II SA/Wr 500/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Zygmunt Wiśniewski /sprawozdawca/ Sędzia WSA - Mieczysław Górkiewicz Sędzia WSA - Ireneusz Dukiel Protokolant Starszy asystent sędziego - Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2014 r. sprawy ze skargi W.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nadania na własność działek gruntu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Starosta K. na podstawie art. 118 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) i art. 104 kpa odmówił skarżącemu nieodpłatnego nadania na własność działki gruntu nr 899/3 o pow. 0,1133 ha stanowiącej własność Województwa D., dla której Sąd Rejonowy w K. VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w N.R. prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz działki nr 899/4 AM-3 o pow. 0,2462 stanowiącej własność Gminy N.R.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 6 lipca 2012 r. skarżący zwrócił się o nieodpłatne nadanie podanych wyżej działek ponieważ jest on jedynym spadkobiercą po żonie, która ubiegała się o zwrot tych działek. Ponieważ skarżący nie jest zstępnym zmarłych A. i Z.Sz., którym decyzją z dnia 23 października 1978 r. Nr [...] Naczelnik Gminy N.R. pozostawił w dożywotnim użytkowaniu działkę o pow. 0,30 ha położoną w granicach działki nr 899 – przepis art. 118 ust. 2 a przywołanej ustawy nie pozwalał na uwzględnienie jego wniosku. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że jego żona H. zmarła w dniu 17 kwietnia 2003 r. w związku z czym jako spadkobierca po zmarłej żonie zwrócił się pismem do Starosty K. o kontynuowanie sprawy nieodpłatnego nadania działek, o co wniosła jego żona jeszcze w 2000 r., a które to postępowanie dotąd nie zostało zakończone. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w oparciu o przepisy art. 118 ust. 2a przywołanej wyżej ustawy i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w pełni argumentację tam zawartą. Skarżący jako spadkobierca swojej żony nie spełnia wymogów ustawowych do nieodpłatnego nadania na jego rzecz działki dożywotniego użytkowania w trybie art. 118 ust. 2a przywołanej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił, że organy nie uwzględniły faktu śmierci wnioskodawczyni postępowania w przedmiocie nieodpłatnego nadania działek gruntu i wstąpienia do postępowania skarżącego jako spadkobiercy zmarłej żony. Sprawa ta toczyła się od 2000 r. i do dziś nie została zakończona. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej odrzucenie z uwagi na złożenie skargi po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kwestionowana decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo. Sąd podziela stanowisko orzecznictwa sądowego, że uprawnienie, wynikające z art. 118 ust. 2a przywołanej ustawy ma charakter osobisty, wobec czego postępowanie administracyjne, wszczęte na skutek żądania wnioskodawcy, który zmarł w czasie toczącego się postępowania (nie zapadła decyzja, choćby nieostateczna o przekazaniu bezpłatnie własności działki) staje się z chwilą śmierci wnioskodawcy bezprzedmiotowe. W związku z tym zachodziła w niniejszej sprawie podstawa do umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowania administracyjnego wszczętego na skutek wniosku zmarłej żony skarżącego, który pismem z dnia 6 lipca 2012 r. wstąpił na jej miejsce. Wbrew stanowisku strony skarżącej działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu, a przedmiotem spadkobrania może być jedynie roszczenie określone w art. 118 ust. 2a powoływanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którym wystąpić może podmiot spełniający warunki określone w tym przepisie (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2010 r., II SA/Wr 472/09, dostępne w CBOSA). Na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, po śmierci właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, o przyznanie tej działki na własność mogą ubiegać się zstępni uprawnionego, którzy przejęli po nim posiadanie tej działki (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 1993 r. SA/Wr 1823/92, ONSA 1994/3/88). Osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi zatem spełniać łącznie dwa warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością. Warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Od tego wymogu przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy nie przysługują zatem wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, (wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 2129/97, Lex nr 656360). Z brzmienia natomiast ar; 118 ust. 1 tej ustawy wynika jednoznacznie, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zatem uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych tej uprawnionej strony, czy też być potraktowane jako wchodzące do masy spadkowej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2013 r., II SA/Wr 806/12). Niezasadny jest zatem zarzut skarżącego odnośnie naruszenia przez organ orzekający w tej sprawie art. 30 § 4 k.p.a., na podstawie którego w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na jej miejsce wstępują następcy prawni. Jak zostało wyżej wskazane, działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, jak również prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. nie miał zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie (por. cytowany wyżej wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2013 r.). W ocenie Sądu, organ winien był umorzyć postępowanie, które stało się bezprzedmiotowe z powodu śmierci strony postępowania (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 maja 2011 r., II SA/Ol 178/11, Lex nr 795682, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 listopada 2009 r., II SA/Ol 664/09, Lex nr 531596, wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 czerwca 2010 r., II SA/Ke 266/10 Lex nr 621907, wyrok NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OSK 2333/10, Lex nr 1138145), a nie rozpatrywać sprawę merytorycznie w przedmiocie uprawnienia skarżącego. Organy bowiem błędnie oceniły pismo skarżącego z dnia 6 lipca 2012 r. jako jego wniosek o wszczęciu nowego postępowania administracyjnego, podczas gdy w piśmie tym skarżący wyraził wolę przystąpienia do toczącego się od 30 stycznia 2000 r. postępowania w miejsce zmarłej w dniu 17 kwietnia 2003 r. żony. Postępowanie to do tej pory nie zostało zakończone, co wynika z pisma Starosty K. z dnia 24 marca 2014 r. W związku z powyższym Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 61 § 1 i art. 105 § 1 kpa w takim stopniu, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. H.B.24.04.2014r.