II SA/Wr 364/10
WyrokWSA we Wrocławiu2010-10-15
Skład orzekający: Andrzej Wawrzyniak, Mieczysław Górkiewicz, Alicja Palus
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, ustalające granice i cenę gospodarstwa rolnego, może być przedmiotem postępowania o stwierdzenie jego nieważności, czy też jest aktem o charakterze wyłącznie technicznym, subsydiarnym wobec aktu nadania?Ratio decidendi
Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, ustalające granice i cenę gospodarstwa rolnego, nie ma jedynie charakteru technicznego, ale stanowi decyzję w rozumieniu materialnoprawnym i formalnoprawnym, posiadającą znamiona aktu jurysdykcyjnego. W związku z tym, może być przedmiotem postępowania o stwierdzenie jego nieważności, a umorzenie takiego postępowania z powodu jego rzekomej bezprzedmiotowości jest niezasadne.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta P. z dnia [...] r. o wykonaniu aktu nadania, zarzucając naruszenie przepisów o właściwości oraz wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie, uznając, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania ma charakter techniczny i nie może być przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. Skarżąca kwestionowała tę decyzję, wskazując na naruszenie przepisów Konstytucji i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Decyzją z dnia [...] r. (SKO[...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. działając na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego umorzyło postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania (ustalenie granic i ceny) Naczelnika Miasta P. z dnia [...] r. (Nr[...]).
W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] r. (Nr[...] ) Naczelnik Miasta P. ustalił granice gospodarstwa nr [...]położonego w P. o pow. 2,91 ha nadanym na własność aktami nadania z dnia [...] r. A.C. w 1/3 części, M.F. w 1/3 części, J. M. w 1/3 części oraz ustalił cenę (szacunek) gospodarstwa w wysokości 297,86 kwintali żyta.
O stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpił pełnomocnik M.J., zarzucając temu orzeczeniu naruszenie przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 KPA) oraz wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 KPA). Wskazał przy tym, iż przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć zarówno naruszenie prawa materialnego, proceduralnego - w szczególności naruszenie art. art. 7, 8, 9, 10 § 1 i § 3, 13 § 1, 19 i innych będących konsekwencją naruszenia art. 28 KPA - jak i powołanie się w decyzji na przepisy już nieobowiązujące. Nadto wskazał, że A.C. zmarła w 1960 r., a mimo to wobec niej został zastosowany przepis dekretu z 1951 r. o nabyciu nieruchomości z dniem 6 września 1951 r., natomiast wobec M.J. z pełną świadomością zostało złamane prawo. W dalszej części uzasadnienia złożonego wniosku wyjaśniono, iż M.J., jest córką M. J. z domu R.i K.J., którzy choć posiadali obywatelstwo niemieckie to jednak z pochodzenia byli Polakami. Po ich zaś wyjeździe w 1946 r. do Niemiec należące do nich gospodarstwo prowadziły córki: M.J., A.J. i E.J. oraz ich babcia A.R. (matka M.J.). Wszystkie trzy siostry założyły w Polsce swoje rodziny i przyjęły polskie obywatelstwo, które M.J. posiada do dnia dzisiejszego, a nadto jest zameldowana na pobyt stały w P. Podkreślono także, że powyższe gospodarstwo rolne siostry podzieliły do użytkowania na trzy części i prowadziły je wspólnie z mężami i dziećmi. E.J. przyjęła nazwisko męża – M., A. J. - męża C., zaś M.J.pozostała przy swoim nazwisku, bo zawarła w 1952 r. tylko ślub kościelny w obrządku katolickim w P., wychodząc za mąż za M. F. Po śmierci w 1956 r. E. M. z domu J. - jej częścią nieruchomości zarządzał mąż J., zaś po śmierci w 1960 r. A. C. z domu J. prowadzenie gospodarstwa rolnego przejął jej mąż J. Wskazano nadto, że w 1970 r. M. J. wyjechała do Niemiec z zamiarem jedynie odwiedzenia schorowanej matki, jednakże została tam na stałe, nie tracąc przy tym polskiego obywatelstwa i utrzymując kontakty ze swoim mężem, któremu do czasu powrotu zleciła prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz pomagała finansowo. Wyjaśniono także, iż Naczelnikowi P. był znany jej adres pobytu i nic nie stało na przeszkodzie w zawiadomieniu jej o wszczęciu postępowania prowadzącego do straty jej majątku. W rezultacie jednak decyzji z dnia [...] r. w księdze wieczystej nr [...] wpisany został M. F. jako współwłaściciel w 1/3 części wymienionego gospodarstwa rolnego - działek gruntu – nr[...] , [...] , [...] i [...] w P. e, który to następnie w dniu [...]r. umową sprzedaży (rep. A numer 4810/1992) zawartą w Kancelarii Notarialnej L.B.sprzedał (strona i świadkowie twierdzą, że fikcyjnie) swój udział w nieruchomości małżonkom K. i S. D.
