I SO/Wr 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z wniosku "A" sp. z o.o. z siedzibą w W. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. sygn. akt I SO/Wr 4/16. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie sprzedaży metali i rud metali, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jako strona postępowania konsekwentnie nie zgadza się ze stanowiskiem organu kontroli skarbowej od 2009 r. Spółka posiada zarząd jednoosobowy. Prezes zarządu co najmniej od 2013 r. jest chory – cierpi na chorobę psychiczną, która wyłącza możliwość zastępowania spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przygotowanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest czynnością zawiłą, wymagającą szczególnej wiedzy prawniczej. Na tym etapie prezes zarządu nie jest w stanie samodzielnie podjąć prawidłowych działań zmierzających do ochrony interesów prawnych spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 52.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, zaś co do zysku lub straty za ostatni rok – na dzień złożenia wniosku bilans nie był sporządzony. Saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Na dwukrotne wezwanie, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.), przedłożone zostały wydruki historii rachunku bankowego z zerowym saldem, deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r., zeznanie podatkowe za 2014 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 r. Wszystkie dokumenty, poza bilansem oraz rachunkiem zysków i strat, wykazują wartości zerowe. Na deklaracjach VAT-7 zadeklarowana jest nadwyżka w VAT w kwocie 27.604 zł, która przenoszona jest co miesiąc na następny okres rozliczeniowy. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SO/Wr 4/16) referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie prezes zarządu podniósł, że błędnie referendarz przyjął, że z uwagi na brak bilansu oraz rachunku zysku i strat niemożliwa jest ocena sytuacji finansowej spółki. Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków na sporządzenie tych dokumentów, gdyż organ podatkowy zajął środki spółki. W opinii strony, przedstawione deklaracje VAT potwierdzają, że spółka nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania. Ponownie strona wskazała na chorobę psychiczną prezesa zarządu. Na wezwanie Sądu, spółka przedłożyła deklaracje w podatku dochodowym od osób prawnych i wyciągi z rachunku bankowego za okres od maja do sierpnia 2016 r. , gdzie wykazano wartości zerowe oraz deklaracje w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2016 r., w których wykazano jedynie kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 27.604 zł. Z urzędu należy wskazać, że po wpłynięciu przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. (nr [...]), która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wr 386/16. W sprawie tej skarżący uiścił wpis od skargi wynoszący 2.720 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, stanowisku referendarza sądowego przedstawionemu w zaskarżonym postanowieniu nie można zarzucić dowolności, albowiem także i zdaniem Sądu strona skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej wnioskowanego prawa. Przypomnieć należy, że zakres żądania wniosku dotyczył przyznania spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przy czym należy zauważyć, że ocenę wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi Sąd rozważał w kontekście dalszych kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej , a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że użyty w treści tego przepisu zwrot "wykaże" nakłada na wnioskodawcę powinność odpowiedniego udokumentowania deklarowanej jako trudna sytuacji majątkowej. Powyższe przesądza o tym, że za wystarczającą przesłankę dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uznana jedynie subiektywna ocena wnioskodawcy co do zasadności złożonego przez niego wniosku. Należy w tym kontekście podnieść, że powodzenie takiego wniosku zdeterminowane jest stopniem udokumentowania sytuacji majątkowej przez samego zainteresowanego (wnioskodawcę), oraz tym, co z przedłożonym przez wnioskodawcę dokumentów wynika. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, u podstaw odmowy przyznania skarżącej spółce prawa pomocy legło przekonanie referendarza sądowego co do tego, że na podstawie przedłożonej przez spółkę dokumentacji nie jest możliwa ocena aktualnej sytuacji kondycji finansowej i majątkowej tego podmiotu. Za istotny brak w tym zakresie uznał referendarz sądowy w szczególności to, że skarżąca spółka nie przedstawiła bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2015 r. Wskazując na powyższe, za niewystarczające dla przyznania spółce wnioskowanego prawa uznał referendarz sądowy przedłożone przez nią dokumenty finansowe z których wynika, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw, w 2014 r. nie uzyskała żadnego przychodu. Wbrew argumentacji podniesionej w sprzeciwie, Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015 r., których skarżąca spółka nie przedstawiła, uznać należy za dokumenty potrzebne dla pełnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Trafnie przy tej okazji akcentuje referendarz sądowy na wyniki przedstawionego przez stronę – bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2012 r., potwierdzające dysponowanie w owym czasie przez spółkę znacznym majątkiem. Jak wynika z tych dokumentów, w 2012 r. spółka dysponowała aktywami obrotowymi na kwotę ponad 6.000.000 zł, w tym posiadała środki pieniężne w kwocie ponad 2.000.000 zł. Jej kapitał własny wynosił ponad 3.000.000 zł. Natomiast przychody netto w tym roku wyniosły ponad 2.000.000 zł i odnotowany został zysk o wartości 172.738,31 zł. Akcentowanie obok faktu nieprzedłożenia przez stronę bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2015 r. także dobrej kondycji finansowej spółki z lat ubiegłych nie jest pozbawione spójności, a to z tego powodu, że przy ocenie złożonego przez spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Po pierwsze, dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. Po drugie, w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również to, czy mógł gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Sąd zauważa, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sądowym może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Końcowo należy zwrócić uwagę na to, że spółka nie wykazała by podjęła niezbędne starania w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym, w szczególności, poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Odnosząc się końcowo do argumentacji sprzeciwu sprowadzającej się do konstatacji, że brak sporządzenia bilansu oraz zysku i strat za 2015 r. spowodowany był trudnościami natury finansowej i organizacyjnej to powtórzyć należy za referendarzem sądowym, że obowiązek sporządzenia tego rodzaju dokumentów wynika z ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Co do choroby psychicznej prezesa zarządu spółki należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że ta okoliczność nie miała wpływu na możliwość wniesienia skargi przez spółkę. Jak zauważył referendarz sądowy, skarga na decyzję wskazaną we wniosku została już sporządzona (w sposób profesjonalny) i podpisana przez P. K. jako prezesa zarządu (sygn. akt I SA/Wr 386/16). W sumie więc Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia ani zmiany zaskarżonego postanowienia uznając je za prawidłowe. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.