II SA/Wr 358/06

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi ze skargi H. i R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu położonego w L. przy [...] dla inwestycji polegającej na modernizacji bazy P. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Trzykrotnie zarządzeniami z dnia: 26 września 2006 r., 25 kwietnia 2007 r. i 9 sierpnia 2007 r. Sąd pozostawiał bez rozpoznania wnioski skarżącego o zwolnienie go z wpisu sądowego od skargi, z powodu nie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na wymaganym urzędowym formularzu. W dniu 20 października 2007 r. skarżący, w odpowiedzi na kolejne wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, wystąpił o "rozłożenie mu tej kwoty na raty lub częściowe jej umorzenie" wskazując iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje rentę inwalidzką i ma na utrzymaniu 5 osób. We wniosku złożonym w dniu 30 listopad 2007 r. na urzędowym formularzu skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z wpisu sądowego od skargi wskazując, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trójką małoletnich dzieci, łączny jego dochód z tytułu świadczenia rentowego i z tytułu działalności gospodarczej wynosi od 3003 do 3503 zł, a wydatki to kwota 1000 zł (wyliczając na jedną osobę). Zaznaczył, iż z żoną posiadają od 1992 r. rozdzielność małżeńską i dlatego nie zna jej sytuacji finansowej i majątkowej. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił: dom o pow. 110 m2 (własność żony), mieszkanie o pow. 48 m2 , samochód osobowy marki Pegeout (środek trwały w firmie) oraz poinformował, że posiada oszczędności w wysokości 5.000 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, a mianowicie nie przedstawił sytuacji finansowej i majątkowej swoje żony, z którą pozostaje w ważnym związku małżeńskim i z którą prowadzi gospodarstwo domowe (to są istotne dla oceny wniosku okoliczność, a nie fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa (na marginesie- fakt nie udokumentowany) o czym był skarżący pouczany w każdym z czterech wezwań); nadto skarżący nie złożył do akt dokumentacji finansowej pozwalającej na ocenę wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a także nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie sprecyzował i nie udokumentował również wysokości ponoszonych wydatków; nie wyjaśnił czy czerpie korzyści (czynsz najmu) z posiadanego lokalu o pow. 48 m2, skoro z akt sprawy wynika, że życie swoje koncentruje w domu położonym przy ul. [...] w L. Podkreślić należy, iż jedynymi kryteriami oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania, z drugiej strony jej możliwości finansowe. Każda inna argumentacja (np. występowanie w interesie społecznym czy w celu zapewnienia "lepszej przyszłości dzieciom") pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (np. w formie kredytu lub pożyczki). O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu, posiadanie oszczędności czy posiadanie innego niż ww. "źródła", z którego można czerpać środki na koszty swego utrzymania) i możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków. Zaznaczyć należy, iż dochody rodziny skarżącego mają charakter stały, co pozwalało i pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, dalszych kosztów sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tej sytuacji niczym nieuprawnione jest przekonanie skarżącego, iż ważniejsze jest dla niego pokrywanie wydatków "rodzinnych" niż uiszczenie np. należnego wpisu sądowego od skargi. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Skarżący nie wskazał również żadnych uzasadnionych okoliczności, które uniemożliwiałby uszczuplenie mu posiadanych oszczędności (5.000 zł) w celu opłacenia kosztów postępowania prowadzonego z jego inicjatywy i w jego interesie. Przypomnieć również należy, iż Sąd rozpoznający wniosek [o przyznanie prawa pomocy] bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z art. 23 i art. 27 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W świetle powyższego małżonkowie mają obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1957 r., OSN 1959, Nr 1). Warto zaznaczyć, iż Sąd powziął pewne wątpliwości co do rzetelności złożonych przez skarżącego oświadczeń w kwestii nie posiadania przez wnioskodawcę wiedzy odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojej żony, skoro osoby te razem prowadzą gospodarstwo domowe i razem ponoszą koszty utrzymania dzieci, a zatem ich działanie musi opierać się na wspólnym "budżecie", a przynajmniej podziale wydatków. Istotne jest również fakt, iż żona wnioskodawcy jest osobom współskarżącą, na której solidarnie z wnioskodawcą ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie przez jednego ze skarżących np. wpisu sądowego od skargi zwolni z tego obowiązku drugiego ze współskarżących. W tym stanie rzeczy należało uznać, iż nie ma podstaw na obecnym etapie postępowania do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i dlatego na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.