W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, iż decyzją Nr [...] stwierdzono nieważność decyzji (aktu nadania) Naczelnika Miasta P. z dnia [...] r. o poświadczeniu nabycia w dniu[...]r. własności nieruchomości z mocy samego prawa, na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. (Dz.U. Nr 46, poz. 340), a decyzją Nr [...] stwierdzono, że decyzja (akt nadania) Naczelnika Miasta P. Nr [...] z dnia [...] r. o nadaniu nieruchomości na własność w trybie przepisów o osadnictwie rolnym, osobom osiedlonym po dniu 7 września 1951 r. w części dotyczącej nadania 1/3 części w działkach nr: [...], [...],[...] i [...] położonych we wsi P. wydana została z rażącym naruszeniem prawa lecz nie można stwierdzić jej nieważności bowiem wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.
Nadto - wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia - Kolegium podkreśliło, iż Dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340) zawiera upoważnienie do wydawania dwóch rodzajów aktów administracyjnych - aktów nadania (art. 5 ust. 1) i orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1), różniących się od siebie charakterem prawnym. Z punktu widzenia celu dekretu znaczenie priorytetowe posiadają akty nadania, wydanie, których poświadcza własność gospodarstw rolnych i ich przynależność, określając powierzchnię ich gruntów i innych składników. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania ma zaś charakter techniczny, stanowiący instrumentarium umożliwiające odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w wykonywanym akcie. Taka z kolei konstrukcja – w ocenie Kolegium - uprawnia do określenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania mianem aktu subsydiarnego, integralnie związanego z wykonywanym aktem nadania, co też oznacza, że orzeczenie co do ważności aktu nadania nie wymaga odrębnej derogacji orzeczenia o jego wykonaniu. Charakter prawny tego orzeczenia wyklucza bowiem jego samoistne funkcjonowanie w obrocie prawnym.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył pełnomocnik M. J., który zarzucił decyzji Kolegium, iż narusza przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 i art. 156 § 2 KPA. Pełnomocnik strony wskazał, że "skoro decyzja o wykonaniu aktu nadania dotyczy łącznie trzech osób i z uzasadnienia decyzji wynika, że odwołuje się ona do trzech odrębnych decyzji - aktów nadania, kwestionowanie zgodności z prawem aktu nadania nieruchomości na rzecz jednej z trzech osób obliguje też do kwestionowania decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie wykonania aktu nadania, w części dotyczącej interesów strony i to niezależnie od tego, czy pogląd o subsydiarności decyzji o wykonaniu aktu nadania jest z prawnego punktu wiedzenia prawidłowy, czy też niekoniecznie".
Decyzją z dnia [...] r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.127 § 3 oraz art. 158 § 1 w związku z art.105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 roku nr 98, poz.1071 z późn.zm) utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] roku (Nr[...] ).
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 z późn.zm). Zgodnie zaś z treścią powyższego dekretu, który ma zastosowanie do gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia.
Zgodnie zaś z art. 5 dekretu w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności właściwy organ administracji publicznej wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchnie gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Natomiast w myśl art. 6 granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania.
Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest zaś podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne.
