II SA/Wr 233/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Protokolant: asystent sędziego Grzegorz Dubaniowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 31 marca 2021 r. znak SOC-OP.6231.2.2021.AB w przedmiocie odmowy sprostowania aktu małżeństwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. J. O. (dalej: "skarżący") w dniu 4 stycznia 2021 r. złożył do Urzędu Stanu Cywilnego w S. wniosek o sprostowanie w akcie małżeństwa o numerze [...] - dotyczącym jego siostry przyrodniej K. O. - oczywistej omyłki pisarskiej polegającej na błędnym wpisaniu nazwiska "O." zamiast "O.(1)". Wyjaśnił, że sprostowany akt małżeństwa jest mu niezbędny w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Ś. o stwierdzenie nabycia spadku po A. O. i J. O.(1). Do wniosku załączył nieuwierzytelnione kopie odpisu skróconego aktu zgonu A. O., odpisu skróconego aktu małżeństwa K. O. i J. C.; odpisu skróconego aktu małżeństwa J. O.(1) i A. O. oraz kserokopię poświadczenia zameldowania pod adresem Ż. [...] ([...]) z którego wynika, że pod tym adresem od 1951 do 1970 r. zamieszkiwali: J. O.(1) (ojciec), A. O. (matka), O. A. (brat), O. J.(2) (brat) i O. K.(1) (siostra). Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych aktu małżeństwa wnioskowanego do sprostowania, oraz po weryfikacji danych znajdujących się w ww. akcie małżeństwa z danymi w akcie urodzenia K. O. oraz w dokumentacji A. O. (wskazanej jako matka wnioskodawcy i matka jego przyrodniej siostry), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 14 maja 2021 r. odmówił sprostowania aktu małżeństwa nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w S. na imiona i nazwiska: C. J. i O. K. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowym akcie małżeństwa figuruje nazwisko "O." jako nazwisko kobiety która zawarła związek małżeński (nazwisko i nazwisko rodowe) jak również w danych rodziców kobiety wpisano: "M. O. i A. nazw. rod. O.". Po analizie wszystkich dokumentów organ stwierdził, że nazwisko "O." figurujące w akcie małżeństwa jest zgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych do tego aktu a także z aktem urodzenia tej osoby. Stwierdził również, że nikt wcześniej nie składał wniosku o ewentualne sprostowanie błędu pisarskiego dotyczącego pisowni tego nazwiska. Od powyższej decyzji odwołał się J. O. (składając odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem Starosty, który przekazał je organowi I instancji) oświadczając, że nie jest zadowolony z rozstrzygnięcia podjętego w powyższej decyzji i się z nią nie zgadza. Odwołujący się powołał się na postępowania sądowe toczące się przed Sądem Rejonowym w Ś. o sygn. akt [...] oraz [...], załączając do odwołania, między innymi kopię protokołu z rozprawy w Sądzie Rejonowym w Ś. z dnia 16 maja 2019 r., sygn.akt [...] w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po J. O.(1) i A. O. oraz odpisy skrócone aktu małżeństwa J. O.(2) i A. K. oraz aktu urodzenia A. O. Decyzją z dnia 31 marca 2021 r. znak SOC-OP.6231.1.2.2021.AB Wojewoda Dolnośląski (dalej: "Wojewoda, organ II instancji") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda podniósł, że wpis nazwiska "O." jest zgodny z danymi figurującymi w dokumentach znajdujących się w aktach zbiorowych do aktu małżeństwa J. C. i K. O., w tym z odpisem aktu urodzenia kobiety, przy czym, w samym akcie w księdze małżeństw figuruje również podpis "O. K.". Podkreślił, że w akcie urodzenia tej osoby figuruje nazwisko O. jako nazwisko dziecka oraz jako nazwisko i nazwisko rodowe matki – A., a jej ojciec to M. O. Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że wskazany akt małżeństwa zawiera dane zgodne zarówno z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji przedmiotowego małżeństwa, jak i z aktem urodzenia ww. kobiety. W oparciu o akty stanu cywilnego A. O. wskazanej przez skarżącego jako matka jego i K. O., Wojewoda wywiódł, że małżeństwo zawarli J. O.(1) i A. O. Jak twierdzi organ K. O. urodziła się jako córka M. O. i A. O.(1) nazwisko rodowe O., a w akcie małżeństwa A. O. z 1968 r. figuruje informacja o jej stanie cywilnym jako panna. Z powyższego wyciągnięto wniosek, że A. O.(1) – matka K. C. (nazwisko rodowe O.) to inna osoba niż A. O. – matka skarżącego. Mając powyższe na uwadze organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe aby kierownik urzędu stanu cywilnego dokonał żądanego przez wnioskodawcę sprostowania aktu małżeństwa na podstawie dokumentów wymienionych w art. 35 ustawy o aktach stanu cywilnego. Oznacza to, że w takim przypadku ewentualnego sprostowania aktu małżeństwa mógłby dokonać tylko właściwy sąd (art. 36 ww. ustawy). W zaistniałej sytuacji, organ I instancji zasadnie zatem odmówił żądanego sprostowania aktu małżeństwa K. O. i J. C. Na marginesie Wojewoda zauważył, że organ I instancji naruszył art. 79a k.p.a. ponieważ po zebraniu materiału dowodowego nie wykazał przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, jednakże – zdaniem organu – nie miało to wpływu na wynik sprawy. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem w piśmie z dnia 2 kwietnia 2021 r. skarżący wniósł skargę (nazwaną "odwołaniem") na powyższą decyzję Wojewody. Zarzucając organowi II instancji naruszenie prawa materialnego - art. 11 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego oraz przepisów prawa procesowego – art. 7, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77, art. Art. 80 oraz art. 107 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, wniósł o uwzględnienie skargi i dokonanie sprostowania oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Wojewoda w sposób nieprawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy i wydał nietrafne rozstrzygnięcie. Jego zdaniem, zaskarżona decyzja nie zawiera podstaw prawnych odnoszących się do przedmiotowej sprawy. Ze skargi wynika, że skarżący wystąpił o sprostowanie aktu małżeństwa K. C., gdyż w postępowaniach przed sądem cywilnym został wezwany do usunięcia braku celem sprostowania aktu. Pomimo, że było to dla niego niezrozumiałe zwrócił się do USC. Przywołując okoliczności prowadzonych postępowań przed Sądem Rejonowym w Ś. i Sądem Okręgowym w Ś., podniósł, że organy władzy publicznej powinny same "załatwić to między sobą". Skarżący podtrzymał wniosek o sprostowanie aktu małżeństwa wskazując, że do złożenia tego wniosku zmusiła go sytuacja – wezwanie z Sądu w Ś. W skardze zawarte zostały także zarzuty dotyczące bezczynności organu I instancji, który zdaniem strony dopuścił się naruszenie art. 35 i art. 36 k.p.a. przez uchybienie terminom załatwienia sprawy. Przedstawiono także zarzuty dotyczące prawidłowości procedowania przez Sąd Okręgowy w Ś. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji w uzasadnieniu podniósł, że w podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Podniesione zostało, że sama skarga jest chaotyczna, wobec czego część zarzutów nie jest jasna. Wojewoda odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 11 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, wyjaśnił, że właściwy w sprawie jest Wojewoda Dolnośląski, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu. Ponadto organ II instancji stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został dogłębnie przeanalizowany przed wydaniem decyzji. Wskazano również, że Wojewoda nie posiada z urzędu wiedzy o toczących się postępowaniach sądowych, o których wspomina skarżący, a sam fakt prowadzenia takich postępowań nie oznacza, że mają one znaczenie dla postępowania administracyjnego. Skarżący pismem z dnia 21 maja 2021 r. odniósł się do odpowiedzi na skargę, stwierdzając, że nie zgadza się z jej treścią w całości. Ponadto powtórzył wskazane już w uzasadnieniu do skargi okoliczności, w tym brak dokonania analizy stanu faktycznego przez organ, wezwanie go o uzupełnienie braków w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Rejonowym w Ś. Kolejnym pismem procesowym z dnia 2 czerwca 2021 r. skarżący ponownie podniósł twierdzenia, które zawarł już w skardze oraz piśmie z dnia 21 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zatem zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz.2723 – dalej jako p.p.s.a). W niniejszej sprawie taka sytuacja miała właśnie miejsce. Sąd stwierdził, że niezależnie od zarzutów skargi, zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu, gdyż wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że czynności procesowe zakończone zakwestionowaną decyzją zainicjowane zostały wnioskiem skarżącego o sprostowanie aktu małżeństwa J. C. i K. O. (obecnie C.) – jak podaje wnioskodawca jego przyrodniej siostry. Wniosek taki podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepis art. 35 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej jako p.a.s.c) który stanowi, że "akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził". Jednocześnie zgodnie z art. 35 ust. 3 p.a.s.c. "sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej". Z powyższego przepisu wynika zatem, że poza osobą której akt dotyczy, sprostowanie może nastąpić także na wniosek osoby mającej w tym interes prawny. Przepisy p.a.s.c. nie definiują jednak pojęcia interesu prawnego. W powołanym przepisie art. 35 ust. 3 p.a.s.c., ani w innej jednostce redakcyjnej tej ustawy, nie uregulowano bowiem w sposób odrębny od zasad ogólnych, kwestii statusu strony w postępowaniu w sprawie sprostowania aktu stanu cywilnego. Zastosowanie znajdzie tu zatem art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wykazywany w takiej procedurze interes prawny strony musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa, stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Mieć interes prawny w sprawie znaczy zatem to samo, co wskazać przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać ochrony. O tym, czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym, decyduje norma prawa, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki (vide: wyroki NSA z 13 marca 2001, sygn. akt I SA 2312/99 - LEX nr 78956, z dnia 1 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 