II SA/Wr 121/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia w sprawie wzrostu wartości nieruchomości oraz wysokości opłaty planistycznej. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu strona podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w [..] udziału, domu o powierzchni [...] i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [(...)] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę [...] zł, a druga na kwotę [...] zł. Posiada także [...] akcji [...] o nominalnej wartości [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że opłacenie kosztów postępowania sądowego pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał na ciągły i powszechny charakter usług [...], które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Zawiesił działalność gospodarczą i otrzymywał niskie wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenie lub pracy na etacie. Podał że w latach [...] i [...] w ramach prowadzonej działalności [...] poniósł stratę w kwocie odpowiednio [..] zł i [...] zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł) oraz że korzysta z pomocy materialnej ze strony matki, posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP oraz zadłużenie względem rodziny. W 2016 r. jego dochody wyniosły tyle ile podał w rubrykach na 10 i 11 formularza, przy czym z rubryk tych wynika, że skarżący nie otrzymuje dochodów i utrzymuje go matka która opłaca rachunki z własnego rachunku bankowego. Podał, że nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego ani środków na jego opłacenie. Odnośnie wymogu dostarczenia dowodów opłat i wydatków związanych z utrzymaniem wskazał, że ponosi je matka i nie zna przepisu na podstawie którego mógłby uzyskać dowody tych opłat regulowanych z rachunku bankowego należącego do osoby najbliższej. Stanowi to również naruszenie tajemnicy bankowej Nie otrzymuje od kogokolwiek z rodziny zestawienia kosztów i rachunków obrazujących ich sytuację materialną. Nie można wymagać od skarżącego aby naraził się na odpowiedzialność karną za złożenie fałszywego oświadczenia na temat finansów jego matki i ojca. Matka zapewnia mu byt, ale nie zgadza się na finansowanie kosztów niniejszego postepowania. Dodał, że korzysta z usług adwokata z wyboru w innej sprawie toczącej się przed innym sądem, co nie oznacza, że posiada środki na opłacenie tego adwokata, ponieważ w latach [...] nie przeznaczył żadnych środków finansowych na opłacenie usług tego adwokata. Pismem z dnia 11 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, tj. kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015 i 2016 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych w roku 2015 i 2016; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii dokumentów, z których wynika prowadzenie w stosunku do majątku skarżącego egzekucji; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, z których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na to pismo skarżący pismem z dnia 7 czerwca 2017 r. wskazał, że Sąd dysponuje już informacjami do których przedłożenia został wezwany. Wniósł o zawieszenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy do czasu uzyskania i nadesłania dokumentów wymienionych w pkt 4 wezwania referendarza dotyczących egzekucji oraz o zawieszenie postępowania do czasu wyjaśnienia przez sąd w jaki sposób uzyskać od osoby trzeciej, która nie jest stroną postępowania dokumentację wydatków określonych kwotowo. Pismem Sądu z dnia 20 czerwca 2017 r. poinformowano skarżącego, że w związku z jego pismem procesowym z dnia 7 czerwca 2017 r. przedłużony został termin do wykonania wezwania z dnia 11 maja 2017 r do dnia 29 czerwca 2017 r. Pismo to skarżący odebrał 10 lipca 2017 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r. odmówiono zawieszenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej powyższe pismo referendarza sądowego wraz z urzędowym formularzem i z koperty wynika, że przesyłka ta była awizowana po raz pierwszy w dniu 3 lipca 2016 r., a po raz drugi w niu 11 lipca 2017 r. oraz, że zwrot niepodjętej w terminie przesyłki nastąpił w dniu 19 lipca 2017 r. (datownik poczty "ZWROT nie podjęto w terminie"). Przesyłka ta została pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2017 r. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. skarżący podał, że pismo Sądu z dnia 20 czerwca 2017 r. informujące o przedłużeniu terminu do nadesłania dokumentów związanych z wnioskiem prawo pomocy otrzymał dnia 10 lipca 2017 r. a termin został przedłużony tylko do dnia 29 czerwca 2017 r. Sąd nie udzielił mu natomiast odpowiedzi na pytanie sformułowane w piśmie z dnia 11 maja 2017 r. w jaki sposób uzyskać od osoby trzeciej, która nie jest stroną postępowania dokumentację wydatków określonych kwotowo. Do pisma tego dołączył pismo [..] z dnia [...]