Mając na względzie powyższe Kolegium wskazało, iż dekret o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zawiera upoważnienie do wydania dwóch rodzajów aktów: aktu nadania gospodarstwa rolnego oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, którego celem jest ustalenie granic nadanego gospodarstwa rolnego i oszacowanie jego wartości. Kolegium, w obecnym składzie, podzieliło przy tym stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż decydujące i priorytetowe znaczenie dla poświadczenia własności gospodarstwa rolnego ma akt nadania. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania ma zaś funkcję techniczną umożliwiającą jedynie odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w akcie nadania. Charakter tego orzeczenia wyklucza zaś jego samoistne funkcjonowanie w obrocie prawnym, co też oznacza, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego jako takie nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego. Skoro zatem nie ma przedmiotu postępowania, to w myśl art.105 KPA zasadnym było umorzenie wszczętego - wnioskiem M. J. o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania (ustalenie granic i ceny) Naczelnika Miasta P. z dnia [...] r. – postępowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w imieniu M.J. złożył jej pełnomocnik – adwokat W.Z., wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art.156 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 KPA, wskazując, że podobnie jak merytoryczna decyzja o nadaniu na własność M.F.1/3 części nieruchomości także decyzja ta narusza powołane w odrębnej skardze na decyzję z dnia [...] r. (Nr[...] ), przepisy prawa materialnego i procesowego. Zdaniem strony skarżącej naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 KPA polega na jego niezastosowaniu, zaś naruszenie art. 105 § 1 KPA polega na jego bezpodstawnym zastosowaniu.
Zaskarżonej decyzji zarzucono ponadto naruszenie: art. 7, art. 8 ust. 2 i art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art.13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a także art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r.
W uzasadnieniu strona skarżąca wyjaśniła, iż powołane w zaskarżonej decyzji przepisy są typowymi przepisami proceduralnymi i w orzeczeniu merytorycznym mogą być powoływane niejako pomocniczo. Podkreślono przy tym, że w sentencji zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia do treści art. 156 § 1 pkt 2 KPA i art. 156 § 2 KPA, chociaż z uzasadnienia zdaje się wynikać, że w istocie podstawę prawną tej decyzji stanowi właśnie przepis z art. 156 § 2 KPA, a nadto strona - wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika P. powoływała się na przepis z art. 156 § 1 pkt 2 KPA.
W dalszej części podkreślono, iż w niniejszej sprawie spór dotyczy wyłącznie wykładni i stosowania prawa. Zdaniem strony skarżącej nie można dopuścić do sytuacji, w której decyzja o nadaniu części nieruchomości pozostaje w obrocie prawnym jako wadliwa ex tunc, bo nie można stwierdzić jej nieważności z uwagi na "nieodwracalne skutki prawne" i jednocześnie uznawać istnienia decyzji będącej jedną z podstaw wpisu do księgi wieczystej prawa własności m.in. na rzecz M.F. za zgodne z prawem. W tym kontekście wskazano, że skarżąca nie żąda i nie oczekuje, by organ administracji publicznej zmienił zapis w księdze wieczystej czy unieważnił akt notarialny. Oczekuje jednak od organów administracji publicznej i sądów "działania na podstawie prawa" - rozumianego szeroko, a dokładniej wzięcia pod uwagę faktu, iż zbycie nieruchomości nie oznacza "nieodwracalności skutków prawnych" w wymiarze absolutnym. Jest bowiem rzeczą notoryjną "odwracalność" umów cywilnoprawnych, w tym umów sprzedaży nieruchomości. Wyjaśniono przy tym, że skarżąca pragnie uzyskać stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta P. także celem dochodzenia jej praw w sprawie zawisłej przed sądem powszechnym o sygn. akt I Ns 83/09 będącej połączeniem spraw o zniesienie współwłasności z wniosku K. i S. D. z wnioskiem M.J. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Strona skarżąca podkreśliła nadto, że umorzenie niniejszego postępowania stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA, co znajduje swoje uzasadnienie w przywołanych w skardze wyrokach sądów administracyjnych.
W końcowej części uzasadnienia wyjaśniono, że skarżąca liczy jeszcze na sprawiedliwość. W jej bowiem pojęciu chodzi o rzeczy wielkiej wagi: utratę rodzinnego majątku oraz równe traktowanie obywateli. Podkreślono przy tym, że Kolegium nie odnosiło się do zarzutu stwierdzenia nieważność decyzji Naczelnika P. dotyczącej A. C. Wreszcie skarżąca podniosła, że będzie również dochodzić odzyskania bezprawnie odebranego mienia w Europejskim Trybunale Praw Człowieka na podstawie powołanego art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji i art. 6 Konwencji (w zakresie "sprawiedliwego procesu").
