II SA/Wr 1684/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Sędziowie NSA – Jolanta Sikorska (spraw.) NSA – Andrzej Wawrzyniak Protokolant Krzysztof Caliński Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania małol. Ł. C. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. na rzecz E. K. kwotę 10 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 43 ust. 2a, art. 33g ust. 2, 3, 4 i 6 oraz art. 34 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz § 15 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz. 1284) Starosta K. – po ponownym rozpoznaniu sprawy - przyznał rodzinie zastępczej w osobie E. K. pomoc pieniężną na dziecko Ł. C. od dnia [...]r. w kwocie [...]zł miesięcznie oraz zobowiązał rodzinę zastępczą do zwrotu kwoty [...]zł jako świadczenie nienależnie pobrane w okresie od [...] do [...]r. i uchylił decyzję z dnia [...]r. nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...]r. nr [...]r. W uzasadnieniu wskazał, że małol. Ł. C. został umieszczony w rodzinie zastępczej u E. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. Ś. z dnia [...]r. sygn. akt [...]. Małoletni Ł. C. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz rentę rodzinną w kwocie [...]zł, co łącznie wynosi [...]zł. Mając na względzie powyższe ustalenia oraz powołane w podstawie prawnej decyzji przepisy prawa przyznał rodzinie zastępczej w osobie E. K. pomoc pieniężną na dziecko Ł. C. od dnia [...]r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Wyjaśnił, że zobowiązanie do zwrotu pobranej pomocy w kwocie [...] zł jako świadczenia nienależnie pobranego w okresie od [...]do [...]r. wynika z podania przez E. K. w wywiadzie środowiskowym w dniu [...]r. nieprawdziwej informacji, że jest babcią małol. Ł. C. Organ wskazał, że z kolejnego wywiadu środowiskowego oraz z odpisu skróconego aktu urodzenia małol. Ł. C. wynika, że E. K. nie jest spokrewniona z małoletnim Ł. C. W związku z tym, że E. K. nie jest spokrewniona z małoletnim Ł. C. pomoc pieniężna wypłacona w okresie od [...] do [...]r. została wypłacona w nienależnej wysokości, gdyż zgodnie z obowiązującymi przepisami pomoc ta powinna być obniżona o wysokość 50 % dochodu dziecka, czyli w okresie od [...]do [...]r. o kwotę [...]zł miesięcznie, co daje razem za pięć miesięcy [...]zł, a w okresie od [...]do [...]r. o [...]zł miesięcznie, co za dwa miesiące daje kwotę [...]zł. W tej sytuacji E. K. zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranej wysokości pomocy pieniężnej w okresie od [...]do [...]r. w łączenie kwocie [...]zł. Organ I instancji wskazał dalej, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. uchyliło wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...]r. uznając, że organ I instancji w sposób niedostateczny nie wykazał, w oparciu o jakie ustalenia przyjął, ze E. K. podała nieprawdziwe informacje powodujące przyznanie jej świadczenia w nienależnej wysokości. Organ I instancji podał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na uwadze wniosek o udzielenie pomocy, jak również odpis aktu urodzenia małol. Ł. C., podtrzymuje swoje wcześniejsze stanowisko albowiem: 1) zarzut uznania stopnia pokrewieństwa tylko na podstawie wywiadu środowiskowego jest w ocenie tego organu chybiony, ponieważ wywiad ten został popisany przez E. K., wobec czego twierdzenie jej, że zaszło nieporozumienie nie zasługuje na uwzględnienie, 2) zarzut E. K., że na podstawie odpisu aktu urodzenia organ powinien ustalić, iż nie jest ona babcią dziecka też nie zasługuje w ocenie organu I instancji na uwzględnienie albowiem z przedstawionego odpisu aktu urodzenia nie można z całą pewnością ustalić stopnia pokrewieństwa między E. K. i małol. Ł. C. Organ podkreślił, że w trakcie załatwiania sprawy E. K. wielokrotnie twierdziła, że jest babcią małoletniego Ł. C. Organ dodał, że odpis skrócony aktu urodzenia małol. Ł. C. został dostarczony przez E. K. w odpowiedzi na pismo z dnia [...]r., a także, iż na podstawie innych materiałów zgromadzonych w sprawie nie można ustalić stopnia pokrewieństwa między E. K. i małol. Ł. C., 3) organ zwrócił uwagę na świadomy, jego zdaniem, fakt zatajania przez E. K., że nie spokrewniona z małoletnim Ł. C. Podał, iż w uzasadnieniach decyzji wydanych w sprawie pomocy dla rodziny zastępczej w osobie E. K. z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. wyraźnie stwierdzono, że pomoc pieniężna poznana zostaje rodzinie zastępczej, która na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może być zobowiązana do dostarczania