I SO/Wr 28/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej bezczynności Wójta Gminy Ś. w przedmiocie odpowiedzi na pismo oraz zwrotu nienależycie zajętych kwot pieniężnych z tytułu podatku od środków transportowych postanawia odmówić J.L. przyznania prawa pomocy, Listem nadanym w dniu 6 lipca 2011 r. na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. L. przesłał sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że z uwagi na brak środków finansowych nie może wykupić wszystkich przepisanych leków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał wnioskodawca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą mieszkają "u córki". Jako dochód tego gospodarstwa domowego wnioskodawca wskazał swoje świadczenie rentowe wypłacane w kwocie 591 zł oraz emeryturę swojej żony w kwocie 897 zł. Nadmienił także J. L., iż jego majątek został zajęty przez komornika. W odpowiedzi na wezwanie J. L. przedłożył do akt sprawy informacje i dokumenty, z których, ponad fakty podane we wniosku, wynika, że jego żona w roku 2010 r. uzyskała dochód z tytułu działalności prowadzonej osobiście w kwocie 2.076,85zł, aktualna wysokość jej emerytury to kwota 925,17 zł, natomiast koszty miesięcznego utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą 650 zł, i obejmują ratę spłaty pożyczki zaciągniętej przez jego żonę w kwocie 360zł, opłatę za media w kwocie 150 zł, za leki w kwocie 120 zł oraz środki higieny w kwocie 20 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Sytuacji materialnej oraz rodzinnej J. L. nie można bowiem uznać za stan uniemożliwiający ponoszenie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego jego gospodarstwa domowego. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca posiada zdolność wygospodarowania środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. Wprawdzie łączny dochód J. L. i jego żony jest niewysoki i wynosi 1.516,17 zł miesięcznie, ale – zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy - z racji mieszkania ze swoją córką ponoszą oni koszty swojego utrzymania w kwocie jedynie 650 zł. Do ich dyspozycji pozostaje zatem kwota 866,17 zł. Zdaniem referendarza sądowego kwota ta, w braku zadeklarowania potrzeby finansowania nią innych koniecznych kosztów utrzymania, może być przeznaczona przez wnioskodawcę na ponoszenie kosztów sądowych. W odniesieniu do faktu mieszkania przez wnioskodawcę i jego żonę "u córki" wskazać wypada, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9 poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87), a wnioskodawcy, jeśli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (niedostatku), przysługuje (np. od córki) świadczenie alimentacyjne (art. 128 i art. 133 § 2 Kodeksu). Dlatego alimentacyjna pomoc materialna udzielana J. L. przez jego córkę winna być także doliczona przy ocenie jego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. W przypadku zaś, gdy pozwala na zaoszczędzenie przez wnioskodawcę kwot pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych, wyklucza taka pomoc spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.