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji.
Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność uwzględnienia skargi poprzez zastosowanie przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), wskazującego na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134 § 1 tej regulacji, z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. ([...]) utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] r. ([...]) umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania. W ocenie organu orzeczenie o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego pełni funkcję techniczną, gdyż decydujące i priorytetowe znaczenie dla poświadczenia własności gospodarstwa rolnego ma akt nadania. Wobec powyższego uznano, iż decyzja taka nie może stanowić przedmiotu postępowania administracyjnego, co uzasadnia umorzenie niniejszego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. Z powyższym twierdzeniem organu nie zgodził się jednak Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.
Motywując podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że kwestie związane z uregulowaniem własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych normuje dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze ziem odzyskanych (Dz.U. z 1951 , Nr 46, poz. 340 ze zm.). Przepis bowiem z art. 2 ust. 1 powyższego aktu stanowi, że osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W celu jednak poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchnie gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 1 powyższego dekretu). Granice zaś gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala wydawane z urzędu przez starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, które stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej prawa własności (art. 6 tegoż dekretu).
Z powyższych zatem regulacji normatywnych wynika, że procedura regulowania własności gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych, jest niejako dwuetapowa i skutkuje podjęciem dwóch rodzajów aktów administracyjnych - aktów nadania (art. 5 ust. 1) i orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1). Biorąc zatem pod uwagę kwestie określane orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (wskazanie granic gospodarstw rolnych i ich szacunek) wskazać należy, iż akt ten jest integralnie związany z aktem nadania wskazującym osoby uprawnione i powierzchnie gruntów. Jednakże owo orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stanowi decyzję w ujęciu materialnoprawnym rozumianym jako "kwalifikowany akt administracyjny, stanowiący przejaw woli administracji w państwie organów, wydany na podstawie powszechnie obowiązującego prawa administracyjnego lub finansowego, o charakterze władczym i zewnętrznym, rozstrzygający konkretną sprawę, konkretnie określonej osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu unormowanym przez przepisy proceduralne" (por. uchwałę SN z dnia 5 lutego 1988 r., sygn. III AZP 1/88, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt IIGSK 1049/08) jak i formalnoprawnym – posiadając znamiona aktu jurysdykcyjnego oraz zamykając czynności procesowe określonej instancji administracyjnej. Orzeczenie zatem o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego, mając swoje umocowanie w przepisach prawa i ustalając granice konkretnych gospodarstw rolnych i ich szacunek – wbrew twierdzeniom organu – nie ma jedynie charakteru technicznego. Z tego też względu nie sposób zgodzić się z Kolegium, iż nie może ono być przedmiotem postępowania administracyjnego.
Z tego też względu podjęta przez organ decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania, ze względu na jego bezprzedmiotowość, nie może ostać się w obrocie prawnym. Stosownie bowiem do art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa administracyjna w rozumieniu powyższego przepisu jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r., I OSK 967/05, LEX nr 201507). Wskazać przy tym należy, iż "bezprzemiotowość postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji obejmuje jedynie przypadki braku decyzji w sprawie lub niedopuszczalności weryfikacji decyzji w tym trybie. Bezprzedmiotowości postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można odnieść do głównego przedmiotu tego postępowania. Rozstrzygnięcie o kwalifikowanych wadach decyzji lub o ich braku jest rozstrzygnięciem istoty sprawy stwierdzenia nieważności decyzji. Nie jest więc dopuszczalne zakończenie w inny sposób postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji" (por. B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w: Państwo i Prawo z 2001 r., Nr 8).
W niniejszej sprawie – w ocenie tutejszego Sądu - brak jest jednak przesłanek uzasadniających podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania, ze względu na jego bezprzedmiotowość. W obrocie prawnym występuje bowiem decyzja objęta żądaniem stwierdzenia nieważności, a nadto dopuszczalny jest tenże tryb weryfikacji decyzji ostatecznej. Mając zatem powyższe na względzie, wskazać należy, iż zaskarżona do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. ([...]) oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. ([...]) umarzająca postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania, podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co też - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uzasadniało wyeliminowanie tychże rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Klauzula zawarta w pkt. II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd art. 152 wskazanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią art. 200 tej samej regulacji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło