II SA/Wr 121/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia w sprawie wzrostu wartości nieruchomości oraz wysokości opłaty planistycznej postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Skarżący na formularzach złożonych w dniu [...] marca 2018 r., sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w ¼ udziału, domu o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [...] m², [...] m², [...] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na łączną kwotę [...] zł, oraz 50 akcji [...] o nominalnej wartości [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że opłacenie kosztów sądowych pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał dalej na ciągły i powszechny charakter usług odprowadzania i oczyszczania ścieków, które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Podał skarżący również, iż posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP oraz zadłużenie względem rodziny. Wnioskodawca oświadczył, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, wskazując jednocześnie, że w roku 2016 nie przekazał adwokatowi żadnych środków z tytułu jego usług. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia do akt sprawy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016 i 2017 wraz z załącznikami, ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych w roku 2017; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii dokumentów, z których wynika prowadzenie egzekucji w stosunku do majątku skarżącego; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na doręczone w dniu [...] kwietnia 2018 r. wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Postanowieniem z dnia 2 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, m.in., że skarżący - jak wynika z jego oświadczenia zawartego na formularzu wniosku - pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru. Z tej przyczyny referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W zakresie zaś przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz ocenił, że skarżący w sposób niewystarczający umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, co skutkowało utrzymaniem go w mocy. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia. W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zaakceptować należy odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji. To skarżący musi wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, do którego dojdzie wyłącznie wówczas kiedy strona przedstawi stosowne dowody na poparcie podniesionych twierdzeń. Tylko w takiej sytuacji Sąd może w sposób pełny ocenić sytuację majątkową skarżącego. Z uwzględnieniem powyższego Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza mając na względzie fakt uchylenia się przez skarżącego od obowiązku przedłożenia dokumentów i dodatkowych informacji mających uzasadniać przyznanie mu wnioskowanego prawa. Skarżący poza twierdzeniami – które wobec braku przedstawienia dowodów pozostały gołosłowne – nie wykazał wysokości dochodów lub okoliczności wskazujących na brak dochodów, zwłaszcza wobec przyznania, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie przedłożył kopii zeznań podatkowych, jak również możliwych do przedstawienia zaświadczeń o dochodach uzyskanych od właściwego dla skarżącego organu podatkowego lub ich braku za ostatnie lata. Nadto nie przedstawił żadnej innej wiarygodnej informacji o uzyskanych dochodach, co pozwalałoby na dokonanie oceny czy faktycznie nie może on ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez referendarza sądowego. To, że strona nie zgadza się z tą oceną stanu faktycznego i prawnego nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie jest zadaniem sądu wyręczać stronę w pozyskiwaniu dowodów uzasadniających zasadność wniosku. Należy zaznaczyć, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Z uwzględnieniem wskazanych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego utrzymano w mocy.