II SA/Wr 424/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B.Cz. i F.Cz. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia zagrożenia i stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym przewodów kominowych I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - na rzecz adwokata D.N. – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240,00 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z podatkiem VAT w kwocie 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100). W dniu 8 kwietnia 2014 r. organ nadzoru budowlanego zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie przewodów kominowych przebiegających w ścianie wspólnej pomiędzy budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi w zabudowie bliźniaczej i ich podłączenia. Pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. organ ten zawiadomił o zmianie przedmiotu postępowania, którym jest sprawa zagrożenia wynikającego z niewłaściwego stanu technicznego przewodów kominowych przebiegających w ścianie rozgraniczającej budynki. Decyzją z dnia [...] r. organ ten na podstawie art. 62 ust. 3 p.b. nakazał właścicielom budynków przeprowadzenie w trybie art. 62 ust. 1 pkt 1c p.b. kontroli stanu technicznego przewodów kominowych oraz sporządzenie ekspertyzy technicznej trzonów i przewodów, w szczegółowo doprecyzowanym w rozstrzygnięciu zakresie. Według przytoczonych w uzasadnieniu ustaleń stan i sposób korzystania z przewodów kominowych przez uczestników postępowania nie budzą zastrzeżeń, natomiast skarżący od szeregu lat nie zlecał kontroli przewodów i jak twierdzi, wszystkie przewody kominowe stanowią jego własność. Twierdzenie to jest niezgodne z dokumentacją archiwalną organu architektoniczno-budowlanego. Według projektów budowlanych obu budynków przewody kominowe zlokalizowane w ścianie wspólnej miały obsługiwać oba budynki. Przewidziano podłączenie każdego z budynków do osobnych przewodów kominowych w obu trzonach kominowych (po trzy przewody w każdym trzonie dla danego budynku). W dokumentacji tej, w tym w części dotyczącej odbioru budynku skarżącego, nie ma informacji o zmianach podłączeń. Jak wynika z oględzin, każdy trzon posiada sześć przewodów, łącznie dwanaście. W przewodzie nr 1 znajdują się przewody antenowe, a nr 2 przewody instalacji solarnej. Do przewodów tych w budynku skarżącego wykonano otwory w ścianach. Do przewodu nr 3 jest otwór wentylacyjny w budynku uczestnika, podobnie jak do przewodu nr 2. Oględziny nie pozwoliły na dokładne ustalenie sposobu podłączeń do poszczególnych przewodów. Widoczne było podłączenie pieca na paliwo stałe w budynku skarżącego i otwór wentylacyjny do tego przewodu w budynku uczestników. Stwierdzono, że przewody posiadają wyloty górne lub boczne. Widoczne były podłączenia obu budynków do tych samych przewodów, w tym przez otwór wentylacyjny skarżącego i planowane podłączenie pieca gazowego uczestników. Podłączenia te są niezgodne z dokumentacją budowlaną oraz stwarzają zagrożenie dla zdrowia ludzi. Potwierdza to dokonane przez skarżącego zgłoszenie zadymienia mieszkania. Stwierdzono też szereg nieprawidłowości w stanie technicznym kominów. Protokół kominiarski przedłożony przez uczestników nie był w pełni zgodny z ustalonym przez organ stanem faktycznym. Według organu zarzuty skarżącego, że uczestnicy wykonali pewne roboty budowlane samowolnie i nie zgłosili budynku do użytkowania, nie miały istotnego znaczenia. Decyzją z dnia [...] r. organ utrzymał powyższą decyzję w mocy, oceniając jako nieuzasadnione zarzuty skarżącego na temat znaczenia kwestii legalności robót budowlanych wykonanych przez sąsiada. Kolejną decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji na podstawie art. 66 ust.1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 p.b. nakazał skarżącym oraz uczestnikom postępowania usunięcie zagrożenia i stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym przewodów kominowych według ich oznaczeń zawartych w opinii kominiarskiej N.A. z dnia 10 marca 2015 r., poprzez realizację robót budowlanych polegających na 1. zabezpieczeniu przewodów nr 4 i 9 wkładami żaroodpornymi, 2. zamurowaniu otworu wentylacyjnego do przewodu nr 5 w budynku skarżącego, 3. zabezpieczeniu przewodu nr 5 wkładem kwasoodpornym, 4. zamurowaniu otworu do przewodu nr 6 przez skarżącego, 5. wpięcie wentylacji do przewodu nr 12a w kuchni skarżącego, 6. wpięcie wentylacji kotłowni skarżącego do przewodu nr 6, 7. wykonaniu docieplenia przewodu nr 12a, 8. odłączeniu urządzenia w kuchni skarżącego od przewodu nr 1, 9. zamurowaniu otworu w przewodzie nr 2 w kuchni skarżącego, 10. podłączenie wentylacji kuchni skarżącego do przewodu nr 1, 11. zamurowaniu otworu w przewodzie nr 1 w piwnicy skarżącego, 12. zamurowaniu otworu w pokoju uczestników na parterze, 13. demontażu masztów antenowych, 14. skuciu tynków trzonów, uzupełnieniu lub przemurowaniu trzonów, ich otynkowaniu, naprawie spękań, 15. wpięcia wentylacji w kuchni uczestników do przewodu nr 8, 16. wykonaniu bocznych wylotów i zamurowaniu wylotów górnych w przewodach kominowych nr 3 i 8. W pozostałych rozstrzygnięciach określono terminy wykonania robót, nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, zakazano użytkowania części przewodów oraz podano wymogi formalne prawidłowości robót. W uzasadnieniu organ ten przytoczył ustalenia wynikające z ekspertyzy technicznej z dnia 18 marca 2015 r. opracowanej na podstawie opinii kominiarskiej z dnia 10 marca 2015 r. Jak ustalono, oprócz przewodów w każdym trzonie kominowym (po sześć przewodów) istnieje dodatkowy przewód na 12a. Organ opisał sposób podłączenia do poszczególnych przewodów (do nr 1 podłączona jest wentylacja pralni oraz kuchni skarżącego, do nr 2 wentylacja kuchni skarżącego i wentylacja projektowanej kuchni uczestników – zamiast kuchni jest tam sypialnia, do nr 3 wentylacja kotłowni uczestników do nr 4 kocioł c.o. na paliwo stałe skarżącego, do nr 5 wentylacja piwnicy skarżącego i kocioł c.o. na paliwo gazowe uczestników, brakuje wkładu kominowego, do nr 6 wentylacja kuchni skarżącego, gdzie ponadto znajdują się meble pokojowe, do nr 7 wentylacja piwnicy uczestników, przewody 8, 10, 12a są wolne, do nr 9 kominek skarżącego, do nr 11 wentylacja tego pomieszczenia, do nr 12 urządzenia mechaniczne, okap w kuchni uczestników). Podłączenia do przewodów nr 1, 2 i 5 stanowią realne zagrożenia życia mieszkańców obu budynków, podobnie jak nieszczelności przewodów nr 4 i 9. Z opinii kominiarskiej wynika potrzeba demontażu anten na kominach oraz remontu kominów (tynk, ubytki cegieł). Według ekspertyz należy usunąć znajdujące się w przewodzie nr 2 instalacje, wyłączyć nieprawidłową wentylację w przewodzie nr 1. Przewody nr 1, 2 i 5 mają charakter zbiorczy, co narusza rozporządzenie w sprawie warunków technicznych z dnia 12 kwietnia 2002 r. W przypadku przewodu nr 5 stwarza to zagrożenie życia. Przewody nr 4 i 9 wymagają uszczelnienia. Według archiwalnej dokumentacji budowlanej początkowo przewody nr 1,4, i 6 oraz nr 9, 10 i 11 należały do budynku skarżącego. W wyniku oględzin ustalono, że urządzenie mechaniczne (okap) jest odłączone, obok okapu jest zamurowany otwór wentylacyjny, a następnie inny otwór bez kratki wentylacyjnej. Dokonując ocen prawnych organ ten omówił przepisy art.61, art. 5 ust. 2 i art. 66 p.b. Jak ustalono, kominy są w nieodpowiednim stanie technicznym i stwarzają zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi. Wydane nakazy znajdują oparcie w ekspertyzie i opinii kominiarskiej. Organ szczegółowo uzasadnił treść poszczególnych nakazów, przedstawiając jakie skutki dla prawidłowego