II SA/Wr 249/13

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia ... w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności i prawidłowości wykonania wewnętrznej instalacji gazu z montażem dwufunkcyjnego kotła postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma 82 lata, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.544 zł, a jego wydatki kształtują się następująco: podatek i ubezpieczenie mieszkania- 50 zł; opłata za media- 180 zł; koszt opału- 200 zł; koszt lekarstw- 200 zł; koszt wyżywienia- 500 zł; wydatki na odzież i środki higieny- 100 zł; stypendium dla studiującego wnuka- 200 zł. Dodał, że posiada udział (40, 5 %) w nieruchomości o pow. 1904 m2 oraz oszczędności w wysokości 11.000 zł -"przeznaczone na wydatki na leczenie, ewentualną opiekę i pochówek". Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270)). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania, w szczególności, że stan oszczędności skarżącego wynosi 11.000 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie wyjaśnił dlaczego nie wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe ze swoim synem, który mieszka na tej samej nieruchomości i jest jego pełnomocnikiem; nie wyjaśnił także czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nadto- nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków i nie wyjaśnił w jakim zakresie w tych wydatkach partycypuje jego syn. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nieuzasadnione jest zatem przeświadczenie skarżącego, iż z posiadanych przez niego oszczędności w wysokości 11 000 zł nie może on opłacić wpisu, gdyż środki te przeznaczył na "czarną godzinę". Powtórzyć należy, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniany jest jedynie w oparciu o kryterium istnienia lub braku zdolności finansowej wnioskodawcy i badanie to odbywa się przez obiektywne zestawienie faktycznych możliwości pozyskania środków finansowych przez wnioskodawcę (np. stały dochód, oszczędności, pożyczka itd.) z wysokością ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków (w tym wysokością należnych na danym etapie postępowania kosztów sądowych). Zdaniem Sądu wskazane przez skarżącego okoliczności (potencjalne wydatki związane z wiekiem i stanem zdrowia skarżącego) nie stanowią przeszkody uniemożliwiającej uszczuplenie mu posiadanych, znaczących oszczędności w celu opłacenia kosztów postępowania prowadzonego z jego inicjatywy i w jego interesie. Dodać należy, że jeśli skarżącego nie stać na opłacenie aktualnego wpisu sądowego (czy w przyszłości wskazanych wyżej wydatków) to wnioskodawcy przysługuje- na podstawie przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego- uprawnienie do ubiegania się o uzyskania świadczenia alimentacyjnego od zobowiązanych do tego ustawowo osób, np. od syna (art. 87, art. 128 i art. 133 § 2 KRiO). Z kolei na wydatek związany z ewentualnym pochówkiem skarżącego jego najbliżsi uzyskają środki z zasiłku pogrzebowego wypłaconego przez ZUS. Podkreślić należy, iż istotne przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy są jedynie aktualne, miesięczne i niezbędne wydatki skarżącego (takiego statusu obecnie nie mają więc koszty związane z okresem zimowym np. koszt opału; za taki wydatki nie można też uznać opłacanie studiów wnukowi). Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.