. w którym podano, że zadłużenie wynosi [...] zł Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego, że w latach [...] nie uzyskał dochodu, przeciwnie poniósł stratę, natomiast obecnie nadal nie osiąga żadnego dochodu. Jednocześnie nie korzysta on z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego w swoim utrzymaniu, co pozwala na przyjęcie, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe lub źródła dochodów, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania. Skarżący nie ujawnił też wysokości wsparcia finansowego od matki ani też w jakiej wysokości matka ponosi wydatki związane z utrzymaniem, co także oznacza że nie wykazał jaka jest jego rzeczywista wysokość jego dochodu ze wszystkich źródeł, w tym także z tytułu wsparcia finansowego od matki. Podkreślić należy, że mimo, iż skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to jednak w rubryce nr 10 obejmującej dochody i to zarówno wnioskodawcy jak i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wyjaśnił, że utrzymuje go matka, która zapewnia mu egzystencję. Natomiast w rubryce nr 12 zobowiązania i stałe wydatki w tym, np. czynsz, opłaty ze media podał, że opłaty te ponosi matka z własnego rachunku bankowego. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754; również NSA w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 840/11 i z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 160/11) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym", zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oświadczenia skarżącego pozwalają na przyjęcie, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z matką, a zatem dochody matki powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie, czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Skarżący nie przedłożył również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za ostanie trzy miesiące. Dane te miały na celu ustalenie, jak kształtuje się sytuacja dochodowa wynikające ze stanu tych kont, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie, skoro do przedłożenia tych dokumentów wezwano skarżącego pomimo, że w urzędowym formularzu wskazał, że nie korzysta z rachunków bankowych i lokat oszczędnościowych. Skarżący nie podał także wysokości kwot wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na pełną ocenę, czy jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Z obowiązku tego nie zwalnia twierdzenie skarżącego, że ponosi je matka i że nie zna przepisu na podstawie którego mógłby uzyskać dowody tych opłat regulowanych z rachunku bankowego należącego do osoby najbliższej oraz że żądanie to stanowi również naruszenie tajemnicy bankowej. Z obowiązku tego nie zwalnia także pytanie skarżącego adresowane do Sądu zawarte w piśmie z dnia 11 maja 2017 r. i powtórzone w piśmie z dnia 7 czerwca 2017 r. o wyjaśnienie przez sąd w jaki sposób uzyskać od osoby trzeciej dokumenty dotyczące wydatków. Obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa bowiem wyłącznie na wnioskodawcy. Sposób uzyskania tych danych należy do skarżącego. Skarżący został bowiem pismem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. wezwany do przedłożenia dowodów opłat dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem i wezwanie w tym zakresie nie budzi wątpliwości. Skarżący jest ponadto współwłaścicielem domu o powierzchni [...] i wartości [...] zł oraz trzech działek. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy uwzględnić również stan majątkowy wnioskodawcy, który nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Przyznania prawo pomocy nie uzasadniają również argumenty dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego, potwierdzonego pismem [...] z dnia [...], załączonym do pisma skarżącego z dnia 17 lipca 2017 r., w którym podano, że zadłużenie wynosi [...] zł ani też pozostałe argumenty dotyczące ustanowienia hipoteki na dwóch nieruchomościach wpisanych w rubryce nr inne nieruchomości zwłaszcza, że w rubryce tej skarżący wymienił trzy działki. Ponadto wybiórcze udostępnienie danych nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Poza tym zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 zdanie 2). Z powyższych regulacji wynika, zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Sytuacja taka ma miejsce także wtedy, gdy profesjonalny pełnomocnik procesowy z wyboru występuje w imieniu wnioskodawcy w innym postępowaniu niż toczące się przed sądem administracyjnym. Fakt korzystania przez skarżącego z usług adwokata z wyboru w innej sprawie świadczy bowiem o tym, że posiada środki finansowe na opłacenie usług tego adwokata. Skarżący pozostaje zatem w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed innym sądem i nie jest to adwokat wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Z tego względu należało również odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło zwłaszcza, że o przedłużeniu terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych skarżący został poinformowany pismem Sądu z dnia 20 czerwca 2017 r. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.