72/00 i z 12 lutego 2002, sygn. akt V SA 1123/01 – dostępne w CBOSA). Interes prawny stanowiący podstawę przyznania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest zatem kategorią materialnoprawną. Mogą to być przepisy, z których wprost wynika konkretne uprawnienia dla strony, ale również przepisy, z których wynika sytuacja jakoś przez prawo chroniona, np. jakaś korzyść, której prawo pozwala oczekiwać, możność dążenia do jakiegoś skutku prawnego, możność obrony przed ograniczeniem zdobytych już uprawnień (por. np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 22 września 2014 r., II GPS 1/14, ONSAiWSA 2015 r. nr 1 poz. 4). Stwierdzenie posiadania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. wymaga zatem ustalenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków danego podmiotu, a obowiązującym systemem prawa. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa powszechnie obowiązującego, która stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniała ją do żądania stosownych czynności organu administracji. Posiadanie przez dany podmiot statusu strony nie zależy więc od subiektywnej oceny tego podmiotu w tym zakresie, zaś okoliczności występujące w danej sprawie muszą w sposób nie budzący wątpliwości wskazywać na przesłanki określone w art. 28 k.p.a. Cechami interesu prawnego jest bowiem to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak normy kreujące zasady dziedziczenia, wnioskodawca musi wykazać też szczególne, konkretne oraz aktualne okoliczności faktyczne. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy administracji wszczynając przedmiotowe postępowanie na wniosek skarżącego nie dokonały oceny, czy posiada on interes prawny w opisanym wyżej rozumieniu. Wskazuje na to po pierwsze, fakt, że dokonano merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (przez odmowę sprostowania), po drugie, uzasadnienie obu decyzji w których brak jakiejkolwiek analizy powyższej kwestii. Występując o sprostowanie aktu stanu małżeństwa innej osoby, skarżący odwoływał się do postępowań toczących się przed sądem powszechnym dotyczących, między innymi, stwierdzenia nabycia spadku po jego rodzicach, twierdząc, że został w ramach tego postępowania zobowiązany do sprostowania przedmiotowego aktu w zakresie pisowni nazwiska rodowego jego przyrodniej siostry. Do wniosku nie przedłożył jednak konkretnego dokumentu potwierdzającego powyższe twierdzenia. Także organy nie zbadały jego zasadności i wyjaśniły, czy istnieje konkretny związek uzasadniający istnienie interesu prawnego skarżącego wywodzonego z postępowania o stwierdzenie nabycie spadku po rodzicach oraz, czy faktycznie został on w ramach tego postępowania zobowiązany do przedłożenia wnioskowanego dokumentu. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że dla stwierdzenia przejścia praw majątkowych w drodze spadkobrania istotny jest stopień pokrewieństwa z osobą spadkodawcy. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika aby pisownia nazwiska rodowego K. C. w akcie jej małżeństwa stanowiła przeszkodę w wykazaniu się stopniem pokrewieństwa uzasadniającym włączenie go do kręgu spadkobierców ustawowych po rodzicach. Zaniechanie przeprowadzenia odpowiednich wyjaśnień w powyższym zakresie powoduje, że zaskarżoną decyzję jak też poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji należy uznać co najmniej za przedwczesną – podjętą bez należytego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych i bez zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego. Taki sposób działania prowadzi do naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku bowiem stwierdzenia, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny w żądaniu sprostowania przedmiotowego aktu małżeństwa, brak było podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Kolejnym istotnym uchybieniem jest prowadzenie postępowania w sprawie sprostowania aktu małżeństwa K. C. bez jej udziału. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. organ administracji obowiązany jest zawiadomić o wszczęciu postępowania (z urzędu lub na żądanie) wszystkie osoby będące stronami w postępowaniu. Nie ulega zaś wątpliwości, że K. C. jako osoba której dotyczy akt stanu cywilnego, posiada interes prawny w postępowaniu zmierzającym do jego sprostowania a tym samym posiada przymiot strony postępowania kończącego się decyzją rozstrzygającą co do istoty sprawy. Nie powiadomienie jej o prowadzonym postępowaniu oraz o kończącej jej decyzji prowadzi do naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu gwarantowanej art. 10 k.p.a. W ponownym postępowaniu organ zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku i w pierwszym rzędzie zbada, czy skarżący posiada interes prawny uzasadniający wystąpienie z żądaniem sprostowania aktu stanu cywilnego innej osoby. W zależności od tego podejmie odpowiednie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w związku z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach podjęte zostało na podstawie art. 200 ww. ustawy.