II SA/Wr 2539/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Magdalena Domańska – Byskosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej określił kwotę do zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości za okres 6 miesięcy w wysokości [...]zł, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego stwierdzono, że dodatek przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji o dochodach i wniosku o przyznanie dodatku. Organ uznał, że z protokółu przesłuchania strony jednoznacznie wynika, że A. B. mieszkała w okresie deklarowanym oraz w dniu złożenia wniosku w lokalu wnioskodawcy. Fakt zamieszkiwania żony strony potwierdził również wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego w dniu [...] r. Przed wydaniem decyzji, zgodnie z zaleceniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W dniu [...]r. przesłuchany jako strona J. S. wyjaśnił, że chociaż w okresie od [...] do [...] r. w mieszkaniu zameldowane były dwie osoby, to nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego z A. B.. A. B. zamieszkiwała w zamian za udzieloną pomoc w sprzątaniu, gotowaniu, robieniu zakupów i uiszczała opłaty tylko za telefon, z którego praktycznie sama korzystała. W odwołaniu skarżący wyjaśnił, że nie czuje się winny niesłusznego pobrania dodatku mieszkaniowego, a ponadto przebywał w szpitalu na leczeniu i rehabilitacji. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając, że decyzja Dyrektora MOPS nie nakłada obowiązku zwrotu Gminie W. wymienionej w niej kwoty, ponieważ obowiązek ten wynika z przepisów ustawy. Decyzja organu I instancji jest deklaratoryjna, czyli tylko wyjaśnia, jaki obowiązek wynikający z ustawy obciąża stronę. Natomiast decyzja o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego stała się ostateczna, ponieważ strona nie złożyła od niej odwołania. W skardze na decyzję skarżący wyjaśnił, że podał prawdziwe dane w deklaracji o dochodach i wniosku o przyznanie dodatku, zaznaczając że mieszka z nim druga osoba. Jednak A. B. była studentką i prowadziła osobne gospodarstwo domowe, uiszczając tylko opłaty za telefon. Ponadto skarżący wyjaśnił, że wskutek wypadku samochodowego nie zdążył powiadomić MOPS-u o zmianie sytuacji osobistej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wskazując że skarga nie zawiera zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Decyzja ta jest decyzją deklaratoryjną, która tylko sprecyzowała kwotowo ustawowy obowiązek. Argumenty skargi odnoszą się do nadzwyczajnego postępowania wznowieniowego zakończonego ostateczną decyzją organu I instancji z dnia [...]r., od której skarżący nie wniósł odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych ( art. 97 § 2 ). Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, określającą skarżącemu kwotę do zwrotu dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości na podstawie art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 71, poz. 734 ). Powołany przepis art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stanowi, że jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku ( ... ), osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Wypłatę dodatku mieszkaniowego w skorygowanej wysokości wstrzymuje się do czasu wyegzekwowania należności. Przytoczona wyżej norma prawna nawiązuje do przepisów dotyczących wznowienia postępowania zawartych w rozdziale 12 działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. W postępowaniu wznowieniowym, po uchyleniu decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, organ zobowiązany jest do wydania nowej decyzji odmawiającej przyznania dodatku mieszkaniowego lub przyznającej go w niższej kwocie na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k. p. a. ). Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił, że rozstrzygnięcie kwestii przyznania dodatku na podstawie nieprawdziwych danych w deklaracji lub we wniosku, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w zdaniu drugim w art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stwierdzono, że nienależnie pobrane kwoty w podwójnej wysokości wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Przepis art. 7 ust. 9 nawiązuje wprost do art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm. ), zgodnie z którym egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień właściwych organów albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa. Oznacza to, że przepis prawa stanowi podstawę egzekucji wtedy, gdy bez potrzeby wydawania aktu indywidualnego wynikają dla adresata określone obowiązki. Podstawę egzekucji stanowi także art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zobowiązujący do zwrotu nienależnie pobranych kwot dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości. Zobowiązanie to powstaje z mocy prawa, gdyż ustawodawca nie przewidział orzekania w tym zakresie w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy administracji rozstrzygają indywidualne sprawy dotyczące między innymi zwrotu nienależnie pobranych kwot tylko wówczas, gdy wynika to z przepisu prawa przewidującego rozstrzygnięcie danej kwestii w trybie decyzji administracyjnej. Brak takiej normy w przepisach ustawy o dodatkach mieszkaniowych daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K. p. a. Prowadzić to musiało do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto należy wskazać, że art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stanowi odpowiednik art. 43 ust. 4 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm. ) również przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranych kwot dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości. Na tle powyższego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, że przepis art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych nie daje podstawy do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych w podwójnej wysokości. Powyższy obowiązek powstaje bezpośrednio z przepisu prawa i podlega egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 1083/00 – OSP 2003/6/72 z glosą aprobującą J. Borkowskiego, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 1373/00 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2004 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 1682/2001 ). Pogląd ten aktualny jest także w obecnym stanie prawnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.