępowanie w I instancji nie zostaje zakończone rozstrzygnięciem podlegającym zaskarżeniu do wyższej instancji (art. 127 kpa) i trwa. Terminy wyznaczone ustawowo stanowią granicę dające stronie gwarancje rozpoznania sprawy w rozsądnym czasie. Zastrzeżone w regulacjach okresy zawieszenia biegu terminów chronią z kolei organy administracji, jednakże nie mogą być wykładane w ten sposób, że brak określonych wymogów wniosku, czy brak określonej prawem dokumentacji będzie usprawiedliwieniem dla nierozpoznawania wniosku strony w nie dającej się przewidzieć perspektywie czasu. Zatem w tego typu sprawach, oceniając działanie organu administracji w kontekście przewlekłości postępowania, podobnie jak przy ogólnych terminach rozpoznania spraw, badana być musi aktywność organu administracji po wpłynięciu wniosku, staranność w organizacji prowadzonego postępowania, koncentracja podejmowanych czynności, reakcje wnioskodawcy na wezwania, ich precyzyjność i wdrażanie zasad ogólnych – w tym zwłaszcza zasady informowania, zaufania i szybkości postępowania. Weryfikacja akt sprawy potwierdza, że Wojewoda działał przewlekle, a prowadzonego postępowania nie charakteryzuje koncentracja czynności Organu zmierzające do jego zakończenia. W szczególności napiętnować należy wielokrotne wzywanie o ten sam dokument – dotyczący niezaleganiu w opacie za studia (czesne), zamiast wytłumaczenia jakimi wadami dotknięte są dokumenty składane w odpowiedzi na to wezwanie, bądź zakończenie postępowania, by Strona miał możliwość weryfikacji stanowiska Organu w zakresie niedoręczenia żądanego dokumentu, w postępowaniu odwoławczym (w przypadku decyzji odmownej). Organowi wręcz należy zarzucić instrumentalne traktowanie przepisów art. 149 ust. 1a i ust. 1b ustawy o cudzoziemcach. Powyższe wskazuje, że Wojewoda dopuścił się przewlekłości, czym naruszył zasady i terminy określone w art. 35 oraz w art. 8, art. 9, art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7. k.p.a. Okres zwłoki ze strony Organu przekroczył, maksymalny termin dla załatwienia sprawy w przedmiocie rozpoznania wniosku. Opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie przewlekłości w załatwieniu sprawy, wręcz przeciwnie, są jednymi z częstych (a w przypadku spraw zezwoleń na pobyt cudzoziemców – obecnie charakterystycznych) przyczyn przewlekłego prowadzenia postępowania. Problemy w organizowaniu pracy urzędu np. z pozyskaniem kadry pracowników, nie mogą ograniczać praw strony postępowania, ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowaniu wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Sąd jest świadomy, że skarga na przewlekłość wpłynęła do Organu 14 grudnia 2020 r., a więc już po 14 marca 2020 r. – od tej daty obowiązywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemiologiczne, a następnie od 20 marca 2020 r. - stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Kwestia ta jak i przepisu art. 15zzs ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) – obowiązującego 31.03.-15.05.2020 r., mają znaczenia dla rozstrzygania o przewlekłości w prowadzonym przez Organ postępowaniu o tyle, że Sąd wyłączył z okresu objętego przewlekłością i jego skutków czas obowiązywania konsekwencji dla biegu terminów z art. 15zzs wymienionej ustawy. W zaistniałym stanie rzeczy stwierdzić należało, że Organ dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego, jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Charakter rażący ma przewlekłość o znamionach "wyjątkowej" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt I OSK 296/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14). Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania w niniejszej sprawie, jak i opisaną wyżej postawę Organu Sąd uznał, że przewlekłość Organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). O rażącym naruszeniu prawa w zaistniałym stanie przewlekłego prowadzenia postępowania świadczy w szczególności instrumentalne posługiwanie się art. 149 ust. 1a i 1b ustawy o cudzoziemcach i niekończenie postępowania. Sytuacji takiej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa, a zachowanie Organu jak w rozpatrywanej sprawie podważa zaufanie jednostki nie tylko do organów administracji publicznej, ale i obowiązującego porządku prawnego. W ocenie Sądu, wykazana przewlekłość nosi cechę rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), o czym Sąd orzekł w pkt III wyroku. Z uwagi na brak rozstrzygnięcia w sprawie Sąd zobowiązał Organ do wydania aktu administracyjnego w terminie 30 dni od daty otrzymania przez Organ prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt II sentencji wyroku). Przyznanie sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. W tym względzie należy nadmienić, iż dla tej oceny nie ma znaczenia zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Toteż stosownej ocenie podlegają okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tegoż uprawnienia, ma ono bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim niejako wynagrodzić stronie wadliwe działanie organu. Przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla strony oraz ewentualnego zachowania strony jeżeli przyczyniła się ona do wydłużenia postępowania. Na wniosek Skarżącego Sąd przyznał zatem sumę pieniężną o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. (pkt IV wyroku) uznając, że przyznana kwota 500,00 zł zrekompensuje stronie negatywne przejścia wynikające z przewlekłego prowadzenia postępowania. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt V sentencji.