II SA/Wr 178/13

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Stowarzyszenia Mieszkańców w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S.Stowarzyszenia Mieszkańców w S.oraz J. K. na uchwałę Rady Gminy O. z dnia ... w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł, strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, iż jest organizacją pożytku publicznego, nie ma środków finansowych i majątku trwałego, a stan jej konta bankowego wynosi 247, 82 zł. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r. strona skarżąca poinformowała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, liczy 28 członków, a Stowarzyszenie nie otrzymało dotychczas żadnych środków finansowych z innych źródeł niż składka członkowska. Podniosła, że "nie ma żadnych środków na bieżącą działalność, a Walne Zgromadzenie nie podwyższy składki członkowskiej, bo miałoby to z jednej strony charakter przymuszenia, a z drugiej podważania zasady państwa prawa, które jest zobowiązane chronić swoich obywateli przed samowolą urzędników i w zasadnych wypadkach zwalniać strony od kosztów sądowych, w szczególnie w wypadkach dużej szkodliwości społecznej zaskarżonych aktów administracyjnych, co w tym wypadku ma miejsce". Dodała, że nie sporządzono jeszcze sprawozdania finansowego za rok 2012, nie jest też w stanie uiścić wpis sądowy, a wpłacona w dniu 25 marca 2013 r. w kasie tut. Sądu kwota 300 zł została pożyczona. Z załączonych do pisma dokumentów wynika, że strona skarżąca w dniach 13.03. i 25.03.2013 r. zleciała dokonania przelewów dwóch opłat sądowych w innych sprawach po 100 zł każda, a w przedstawionym: bilansie, rachunku wyniku i informacji dodatkowej za rok 2011 strona wpisała w każdej rubryce kwotę 0. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy strona wnioskująca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- zwanej dalej p.p.s.a. (t. jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.)). Zdaniem Sądu strona skarżąca nie wykazała, że w stosunku do niej zachodzi ww. przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Co więcej strona skarżąca w dniu 25 marca 2013 r. uiściła już jedyny na tym etapie koszt postępowania, jakim był wpis sądowy od skargi. Aktualnie strona skarżąca nie jest zobowiązana do ponoszenia innych kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej strony wnioskującej i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). Strona skarżąca nie przedstawiła sprawozdania finansowego za rok 2012 (pomimo, że do 31 marca powinna była go sporządzić), nie przedstawiła też innej dokumentacji księgowej, z której wynikałoby w jakie wysokości uzyskiwała dochody (np. z tytułu składek) oraz w jakiego rodzaju ponosiła koszty swojej działalności statutowej w roku 2012 i bieżącym. Niewiarygodne wydają się złożone wraz z wnioskiem dokumenty rachunkowe za rok 2011, bowiem wynikałoby z nich strona skarżąca w ogóle w roku 2011 nie zebrała składek członkowskich (pomimo, że z § 50 Statutu wynika, że składka w wysokości 75 zł jest płatna do 31 marca) i nie ponosiła żadnych kosztów działalności. Oznaczać to powinno jedno- czy mimo, iż z początkiem roku 2011 Stowarzyszenie zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym, to w rzeczywistości ono nie funkcjonowało?. Wątpliwości co wiarygodności oświadczeń strony skarżącej nasuwa fakt, że w "Bazie sprawozdań finansowych i merytorycznych organizacji pożytku publicznego" prowadzonej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie istnieją żadne sprawozdania finansowe sporządzone przez stronę skarżącą. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Dlatego to właśnie Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich zadań statutowych m.in. prowadzenie postępowań interwencyjnych (§ 11 lit. "e" Statutu), powinno było uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. To na członkach stowarzyszenia (a nie Skarbie Państwa) ciąży obowiązek realizowania zadań, jakie Stowarzyszenie na siebie przyjmie lub które staną się jej udziałem i de facto to możliwości finansowe członków Stowarzyszenia decydują o tym czy to zadanie zostanie zrealizowane. Podejmując decyzję o złożeniu skargi do Sądu strona skarżąca winna była mieć świadomość, że zostanie zobowiązania do pokrywania kosztów sadowych i na ten cel zagospodarować środki. Zauważyć należy, że strona skarżąca na bieżąco realizuje swoje inne zobowiązania finansowe (np. ostatnio uiściła wpisy sądowe w niniejszej sprawie oraz w dwóch innych sprawach prowadzonych przed tut. Sądem). Ponadto stwierdzenia strony skarżącej są niekonsekwentne- mianowicie wskazuje np., że nie jest w stanie w żadnej wysokości pokryć kosztów postępowania, a jednocześnie -jak twierdzi- znalazła pożyczkodawcę kwoty uiszczonego w dniu 25 marca 2013 r. wpisu sądowego, a nadto- członek zarządu Stowarzyszenia J.K. (aby osobiście być stroną postępowania) opłaca dodatkowy w sprawie wpis sądowy w wysokości 300 zł. Gdy stowarzyszenie działające od kilku lat nie gromadzi środków finansowych ani nie przewiduje możliwości ich gromadzenia z przeznaczeniem na koszty sądowe, to taki brak operatywności i bierności władz stowarzyszenia nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Nie będzie nim także twierdzenie, że "Walne Zgromadzenie nie podwyższy składki członkowskiej, bo miałoby to z jednej strony charakter przymuszenia, a z drugiej podważania zasady państwa prawa, które jest zobowiązane chronić swoich obywateli przed samowolą urzędników i w zasadnych wypadkach zwalniać strony od kosztów sądowych, w szczególnie w wypadkach dużej szkodliwości społecznej zaskarżonych aktów administracyjnych, co w tym wypadku ma miejsce". Zgodnie przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy winien oceniać jedynie możliwości finansowe strony wnioskującej. Każda inna argumentacja (np. występowanie w interesie społecznym, "duża szkodliwość społeczna zaskarżonych aktów administracyjnych") pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku. Niewykorzystywanie przewidzianych w statucie stowarzyszenia możliwości (składki członkowskie, dobrowolne datki, darowizny, dotacje, zapisy) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych, niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 4.12.2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych wyciągów bankowych wynika m.in., że w roku 2013 (pomimo obowiązku wynikającego z § 50 Statutu) nie została jak dotychczas wpłacona żadna składka członkowska. Odstąpienie od pozyskiwania środków na swoją działalność świadczy w istocie o niedopuszczalnym przerzuceniu finansowania działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa. Strona nie wykazała, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na realizację celów zakreślonych w Statucie, w tym na udział jako strona w postępowaniach sądowych. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę skarżącą zarzutów oraz bezwzględu na ilość i "jakość" składanych przez nią dokumentów- akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.