II SA/Wr 298/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] XI 2017 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu wniosku M. W. (dalej jako "skarżący"), odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że dokonana przez Prezydenta W., pismem z dnia [...] IV 2010 r. (Nr [...]), aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Gminy Miejskiej W., położonej we W. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...],[...], obręb G., jest nieuzasadniona. SKO wyjaśniło, że orzeczeniem z dnia [...] XII 2011 r. ([...]) oddaliło wniosek skarżącego o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona z uwagi na jego wniesienie po upływie ustawowego terminu, wskazując przy tym, ze termin do zakwestionowania wypowiedzenia wysokości opłaty rocznej ma charakter materialnoprawny. Jednak w konsekwencji wniesionego sprzeciwu, Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia [...] III 2017 r. (sygn. akt [...]), uchylił wyrok Sądu Rejonowego dla W. we W. z dnia [...] X 2015 r. (sygn. akt [...]) oddalający powództwo i odrzucił pozew. Sąd Okręgowy wyraził przy tym stanowisko, że droga sądowa jest czasowo niedopuszczalna, bowiem na etapie postępowania przed SKO nie został rozpatrzony wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja jest nieuzasadniona. Taki wniosek – w ocenie Sądu Okręgowego - powinien zostać przez SKO rozpatrzony postanowieniem na podstawie art. 59 § 1 kpa w zw. z art. 79 ust. 3 ustawy z 21 VIII 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147, ze zm.) – dalej "ugn". W świetle powyższego SKO zważyło, że wyrok Sądu Okręgowego ma charakter wiążący na zasadzie art. 365 § 1 kpc, tak więc przesądził o konieczności wydania odrębnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 1 kpa w zw. z art. 79 ust. 3 ugn, tj. w przedmiocie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu. W ocenie SKO wniosek nie może być jednak rozpatrzony pozytywnie, gdyż jest w istocie bezprzedmiotowy. Instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58-59 kpa znajduje zastosowanie tylko i wyłącznie do terminów o charakterze procesowym. W orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dość konsekwentnie wskazuje się, że skoro wynikający z art. 78 ust. 4 zd. 2 ugn skutek upływu terminu dotyczy związania użytkownika wieczystego nową wysokością opłaty zaoferowanej w wypowiedzeniu, a więc istotnego elementu stosunku prawnego łączącego wieczystego użytkownika z właścicielem nieruchomości, to termin ten jest terminem materialnoprawnym, a nie procesowym. Złożenie wniosku wskazanego w art. 74 ust. 2 ugn z uchybieniem terminowi 30 dni nie obliguje ani nie uprawnia kolegium do jego odrzucenia czy do umorzenia postępowania, ale do rozpoznania wniosku przy uwzględnieniu materialnoprawnych skutków upływu terminu (por. M. Romańska, Wybrane zagadnienia materialne i procesowe z problematyki opłat rocznych za użytkowanie wieczyste gruntu, "Samorząd Terytorialny" 2000, nr 11; M. Wincenciak, Charakter prawny terminu do złożenia wniosku w przedmiocie aktualizacji opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, ZNSA 2013/4/74-83). W konsekwencji SKO odmówiło przywrócenia terminu pouczając zarazem skarżącego, że postanowienie jest niezaskarżalne. Skargą z dnia [...] V 2020 r. skarżący zakwestionował opisane postanowienie zaznaczając, że jest ono niesłuszne, bowiem zachodzą podstawy do przywrócenia terminu w myśl przepisów kpa. Zarazem skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powołując się na błędne pouczenie, że od kwestionowanego postanowienia nie przysługiwał środek zaskarżenia. Dodatkowym pismem skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym niezbędnych opłat pocztowych oraz kosztów porady prawnej w kwocie 200 zł. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie. SKO zaznaczyło, że kwestionowane postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] II 2018 r., zaś skargę wniesiono dnia [...] V 2020 r., a więc z naruszeniem ustawowego terminu 30 dni na wniesienie skargi. SKO podtrzymało także swoje stanowisko wskazujące na bezprzedmiotowość wniosku o przywrócenie terminu zaznaczając zarazem, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Postanowieniem z 28 VIII 2020 r. (II SA/Wr 298/20) tutejszy Sąd przywrócił termin do złożenia skargi. Postanowieniem z dnia 25 I 2021 r. Sąd przekazał sprawę do rozpoznania na rozprawie. Postanowieniem z dnia 6 IV 2021 r. Sąd postanowił uchylić opisane wyżej postanowienie mając na względzie przedłużający się okres obostrzeń związanych ze zwalczaniem COVID-19 i związane z tym ograniczenia w organizacji rozpraw. Postanowieniem z dnia 17 V 2021 r. Sąd rozpatrzył wniosek skarżącego w przedmiocie wyłączenia asesora. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie trzeba stwierdzić, że w okolicznościach sprawy nie było podstaw do uwzględnienia wniosku SKO o odrzucenie skargi. O przywróceniu skarżącemu terminu do wniesienia skargi tutejszy Sąd postanowił prawomocnym orzeczeniem z dnia 28 VIII 2020 r. Kwestia zaś dopuszczalności skargi na postanowienie samorządowego kolegium odwoławczego w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, ze aktualizacja jest nieuzasadniona rozstrzygnięta została w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 XII 2018 r., I OPS 2/18 – CBOSA. Stwierdzono w niej, że na postanowienie samorządowego kolegium odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości - wydane na podstawie art. 59 § 1 kpa w związku z art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 7 ugn - przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Sąd zwraca przy tym uwagę, że w świetle art. 269 § 1 ppsa, uchwała tego rodzaju ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy zaznaczyć, że rozstrzygnięcie kwestii stosowania w postępowaniu aktualizacyjnym art. 59 § 1 kpa w związku z art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 7 ugn zależne jest przede wszystkim od ustalenia charakteru trzydziestodniowego terminu z art. 78 ust. 2 ugn, tj. terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Jeśli bowiem termin ten ma charakter procesowy i przywracalny, to oczywiście istnieją wówczas podstawy do stosowania instytucji procesowej z art. 59 kpa, a więc postępowania incydentalnego w przedmiocie przywrócenia terminu. Jeśli jednak termin ten ma charakter materialnoprawny i nieprzywracalny, to stosowanie trybu z art. 59 kpa jest w istocie bezprzedmiotowe, jak to słusznie zaznaczyło SKO. W dacie złożenia spóźnionego wniosku łączący użytkownika wieczystego z właścicielem, stosunek prawny użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości gruntowej, będzie już nieodwracalnie przekształcony co do wysokości opłaty rocznej. Wniosek taki podlegałby zatem zawsze oddaleniu na zasadzie art. 79 ust. 3 ugn, niezależnie od tego, czy wnioskodawca żąda przywrócenia terminu czy też nie. Oczywiście dylematu tego nie rozstrzyga powołana wyżej uchwała. W uchwale tej wyraźnie zaznaczono, że kwestia prawnego charakteru terminu z art. 78 ust. 2 ugn nie jest objęta rozważaniami, bowiem nie była objęta wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich. Rozważania zawarte w uchwale koncentrowały się więc wyłącznie na problematyce zaskarżalności postanowienia samorządowego kolegium odwoławczego z art. 59 § 1 kpa w związku z art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 7 ugn, które w praktyce orzeczniczej samorządowych kolegiów odwoławczych jest niejednokrotnie wydawane. Należy zaznaczyć, że zarówno w judykaturze jak i w piśmiennictwie reprezentowane są niejednolite poglądy w kwestii charakteru prawnego trzydziestodniowego terminu do zakwestionowania wypowiedzenia opłaty rocznej (por. np. J. Tarno i A. Wrzesińska - Nowacka, Postępowanie w sprawach opłaty za użytkowanie wieczyste, Samorząd Terytorialny 1995/7-8/55-56, s. 113 oraz R. Suwała, Postępowanie w sprawach opłaty za użytkowanie wieczyste. Kilka uwag na tle artykułu J.P. Tarno i A. Wrzesińskiej-Nowackiej, Samorząd Terytorialny 1996/3/63, s. 38; a także wyrok NSA z dnia 11 VII 2007 r., I OSK 1141/2006, CBOSA; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 X 2010 r., VI ACa 199/10 oraz literatura powołana w kwestionowanym postanowieniu SKO). W okolicznościach sprawy nie ma jednak miejsca na roztrząsanie tych rozbieżności. Jest bowiem bezsporne, że kwestionowane postanowienie wydane zostało w konsekwencji orzeczenia sądu powszechnego, który odrzucił pozew stwierdzając tymczasową niedopuszczalność drogi sądowej do czasu rozstrzygnięcia przez SKO wniosku o przywrócenie terminu do zakwestionowania wypowiedzenia. W istocie więc sąd powszechny stanął na stanowisku opowiadającym się za możliwością przywrócenia terminu z art. 78 ust. 2 ugn. Orzeczenie to ma charakter wiążący na zasadzie art. 365 § 1 kpc. Należy też zwrócić uwagę, że stosownie do art. 66 § 4 kpa, organ administracji nie może zwrócić podania z tej przyczyny, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd uznał się już za niewłaściwy. Przepis ten wyraża ogólną ideę związania organu administracji uprzednio zajętym stanowiskiem sądu powszechnego co do niedopuszczalności drogi sądowej w określonej sprawie. Celem regulacji z art. 66 § 4 kpa jest zapobieganie tzw. negatywnym sporom o właściwość między organami administracji a sądami powszechnymi. W rezultacie stwierdzić trzeba, że skoro sąd powszechny odrzucił pozew w sprawie, uzależniając dopuszczalność drogi sądowej od uprzedniego rozstrzygnięcia przez SKO w trybie kpa wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do zakwestionowania wypowiedzenia, to obowiązkiem SKO było przeprowadzenie formalnej a następnie merytorycznej oceny wniosku w oparciu o art. 58-59 kpa. Nie stanowi wykonania takiego obowiązku wydanie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu z powołaniem się na jego bezprzedmiotowość wynikającą z nieprzywracalnego charakteru terminu do zakwestionowania wypowiedzenia. Jest to bowiem w istocie podważenie stanowiska wyrażonego przez sąd powszechny w orzeczeniu stwierdzającym czasową niedopuszczalność drogi sądowej, co pozostaje w sprzeczności z zasadą związania prawomocnym orzeczeniem sądu określoną w art. 365 § 1 kpc. Odnosząc się zaś do wyrażonego w odpowiedzi na skargę stanowiska, jakoby skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, to właściwą formą do przeprowadzenia oceny wniosku w tym zakresie powinno być postanowienie z art. 59 kpa nie zaś odpowiedź na skargę. Tym samym zaskarżone postanowienie należało uznać za wydane z naruszeniem art. 58 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 365 § 1 kpc w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało do jego uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa. Rozpoznając sprawę ponownie należy przeprowadzić ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku z art. 78 ust. 2 ugn, biorąc pod uwagę przesłanki określone w art. 58 kpa. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 oraz art. 205 § 1 ppsa, mając na względzie kierunek rozstrzygnięcia oraz wysokość poniesionych przez skarżącego niezbędnych kosztów w łącznej kwocie 100 zł, na którą składa się wpis od skargi. Należy przy tym podkreślić, ze w myśl art. 205 § 1 ppsa, do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W konsekwencji do niezbędnych kosztów podlegających zwrotowi nie zalicza się opłat pocztowych ani też kosztów konsultacji (porad) prawnych (zob. postanowienia NSA: z 29 XII 2009 r., II OZ 1138/09; z 6 XI 2019 r., I GZ 371/19; z 25 IX 2012 r., II OZ 795/12 – publ. CBOSA). Skargę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 ppsa, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.