stanu przewodów i sposobu korzystania z nich przyniesie ich wykonanie. Wskazał, że po zamurowaniu otworów do przewodu nr 2, może on stanowić szacht instalacyjny. Adresatami nakazów powinni być współwłaściciele obu budynków, gdyż trzony kominowe należą do części wspólnych, znajdują się we wspólnej ścianie, zaś projekt budowlany określał sposób wpięcia pomieszczeń obu budynków do tych trzonów. Z uwagi na ustalone zagrożenia należało nakazać natychmiastowe wykonanie robót, w terminach określonych w decyzji lub decyzji ostatecznej. Dołączona do akt opinia biegłego sądowego również zaleca przywrócenie w projekcie budowlanym podłączeń, a przede wszystkim przeznaczenie spornych przewodów nr 2 i 5 do korzystania uczestnikom. Sprawa przed sądem powszechnym nie dotyczyła stanu technicznego kominów. W odwołaniu skarżący kwestionowali część nakazów. W szczególności zarzucili, że od początku użytkowania budynku, to jest od 1978 r. korzystali z przewodu nr 5 do wentylacji pieca c.o. Uczestnicy wpięli się w ten przewód dopiero kilka lat temu. Tego dotyczy postępowanie przed sądem powszechnym. Nie ma potrzeby zabezpieczania tego przewodu wkładem kwasoodpornym. Tak samo skarżący zawsze korzystali z przewodu nr 6. Uczestnicy mogą wykorzystać inny, wolny przewód. Przewód nr 12a należał do sąsiedniego budynku. Nie ma potrzeby zmiany sposobu użytkowania przewodu nr 6. Przewód nr 2 został przydzielony skarżącym według wpisu projektanta w dzienniku budowy. Uczestnicy samowolnie wpięli tam swoje solary. Kanał nr 1 został przydzielony skarżącym, co potwierdza protokół kominiarski z 1978 r. Nakazy dotyczące przewodów należących do uczestników powinny zostać skierowane do uczestników. Nie istnieje potrzeba remontu kominów. Przewód nr 8 powinien zostać oddany uczestnikom. Decyzja nie jest zgodna z opinią biegłego sądowego odnośnie pralni, kuchni na parterze (nie jest zaprojektowana) i przewodu nr 12a, nie ma powodu do zamiany przewodów. Skarżący powtórzyli zarzuty dotyczące samowolnego ich zdaniem wykonania robót budowlanych przez uczestników postępowania. Budzi zastrzeżenia zmuszanie skarżących do zmiany sposobu użytkowania kominów, trwającego legalnie od 40 lat. Budowa sąsiedniego budynku trwała od 1982 r., była przerywana i nigdy formalnie się nie zakończyła. Dopiero w 2011 r. podłączona tam wodę i gaz. Po nabyciu nieruchomości w 2013 r. wykonali pewne roboty na podstawie zgłoszenia, chociaż wymagały pozwolenia. Skarżący samodzielnie wybudowali kominy z przeznaczeniem dla siebie. Natomiast uczestnicy samowolnie podłączyli się do nich, zamiast korzystać z własnych kominów. Decyzja narusza prawo własności skarżących i przymusza ich bez potrzeby do robót budowlanych. Dla potwierdzenia prawdziwości zarzutów odwołania skarżący powołali się na opinię kominiarską z 15.01.2015r., dokumentację budowlaną i protokoły kominiarskie od 1978 r., dokumentację fotograficzną w tym zdjęcia z likwidacji przewodów kominowych przez uczestników oraz na zaświadczenia o datach podłączenia sąsiedniego budynku do instalacji w latach 1993-2011. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przytoczył dotychczasowe ustalenia. Następnie organ omówił obowiązki właścicieli wynikające z art. 5 ust.2 p.b. oraz potrzebę stosowania art. 66 p.b., w nawiązaniu do wyroku II OSK 530/11. Wydane nakazy znajdują oparcie w ustaleniach wynikających z przeprowadzonych dowodów. Uzasadnione było dążenie do przywrócenia pierwotnie projektowanego przydziału poszczególnych przewodów kominowych do każdego z budynków. Według rzutu kondygnacji piętra w dokumentacji archiwalnej kuchnia skarżących nie miała przydzielonego przewodu kominowego, nastąpiło to w obecnej decyzji. Organ omówił poszczególne nakazy uznając je za prawidłowe. Uzasadniony był dobór adresatów decyzji. W postępowaniu z art. 66 p.b. nieistotne są przyczyny nieprawidłowości w stanie technicznym i ustalenie odpowiedzialności w tym zakresie (wyrok II SA/Łd 484/15). W skardze do sądu administracyjnego skarżący zgłosili wykonanie nakazów dotyczących kanałów nr 4 i 9 oraz podtrzymali zarzuty odwołania. Prawidłowe korzystanie z budynków zostało zakłócone w wyniku samowolnych robót budowlanych przez uczestników. Nie mają oni pozwolenia na wymianę pieca węglowego na gazowy. Skarżący wybudowali oba kominy i przystąpili do ich użytkowania w 1978 r. Przewód nr 12a dobudował poprzedni właściciel sąsiedniego budynku. Nie korzystał z przewodów kominowych skarżących. Nie wiadomo dlaczego obecnie skarżących przymusza się do robót przy kominach i zmiany sposobu ich użytkowania. Do niedawna budynek sąsiedni posiadał własnych 14 kanałów kominowych. Uczestnicy samowolnie podłączyli się do przewodów kominowych należących do skarżących, chociaż mieli możliwość podłączenia się do wolnych przewodów lub dobudowania innych dla siebie. Pierwotna dokumentacja budowlana była kilkakrotnie zmieniana, w rezultacie protokół z 1978 r. potwierdza prawidłowość podłączeń budynku skarżących. Skarżący legalnie wybudowali kominy i legalnie korzystają z przewodów, a obecnie po 40 latach zmusza się ich do zmiany sposobu użytkowania i poczynienia nakładów w interesie uczestników. Nadzór budowlany pomija to, że uczestnicy użytkują budynek bez pozwolenia oraz nie reaguje na ich nielegalne roboty. Skarżący podali na czym ich zadaniem powinna polegać prawidłowa kontrola przewodów kominowych, której uczestnicy nie wykonali. Do skargi dołączyli protokół kominiarski z 1978 r., opinię techniczną budynku uczestników z 2013 r., projekt zmiany lokalizacji kotłowni z 1978 r. z wentylacją do kanału nr 5, wypisy z rejestru gruntów, pismo procesowe w sprawie sądowej z twierdzeniami o samowolnym podłączaniu się właścicieli sąsiedniego budynku do przewodów kominowych stanowiących własność skarżących oraz z zaprzeczeniem prawdziwości protokołów kominiarskich złożonych przez uczestników, zestawienie nakładów przy budowie budynku, zgłoszenie jego użytkowania z 1978 r., zdjęcie usuwania przewodów w sąsiednim budynku i istniejącej jego dodatkowej wentylacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. W uzupełnieniu skarżący dołączyli pismo uczestnika potwierdzające brak oddania jego budynku do użytkowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak wynika z art. 61 p.b. (Dz. z 2016 r., poz. 290) właściciel ma obowiązek utrzymywać i użytkować budynek zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 ust. 2 p.b., czyli w sposób zgodny z przeznaczeniem, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej w szczególności w zakresie bezpieczeństwa pożarowego i ochrony zdrowia. Istniejące wątpliwości odnośnie legalności wybudowania lub użytkowania budynku nie powinno zwalniać właściciela od tego obowiązku, przeciwnie zaś, właściciel taki tym bardziej powinny realizować związane z użytkowaniem szczegółowe powinności, a jego zaniedbania wywoływać działania nadzoru budowlanego. Niewykonywanie tego obowiązku uprawnia nadzór budowlany do przymuszenia właściciela do podjęcia związanych z tym czynności poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 66 p.b., o treści zmierzającej do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. W nin. sprawie organ zarówno ustalił niewykonywanie przez adresatów decyzji obowiązków w sposób naruszający wskazane na wstępie zasady, jak i również ustalił stan obu budynków, zagrażający zdrowiu ludzi z uwagi na właściwości techniczne trzonów kominowych i przewodów kominowych lub sposób korzystania z nich. Stąd wydane nakazy zmierzają do doprowadzenia kominów do właściwego stanu technicznego lub ustalenia zgodnego z prawem sposobu ich użytkowania. Wymaga