I SO/Wr 3/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2008 r. w sprawie dotyczącej decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] r. Nr [...] postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, Ł. G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazanego wniosku podał, że otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.800 zł. Z uwagi zaś na konieczność opłacania czesnego w kwocie 300 zł oraz pomocy 81-letniej babci, której źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 680 zł wnioskodawca oświadczył, że brakuje mu pieniędzy na miesięczne utrzymanie. Wobec faktu, że oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej (odpisów zeznania podatkowego za 2006 r.; aktualnego zaświadczenia o dochodach; zestawienia ponoszonych wydatków; wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; informacji ze wskazaniem tytułów prawnych do nieruchomości położonych w L.; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie). W odpowiedzi na powyższe wezwanie Ł. G. przesłał kserokopię salda rozliczeń tytułu wydatków na wodę oraz opłat eksploatacyjnych w wysokości 5.774,93 zł, dowód przekazu pocztowego dokumentujący ponoszenie opłat za studia wyższe, harmonogram spłaty kredytu w kwocie 3.283 zł (wysokość jednej raty w kwocie 330,75zł), odcinków przekazu pocztowego świadczenia rentowego M. G. za miesiące od stycznia do kwietnia 2008 r. w kwocie od 669,16 zł do 712,65 zł oraz odcinków opłat za energię elektryczną w kwocie 92,89 zł miesięcznie i opłat za zużycie wody. Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił Ł. G. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc, iż wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia opłat sądowych oraz zaangażowania profesjonalnego zastępcy procesowego. Ponadto, pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które by potwierdzały, iż jego sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia [...] r. Ł. G. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia. W dniu [...] r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, zeznania podatkowego za 2007 rok, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy, szczegółowego zestawienia ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji ze wskazaniem tytułu prawnego do nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] oraz informacji czy wnioskodawca korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego. Odpowiadając na wskazane pismo wnioskodawca oświadczył, że na ponoszone przez niego miesięczne wydatki składają się: czynsz w kwocie 408 zł, opłata za wodę (około 180 zł), opłata za prąd (około 100 zł), telefon (90 zł) a ponadto czesne za studia (350 zł) oraz przejazdy autobusowe (100 zł). Ponadto wnioskodawca oświadczył, że z dochodów jakie otrzymuje wspomaga finansowo matkę, która otrzymuje rentę w wysokości 400 zł. Do pisma dołączono wyciąg z rachunku bankowego Ł. G. za okres od dnia 2 maja 2008 r. do dnia 21 lipca 2008 r. W świetle przedłożonych wyciągów wynika, że wnioskodawca za miesiąc kwiecień 2008 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2.502,27 zł., za maj 2008 r. - 2.402, 96 zł, natomiast za czerwiec 2008 r. - 2.620,13 zł. Czesne za naukę, według kwot wynikających z rachunków bankowych, wnioskodawca pokrywa w wysokości 300 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W stanie faktycznym sprawy, wnioskodawca Ł. G. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jak stanowi art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazana regulacja stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie w postaci całkowitego, bądź częściowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Tym samym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tym względzie zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Dokonując analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy Sąd nie znalazł okoliczności pozwalających uznać zasadność wniosku o zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu, brak było przesłanek także na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia. Jednakże, na podstawie przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych można przyjąć, że wnioskodawca otrzymuje co najmniej kwotę wynikającą z dokonanych przelewem bankowym kwot otrzymanych tytułem wynagrodzenia za miesiąc kwiecień 2008 r. w wysokości 2.502,27 zł., za maj 2008 r. - 2.402, 96 zł, natomiast za czerwiec 2008 r. - 2.620,13 zł. Przy tej okazji należy podnieść, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane Sądowi wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 2092/02). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie Sądu, porównanie kwoty wynagrodzenia wnioskodawcy wynikającej z przedłożonych rachunków bankowych z zadeklarowanymi przez wnioskodawcę miesięcznymi wydatkami, pozwala Ł. G. na poczynienie we własnych wydatkach oszczędności w celu partycypowania w kosztach postępowania sądowego. W zakresie podnoszonej we wniosku kwestii wydatków na naukę wnioskodawcy w wysokości 300 zł miesięcznie tytułem opłaty za czesne oraz spłaty kredytów należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, zobowiązania te nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto, wątpliwości Sądu co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy wywołują rozbieżności, pomiędzy oświadczeniem wnioskodawcy co do wysokości otrzymywanego wynagrodzenia oraz wysokości miesięcznej opłaty za naukę a wyciągami z rachunku bankowego wnioskodawcy dokumentującymi wskazane kwoty. Niejako na marginesie należy zauważyć, że odmowa przyznania stronie pomocy w postaci zaangażowania profesjonalnego pełnomocnika nie ograniczy jej prawa do Sądu, albowiem Sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 p.p.s.a., w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. Z powyższych względów Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, w tym także nie udowodnił faktu, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów zastępstwa prawnego w sprawie. Z tych też względów, na podstawie art. 260 p. p. s. a., Sąd orzekł jak w sentencji.