II SA/Wr 299/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. D., M., J. i M. W. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W dniu [...] D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podnieśli, że ich dochód miesięczny brutto wynosi 2.195 zł, z czego około od 1000 zł. od 2000 zł. jest wydatkowane na korespondencję z sądem. Pismem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] wnioskodawcy zostali wezwani do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących dochodów ich i innych osób prowadzących wraz z nimi gospodarstwo domowe, a także zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W piśmie stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie wnioskodawcy oświadczyli, że z uwagi na brak środków nie są w stanie pokryć żadnych kosztów postępowania. Jak podnoszą - dotychczasowe wydatki związane z zawisłością spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pokrywali z zaciągniętego na ten cel kredytu, ale środki te "już się kończą". D. i M. W. podkreślili, że nie pobierają żadnych zasiłków, alimentów, stypendiów, ani innych świadczeń w naturze, nie korzystają także z pomocy osób trzecich. Wnioskodawcy oświadczyli, że z otrzymywanej emerytury opłacają rachunki za prąd i gaz - co stanowi kwotę około 200 złotych, a także zakupują lekarstwa tylko "ratujące życie", nie stać ich już bowiem na kupno witamin i płatną pomoc lekarską. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone wnioskodawcom w dniu [...] . wraz z pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia sprzeciwu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W dniu [...] D. i M. W. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawcy podnieśli, że "z uwagi na nierówne traktowanie stron niezbędne jest przyznanie prawa pomocy". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z postanowieniami art. 245 § 1 u.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 u.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.s.a.). Art. 245 § 4 u.p.s.a. normuje zaś częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków, które to może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do postanowień art. 246 § 1 u.p.s.a. "przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny". Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania normatywne należy zauważyć, że w sytuacji, gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki określone w ustawie, obowiązkiem sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony jest wykazanie, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom uiszczenia kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii sądu znajduje się już ocena, czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Prawidłowe rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaga uwzględnienia z jednej strony obciążeń finansowych wnioskodawcy, a z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Przy ustalaniu możliwości finansowych wnioskodawcy należy mieć na uwadze jego realną sytuację materialną, biorąc pod uwagę dochód w przeliczeniu na członków rodziny oraz obciążenia finansowe w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków. Podstawę przyznania prawa pomocy stanowi informacja zawarta we wniosku składanym na urzędowym formularzu przez stronę. Jeżeli oświadczenia tam zawarte nie będą wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości partycypacji w kosztach sądowych, stosownie do postanowień art. 255 u.p.s.a wnioskodawca może zostać wezwany do złożenia w zakreślonym terminie stosownych oświadczeń lub dokumentów. W ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie lub rodziny. Zauważyć przede wszystkim należy, że w uzasadnieniu złożonego wniosku strona nie wskazała udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. A to właśnie na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodami. Przede wszystkim D. i M. W. nie przedłożyli aktualnego zaświadczenia o wysokości uzyskanych dochodów, a dołączone do akt sprawy odcinki emerytur (umieszczone na piśmie kserokopie niepełnych odcinków przekazów pocztowych) są z września i listopada 2008 r. Ponadto wnioskodawcy nie wykazali, że w ciągu miesiąca na korespondencję z Sądem wydają kwotę od 1000 zł do 2000 zł. Z akt sprawy wynika, że większość wnoszonych pism procesowych strona skarżąca składa osobiście do akt w biurze podawczym lub zbiorczo w jednej kopercie do kilku spraw. W złożonym wniosku D. i M. W. podali, że uzyskiwany miesięczny dochód wynosi 2.195 zł., a wskazane miesięczne wydatki wynoszą 200 zł i są związane z opłatą za energię elektryczną i opłatą za prąd. Wnioskodawcy wskazali co prawda konieczność zakupu lekarstw, ale nie określili już wysokości wydatków ponoszonych na ten cel. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004r., (FZ 360/04, nieopubl.), jeżeli fakty, które ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podaje we wniosku "nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy". W tej sytuacji, w ocenie Sądu, osiągane przez D. i M. W. dochody i ponoszone wydatki nie uzasadniają przyznania im prawa pomocy, bowiem sytuacja majątkowa wnioskodawców wskazuje, że są oni w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Orzecznictwo w kwestii przyznania prawa pomocy jest zgodne, że instytucja ta powinna mieć charakter incydentalny i winna być przywilejem osób, których sytuacja materialna jest bardzo trudna i uniemożliwia im pokrycie kosztów procesowych. W przedmiotowej sprawie, z taką sytuacja nie mamy do czynienia, albowiem wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód w wysokości 2.195 zł. Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem praktyki orzeczniczej wnioskujący o prawo pomocy winien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, mając jednak na uwadze zabezpieczenie koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero w sytuacji, gdy oszczędności "poczynione w ten sposób okażą niewystarczające, może zwrócić się o pomoc do państwa" (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r,, II CZ 104/84, LEX nr 8623; Postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, nieopubl.). Sąd nie uwzględnił również wniosku o ustanowienie adwokata. Istotą bowiem prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata, jest nieodpłatne korzystanie strony z pomocy pełnomocnika. Koszty wynagrodzenia pomocy profesjonalisty są ponoszone wtedy przez Skarb Państwa. Podstawą przyznania adwokata jest ustalenie, że strona znajduje się w sytuacji, w której wymaga takiej pomocy (np. gdy nie potrafi samodzielnie podejmować czynności procesowych), a ze względu na swoją sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów reprezentacji prawnej. Zdaniem Sądu, taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie występuje. Mając powyższe na uwadze, stosownie do przywołanych powyżej okoliczności sprawy i zgodnie z obowiązującymi przepisami normującymi prawo przyznania pomocy, orzeczono jak w sentencji.