podkreślenia, że wydane nakazy zostały sformułowane zarówno na podstawie szczegółowych zaleceń zawartych w opiniach rzeczoznawców, jak też w oparciu o obszerny materiał dowodowy potwierdzający prawidłowość tych zaleceń, jak dowód z oględzin, protokołów kominiarskich, dokumentacji budowlanej. Pozwalało to na dokonanie ocen czy budynki znajdują się w stanie naruszającym przepisy techniczno-budowlane lub przeciwpożarowe oraz są wybudowane i użytkowane w sposób zgodny z pozwoleniami na budowę, a przy tym nie stwarzają określonych zagrożeń (patrz §25 i 26 rozporządzenia MSWiA z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych Dz. U. Nr 74, poz. 836 lub § 140 – 141, § 145 rozporządzenia MI z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie Dz. U. z 2015 r., poz. 1422 lub art. 3 i 4. ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej Dz.U. z 2016 r., poz. 191 oraz rozporządzenie wykonawcze do art. 13 tej. ustawy MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. Dz. U. Nr 109, poz. 718). Omawiane wymagania stosuje się niezależnie od daty wybudowania budynku (wyrok II OSK 1144/06). Wymaga podkreślenia, że wydane nakazy, realizują właśnie opinie rzeczoznawców (z zakresu budownictwa i mistrza kominiarskiego) uwzględniając zasady bezpieczeństwa użytkowania budynków, zaś bez znaczenia dla ocen powinien być stan faktyczny sposobu korzystania z przewodów kominowych. Nawet ugruntowany, wieloletni sposób korzystania z tych przewodów przez właścicieli domów w zabudowie bliźniaczej, nie uprawnia ich do domagania się jego zachowania, o ile narusza on wspomniane zasady. Było niewątpliwe, że na sąsiadujących działkach budowlanych zaprojektowana została zabudowa bliźniacza, przy czym wspólna ściana łącząca oba budynki i położona na granicy działek została wyposażona w kominy (trzony i przewody kominowe). Było kwestią faktu, że projekt został zrealizowanym najpierw przez skarżących, oczywiście wraz ze wspólną w przyszłości ścianą i kominami. Stworzyło to im możliwość faktyczną przystąpienia do użytkowania dowolnie wybranych przewodów kominowych. Nie oznacza to wcale, że nabyli przez to uprawnienie do wyłącznego korzystania z przewodów lub w sposób zapoczątkowany na własne potrzeby. Przedstawiona przez skarżących dokumentacja kominiarska dotyczy okresu wyłącznego korzystania z kominów przez nich samych i nie uwzględnia uprawnień lub potrzeb uczestników. Było zrozumiałe, że nie stwierdza się w niej nieprawidłowości związanych przykładowo z podłączeniem do przewodu pomieszczeń lub urządzeń uczestników, skoro sąsiedniego budynku po prostu nie było. Po jego wybudowaniu, niewątpliwe powinien nastąpić podział przewodów do korzystania w wyniku porozumienia właścicieli. Podział nie nastąpił, skoro skarżący uznawali się za wyłącznie uprawnionych do tego korzystania. Twierdzenia skarżących w tym zakresie są nieudokumentowane, a ponadto nieprawdopodobne, skoro dokumentacja budowlana dowodzi, początkowo zgodnego zamiaru właścicieli wybudowania wspólnej ściany mieszczącej wspólne kominy. W ocenie Sądu organ trafnie nie rozgraniczył obowiązków stron przez przypisanie nakazanych czynności do przewodu mającego w przyszłości służyć jednemu z właścicieli. Dokonany podział przewodów wymaga niejednokrotnie czynności obu właścicieli lub tego z nich, któremu dany przewód nie został przydzielony. Organ trafnie podkreślił, że przyczyny stanu wymagającego wydania decyzji i koszty jej wykonania nie stanowią okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Nakazy zmierzają do ochrony zdrowia mieszkańców obu budynków. Było bezsporne, że z przewodów korzystają właściciele sąsiadujących budynków, a przez to powinni być wspólnie obciążeni obowiązkami i nakazami w tym zakresie. Dlatego i zgodnie z art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.