środków utrzymania. Dopiero wówczas, gdy pomoc pieniężna przyznana E. K. została zmniejszona decyzją z dnia [...]r., E. K. oświadczyła, że nie jest spokrewniona z małol. Ł. C. Organ wyjaśnił, że osobom nie spokrewnionym z dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej przyznaje się dodatkowo kwotę [...]zł. Z tego faktu należy zdaniem organu decyzyjnego wyciągnąć wniosek, że E. K. zamierzała uchodzić za osobę spokrewnioną z małol. Ł. C. aby pobierać wyższą pomoc pieniężną z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej. Mając powyższe na uwadze organ orzekł jak w wydanej decyzji. W odwołaniu od tej decyzji E. K. podniosła, że wypłacone nienależne świadczenie w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i przepisów prawa nie może podlegać zwrotowi. Podała, że nigdy nie twierdziła, że małol. Ł. C. jest jej wnukiem. Podniosła, że na podstawie odpisu skróconego aktu urodzenia małol. Ł. C. oraz aktu zgonu jego matki można było się zorientować, że nie jest spokrewniona z małol. Ł. C. Wskazując na powyższe wniosła o umorzenie kwoty [...]zł oraz przyznanie świadczenia zgodnie z prawem, ewentualnie uchylenie wydanej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l kpa oraz art. 43 ust. 2a, art. 33g ust. 2, 3, 4, i 6, art. 34 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz § 15 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz. 1284), po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, przytaczając brzmienie przepisów prawa będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy oraz ustalony przez organ I instancji stan faktyczny, że wysokość świadczenia dla rodziny zstępczej ustalona w decyzji organu I instancji jest prawidłowa. Odnosząc się do kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ odwoławczy wskazał, że obowiązująca ustawa nie reguluje zasad zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ani też zasad orzekania w tych sprawach. Nie przewiduje też możliwości umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. W art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej zawarta jest definicja świadczenia nienależnie pobranego, zgodnie z którą świadczeniem takim jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl art. 34 ust. 4a owej ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Stosowanie zaś do art. 40 nienależnie pobrane świadczenia podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z analizy w/w przepisów wynika zdaniem organu odwoławczego, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają obowiązkowemu zwrotowi bez względu na okoliczności w jakich doszło do ich powstania (zawinione czy niezawinione). Organ wskazał, że E. K. miała przyznaną pomoc pieniężną w okresie od [...]do [...]r. w zawyżonej wysokości. Nieprawidłowo wysokość udzielonego świadczenia została oparta na ustaleniach zawartych w wywiadzie środowiskowym z dnia [...]r. potwierdzonych własnoręcznym podpisem strony, zgodnie z którym przyjęto, że jest spokrewniona z podopiecznym Ł. C. Wynikiem tych ustaleń było udzielenie stronie przedmiotowego świadczenia bez obniżenia jego wysokości o połowę dochodów uzyskiwanych przez małoletniego. Powstanie zobowiązania strony w wysokości [...]zł składa się z kwot połowy dochodu dziecka za okres od [...]do [...]r. w wysokości [...]zł miesięcznie, co daje za pięć miesięcy [...]zł, oraz kwoty pomocy pieniężnej w okresie od [...] do [...]r. w wysokości [...]zł miesięcznie, co za dwa miesiące daje kwotę [...]zł. O te kwoty udzielone świadczenie powinno być co miesiąc skorygowane. Organ dodał, że na gruncie przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych nie ma możliwości odstąpienia od wyegzekwowania tych świadczeń. Obowiązująca w tym względzie regulacja prawna nakłada bezwzględny obowiązek żądania przez organ zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W tej sytuacji decyzję organu także i w tym zakresie uznać należy w ocenie organu odwoławczego za prawidłową. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję E. K. podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu. Powołując się na powyższe domagała się uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Podniosła, że nigdy nie przekazywała w żaden sposób organom pomocy społecznej informacji, że jest babcią małol. Ł. C. Zatem w żaden sposób nie wpływała na ustalenie, które miałoby mieć wpływ na kształtowanie podstawy prawnej świadczenia w sposób nieprawidłowy. Zarzuciła, że w toku dotychczasowego postępowania nie ustalono kto jest winny powstałej sytuacji. Dodała, że świadczenie było pobierane w dobrej wierze i zużyte zgodnie z przeznaczeniem. Żądanie zwrotu pobranego świadczenia pogorszy aktualną sytuację materialną małol. Ł. C. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm..) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem l stycznia 2004r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Według zaś art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga zatem podlegała uwzględnieniu. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 64, poz. 414 z 1998r. z późn. zm.). Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że małol. Ł. C., mający w dacie wydania zaskarżonej decyzji [...] lat, został umieszczony w rodzinie zastępczej u E. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. Ś. z dnia [...]r. wydanego w sprawie sygn. akt [...]. E. K. nie jest spokrewniona z podopiecznym. Małoletni Ł. C. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz rentę rodzinną w kwocie [...]zł, co łącznie wynosi [...]zł. W myśl § 15 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz. 1284) wysokość pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 33g ust. 2 ustawy, na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, miesięcznie wynosi w przypadku dziecka w wieku od 7 do 18 lat otrzymującego zasiłek pielęgnacyjny - 60% podstawy, to jest kwoty 1573 zł według obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 09.08.2001r. (M.P. Nr 27, poz. 447). Zgodnie zaś z ust. 2 w/w przepisu prawa, jeżeli dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej posiada dochód, o którym mowa w art. 2a ust. 1 pkt 2b ustawy (art. 2a ust. 1 pkt 2b ustawy to definicja dochodu dziecka, według której do dochodu dziecka zalicza się kwotę otrzymywanej renty rodzinnej wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka), kwotę pomocy pieniężnej ustaloną na podstawie ust. 1 pomniejsza się o kwotę odpowiadającą 50% dochodu dziecka, z tym że wysokość pomocy pieniężnej nie może być niższa niż 20 % podstawy. Zgodnie zaś z art. 33g ust. 3 ustawy o pomocy społecznej rodzina zastępcza nie spokrewniona z dzieckiem otrzymuje dodatkowo na każde umieszczone w niej dziecko kwotę odpowiadającą 10 % kwoty podstawy z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i jego wychowania. W przypadku sprawowania przez E. K. funkcji rodziny zastępczej dla małol. Ł. C. kwota tak obliczonej pomocy pieniężnej wynosi [...]zł miesięcznie. Kwota ta wynika z przyjęcia 60% podstawy, tj. z [...] zł, co wynosi [...]zł, pomniejszonej o 50 % dochodów dziecka, czyli [...]zł oraz dodania 10 % podstawy, czyli kwoty [...]zł. Decyzja w tej części nie została zakwestionowana przez stronę. Nie można jednak zgodzić się z dokonaną przez organ odwoławczy wykładnią przepisów stanowiących podstawę żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazać należy, że zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl zaś art. 34 ust. 4a ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Ustawa ta w art. 40 ust. 1 stanowi, że należności z tytułu (...) nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku organu odwoławczego definicja ustawowa świadczenia nienależnie pobranego zawarta w art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy, w szczególności wskazanie przez ustawodawcę, że nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej wskazuje na świadomość beneficjenta takiego świadczenia o tym, że podaje nieprawdziwe informacje. Zwrócić należy uwagę, że taką też wykładnię owego przepisu prawa przeprowadził też organ odwoławczy w wydanej w dniu [...]r. decyzji kasacyjnej, w której wyraził pogląd, że organ I instancji w sposób niedostateczny wykazał w oparciu o jakie ustalenia przyjął, że E. K. podała nieprawdziwe informacje powodujące przyznanie jej świadczenia w nienależnej wysokości. Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę okoliczności te wyjaśnił. Z ustaleniami tego organu skarżąca polemizowała w odwołaniu. Organ odwoławczy natomiast, dokonując błędnej wykładni przepisów prawa będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie, z naruszeniem art. 7 i art. 77 kpa nie poczynił żadnych ustaleń w tym względzie i nie odniósł się w wydanej przez siebie decyzji w żaden sposób do zarzutów odwołania. Powyższe uchybienia jako mające istotny wpływ na wynik sprawy skutkowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) a) oraz c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (u.p.p.s.a.) w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy.