II SA/Wr 318/15

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia ... w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia stwierdzającego prowadzenie gospodarstwa rolnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na wyżej oznaczone postanowienie skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i studiującą córką, utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu umowy zlecenia w wysokości 1000 zł brutto oraz z pomocy żony i rodziny. Dodał, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową i jego żona w prowadzonej działalności gospodarczej w ciągu ostatnich trzech miesięcy (w związku z awarią samochodu ciężarowego- prowadzi działalność transportową) poniosła stratę w wysokości 2.596, 50 zł. Poinformował, że posiada mieszkanie o pow. 63 m2, żona zaś posiada na koncie firmowy oszczędności w wysokości ok. 20.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że zobowiązany jest do poniesienia kosztów egzekucyjnych na sumę ok. 37.000 zł, a koszty studiowania córki wynoszą ok. 4.000 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a. (t.jedn. z 2012r. Dz. U. poz. 270 ze zm.)). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie – pomimo wezwania -wnioskodawca nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie przedłożył zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości dochodu uzyskiwanego przez siebie (np. z tytułu umowy zlecenia) i przez inne osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe (tj. żonę, córkę); nie złożył zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, jeżeli osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi; nie wskazał czy korzysta z pomocy społecznej i w jakiej formie oraz w jakiej wysokości korzysta z pomocy "rodziny"; nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, w tym rachunków wykorzystywanych w działalności gospodarczej przez jego żonę; nie nadesłał zeznania podatkowego za rok 2014 i dokumentacji księgowej dotyczącej prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej (przedłożone dokumenty mają charakter uproszczony i wybiórczy); nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie wyjaśnił z jakich źródeł czerpią środki na tak znaczące wydatki wynikające ze studiowania jego córki; nie wyjaśnił dlaczego jeśli znajdują się – jak twierdzi -w bardzo trudnej sytuacji finansowej, pozwalają swojej córce na tak wysoki standard życia i dlaczego córka nie podejmuje odpowiednich starań w celu uzyskania jakiegoś dochodu np. w postaci stypendium naukowego (socjalnego) lub z tytułu prac dorywczych; nadto nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych wydatków; skarżący nie wyjaśnił także z jakiego źródła czerpał środki na opłacenie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika jaki reprezentował go w postępowaniu egzekucyjnym. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość dochodu, oszczędności), zarobkowych i majątkowych wnioskodawcy (i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe) przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to tylko wpis od skargi w wysokości 100 zł). Sąd rozpoznający wniosek [o przyznanie prawa pomocy] bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącego i jego żony, w tej sytuacji nawet umowa o rozdzielności majątkowej nie zniosła obowiązków wynikających z art. 23 i z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn. z 2012, Dz. U. poz. 788) nakazującego obojgu małżonkom wzajemną pomoc oraz przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny według swych sił i swych możliwości zarobkowych oraz majątkowych. W tej sytuacji każdy z małżonków ma obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który utracił zdolność finansową, w tym nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Dla oceny wniosku istotne, zatem było przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonki, co skarżący uczynił bardzo pobieżnie. Podkreślić przy tym należy, iż skarżący wskazał m.in., że jego żona na koncie firmowy posiada wystarczające środki (ok. 20.000 zł) aby opłacić należne koszty postępowania. Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo pomocy w żądanym przez niego zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem jego inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.