II SA/Wr 1690/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Daria Sachanbińska Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 12 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza [...] z dnia [...] nr [...], 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego W. S. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Burmistrz [...] odmówił wydania W. S. zaświadczenia uprawniającego do otrzymania bonów paliwowych za I półrocze 2002 r. Jako podstawę prawną wskazał przepis art. 219 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, wskazując w uzasadnieniu na wystąpienie okoliczności, o których mowa w art.40e ust.3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r nr 11, poz.50 ze zm.), tj. na posiadane zaległości podatkowe w podatku rolnym za rok 200l. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się W. S., który w zażaleniu wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wskazał, iż występował do Burmistrza [...] o umorzenie podatku rolnego za trzy kwartały 2001 r. z uwagi na nieurodzajny rok, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło odmowną decyzję w tym zakresie. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji, podzielając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie i podając w uzasadnieniu, że bony paliwowe wydawane są przez banki spółdzielcze na podstawie zaświadczenia wydanego podatnikom podatku rolnego przez Burmistrza, a ustalenie przez organ pierwszej instancji, że na dzień [...] W. S. posiada zaległość podatkową w podatku rolnym w kwocie 4.l24zł., stanowiło przesłankę negatywną uniemożliwiającą wydanie zaświadczenia uprawniającego do otrzymania bonów paliwowych, przy czym zgodnie z art. 219 Kodeksu postępowania administracyjnego odmowa wydania zaświadczenia następuje w drodze postanowienia. W skardze na powyższe postanowienie W. S. wniósł o umożliwienie korzystania z "częściowej jałmużny", jaką są bony paliwowe, zarzucając, że postanowienie jest sprzeczne z zasadami prawa i art. 32 pkt 1 i 2 Konstytucji RP, przewidującymi zasadę równości. Podniósł, iż płaci podatek ukryty w paliwie oraz w środkach ochrony roślin. Nie jest zatem prawdą, iż nie płaci podatków. Wywodził, że podatek powinien być odprowadzany od produkcji nowowytworzonej, podatki są umarzane "swoim" oraz że rzemieślnicy mogą zlikwidować działalność, a chłop musi płacić podatek tylko dlatego, że ma ziemię, nawet gdy produkcja jest nieopłacalna. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącego. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania rozstrzygnięcia, jak i stan sprawy istniejący na dzień jego wydania, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wychodząc z tych przesłanek, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżone postanowienie nie może się ostać z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji były przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.).W dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązywały przepisy art. 40a-40h, wprowadzone przez ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, ustawy o zamówieniach publicznych oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 56, poz. 580), które określały sposób częściowego rekompensowania rolnikom kosztów zakupu oleju napędowego, zużywanego do produkcji rolnej. Rekompensaty te były finansowane ze środków budżetu państwa i realizowane w postaci bonów paliwowych stanowiących prawny środek płatniczy do nabywania oleju napędowego, uprawniający sprzedawcę tego oleju do obniżenia kwoty podatku należnego w sposób określony w ustawie. W przepisie art. 40e ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym ustawodawca nałożył na organy gminy obowiązek wydawania zaświadczeń osobom, które spełniają ustawowe przesłanki otrzymania bonów paliwowych, na wniosek uprawnionych, przy czym przepis art. 40e ust. 3 tej ustawy stanowił, że zaświadczenie nie może być wydane, jeżeli wnioskodawca ma zaległości podatkowe w podatku rolnym. Organ pierwszej instancji, wydając w dniu [...] postanowienie w trybie art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej K.p.a., stwierdził, że skarżący na dzień wydania postanowienia posiada zaległości w podatku rolnym, co stanowiło przyczynę odmowy wydania zaświadczenia na zasadzie art. 40e ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Natomiast organ odwoławczy, rozpatrując wniesione przez skarżącego zażalenie i utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...], oparł się wyłącznie na ocenie dokonanej przez ten organ, przyjmując ustalenia tego organu na dzień [...], z których wynikało, że W. S. posiadał zaległość podatkową w podatku rolnym wynoszącą 4.124 zł. W tym miejscu należy podać, że przepisy działu VII K.p.a. regulują postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia, przy czym zasady i tryb postępowania w tym zakresie różnią się od tych, które dotyczą decyzji administracyjnej, co jest uzasadnione szczególnymi właściwościami postępowania dotyczącego wydawania zaświadczenia. Tryb postępowania w sprawach wydawania zaświadczeń był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z dnia 26 marca 1997 r. (sygn. III RN 9/97, OSNP z 1997 r., nr 20, poz. 395), który - biorąc za punkt wyjścia fakt, iż uregulowanie postępowanie w sprawie wydawania zaświadczeń zawarte zostało w K.p.a. – w powołanym orzeczeniu stwierdził, iż w świetle przepisu art. 219 K.p.a. do zażalenia na postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 141 i 142 K.p.a. i nie jest do zaakceptowania pogląd, że "organ wydający postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia byłby zwolniony od zachowania rygorów formalnych rozstrzygnięcia i wymagań dotyczących zasad i trybu rozpatrywania zażalenia na takie postanowienie". Poza tym Sąd Najwyższy podkreślił, iż "organy wydające lub odmawiające wydania zaświadczenia są w każdym przypadku obowiązane do przestrzegania wymagań określonych w Dziale VII Kodeksu, a w sprawach w tym Dziale nie uregulowanych, także do odpowiedniego stosowania przepisów o ogólnym postępowaniu administracyjnym, a nadto, co nie budzi żadnych wątpliwości, zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego". W świetle powyższego, wobec faktu, iż w dziale VII K.p.a. nie został uregulowany tryb postępowania zażaleniowego, należy uznać, że na zasadzie art. 144 K.p.a. istotą postępowania dotyczącego rozpatrzenia zażalenia wniesionego na postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ drugiej instancji z uwzględnieniem zmian stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Stanowisko przeciwne podważałoby istotę oraz celowość przeprowadzania postępowania przed organem drugiej instancji, jeśli postępowanie to miałoby się sprowadzać jedynie do kontroli wydanego w pierwszej instancji postanowienia oraz zasadności zarzutów podniesionych w zażaleniu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu organ odwoławczy w istocie nie dokonał samodzielnej oceny sprawy, do czego był zobowiązany, a ograniczył się jedynie do kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wydane rozstrzygnięcie oparł wyłącznie o ustalenia organu pierwszej instancji, które były aktualne w dniu [...] tj. w dacie rozstrzygania przez ten organ. W szczególności nie ustalił czy do dnia wydania zaskarżonego postanowienia nie nastąpiły zmiany stanu faktycznego, a zatem czy ustalenia organu pierwszej instancji są aktualne również w dacie rozstrzygania przez organ odwoławczy. Z tych względów należało uznać, że organ odwoławczy nie wyjaśniając wszechstronnie okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia naruszył przepisy art. 7, 77 i 80 K.p.a. Powyższe stwierdzenie należy odnieść również do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, albowiem już w treści odwołania skarżący wskazywał, że wniosek o umorzenie podatku rolnego był przedmiotem rozpatrywania zarówno Burmistrza [...] jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., jednak w aktach sprawy brak jest dowodów dotyczących tego postępowania, nie wyjaśnił tej okoliczności także organ odwoławczy, co nie uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności wydania zażalenia przez organ pierwszej instancji. Ujawnione naruszenia przepisów prawa procesowego uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie art. 135 tej ustawy uchylono postanowienie pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).