II SA/Wr 568/04

Sygnatura akt II SA/Wr 568 /04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 sierpnia 2006 r, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Andrzej Cisek Sędziowie: SNSA Halina Kremis (sprawozdawca) As. WSA Alicja Palus Protokolant: Katarzyna Grott po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi Wojewody D. na uchwałę Zarządu Miasta Jeleniej Góry z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G. I. stwierdza niezgodność z prawem zaskarżonej uchwały; II. orzeka, że zaskarżona uchwała nie może być wykonana. W dniu 13 grudnia 1994 r. Rada Miejska J. G. podjęła na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 30 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkaniowych i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509) oraz art. 40 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) uchwałę Nr [...] w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G. oraz trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków wspólnoty samorządowej Miasta J. G. Uchwałą z [...] Nr [...] w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G., podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.), Zarząd Miasta J. G. w § 1 uchwalił, że do czasu wydania uchwały przez Radę Miejską J. G. na podstawie art. 21 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733) – do spraw wymienionych w tym przepisie stosuje się odpowiednio postanowienia uchwały Nr [...] Rady Miejskiej J. G. z dnia [...] w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G., oraz trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków wspólnoty samorządowej Miasta J. G.. W § 2 zapisano, iż § 1 nie dotyczy spraw, które nie zostały przekazane Radzie Miejskiej J. G. do uregulowania w ramach delegacji ustawowej. W sprawach tych stosuje się przepisy ustawy wymienionej w § 1 – bezpośrednio. Skargę na uchwałę Zarządu Miasta J. G. z dnia [...] Nr [...] w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł Wojewoda D. na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, zarzucając jej naruszenie art. 7, 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 41 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Mając na uwadze tak sformułowany zarzut organ nadzoru wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały ewentualnie – o ile Sąd uzna, że zachodzą przesłanki z art. 94 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym – o stwierdzenie jej niezgodności z prawem. W uzasadnieniu podniesiono, iż w dniu [...] do Wojewody D. wpłynęła skarga M. Ł. dotycząca m. in. wynajmu lokali z gminnego zasobu mieszkaniowego, do której załączone zostało pismo Kierownika Referatu ds. Lokalowych z dnia [...] Z pisma tego wynika, że zarząd miasta przedłużył obowiązywanie aktu prawa miejscowego uchwały Rady Miejskiej nr [...]. Pismem z dnia [...] organ nadzoru wszczął postępowanie wyjaśniające, wzywając Prezydenta do doręczenia uchwały Zarządu. W dniu [...] do organu nadzoru wpłynęła uchwała Zarządu Miasta J. G. z dnia [...] Nr [...]. Zdaniem Wojewody D. skarżona uchwała została podjęta na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Na mocy art. 39 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 71, poz. 733 ze zm.), ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych utraciła moc. Ustawa zatem nie obowiązywała od dnia 25 lipca 2001 r. Z tym samym dniem utraciły moc prawną wszystkie akty wykonawcze do ustawy z dnia 2 lipca 1994 roku. Przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. nie zawierają przepisu, który by stanowił, że akty wykonawcze wydane na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. zachowują moc przez określony czas. Wobec braku takiego przepisu skarżący stwierdził, że derogacja ustawy, w której zawarta jest norma kompetencyjna, wywołuje skutek w postaci derogacji aktu wykonawczego do ustawy. W żaden sposób nie można wywodzić, że akty wykonawcze zachowują moc, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jako przykład organ nadzoru podał art. 159 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), który wprost stanowi, że dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej zachowują moc do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie tej ustawy. Takich przepisów nie zawiera ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów. W żadnym przypadku organ wykonawczy nie może stanowić o wydłużeniu w czasie obowiązywania aktu prawa miejscowego regulującego zasady gospodarowania mieniem. W świetle art. 2 Konstytucji RP Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Pochodną zasady demokratycznego państwa prawnego jest art. 7 Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Oznacza to, iż każde działanie organu władzy, w tym zarządu gminy, musi mieć podstawę w obowiązującym prawie. Podejmowane akty prawne przez organy gminy, jak podniósł Wojewoda D., można podzielić na dwie kategorie. Pierwsza to akty prawa miejscowego. Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Konstytucyjną przesłanką ustanowienia przez nie aktu prawa miejscowego jest wyraźne upoważnienie ustanowione w akcie rangi ustawy. Ustawowa norma kompetencyjna upoważniająca do działania nie jest jednak jedynym kryterium kwalifikującym dany akt, jako akt prawa miejscowego. Przyjmuje się, że normy powszechnie obowiązujące, to normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, kreujące prawa i obowiązki po stronie obywateli. Cecha generalności oznacza, iż to norma skierowana jest do nieoznaczonego bliżej kręgu adresatów. Abstrakcyjność oznacza, iż norma prawna będzie wielokrotnie stosowana, o ile tylko zaistnieją przesłanki faktyczne warunkujące jej zastosowanie. Akty prawa miejscowego ustanawia rada gminy w formie uchwały. W przypadku niecierpiącym zwłoki przepisy porządkowe może wydać wójt w formie zarządzenia. Druga kategoria aktów, to akty kierownictwa wewnętrznego, które mogą być podejmowane na podstawie przepisów wyznaczających zadania. Skarżona uchwała w materialnym ujęciu jest aktem prawa miejscowego bowiem rozciąga czasowe obowiązywanie aktu prawnego powszechnie obowiązującego. Uchwała ta stała się podstawą do decydowania o prawach i obowiązkach lokatorów (co choćby wynika z pisma Kierownika Referatu ds. Lokalowych z dnia [...] o sygn. akt [...]). Uzasadnia to, w ocenie organu nadzoru, stwierdzenie nieważności uchwały. Dodatkowo zauważono, iż podstawą takiej uchwały modyfikującej utratę mocy obowiązującej aktu prawa miejscowego nie może być art. 30 ust. 2 pkt 3 wskazujący zadanie organu wykonawczego. Konkludując stwierdzono, iż akty prawa miejscowego na terenie gminy ustanawia rada, a wyjątkowych przypadkach – organ wykonawczy, a derogacja aktu prawa miejscowego wskutek zmian ustawy ma moc bezwzględną i ani rada, ani organ wykonawczy nie mogą postanowić o dalszym stosowaniu uchylonego aktu. Nadto – że uchwała zarządu podjęta została bez podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę Miasto J. G. wniosło o jej oddalenie w całości, powołując się na stanowisko Prezesa Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 2001 r. Przyznaje się w nim, że gdy przestaje obowiązywać przepis ustawowy, to ważność tracą też wydane na podstawie tego przepisu akty wykonawcze. Jednak – zdaniem Prezesa – "Taki tok rozumowania można przyjąć, gdy chodzi o rozporządzenia, które wymagają szczegółowego upoważnienia ustawowego. Inaczej jest z aktami prawa miejscowego, jakimi są niewątpliwie uchwały gminy, co wynika z samej Konstytucji. Jej art. 241 ust. 7 mówi, że akty prawa miejscowego oraz przepisy gminne obowiązujące w dniu wejścia w życie Konstytucji stają się aktami prawa miejscowego w jej rozumieniu. Inne uregulowanie Konstytucji stanowi z kolei, że zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa – taką jest w odniesieniu do przepisów gminnych ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Uchwały podejmowane na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o najmie mogą być więc równie dobrze podejmowane na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym". Kwestionowana uchwała Nr [...] Zarządu Miasta J. G. z dnia [...] w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta J. G. – jak wskazuje organ, została wydana właśnie w związku z ogólną kompetencją wiążącą się z uprawnieniem Zarządu Miasta do "gospodarowania mieniem komunalnym" (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym). Mając powyższe na uwadze, Miasto J. G. wniosło o nieuwzględnienie skargi Wojewody D. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 i 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie "upsa"), w tym także na uchwały wydane na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Z taką kontrolą mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Przedmiotem skargi organu nadzoru do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest uchwała ówczesnego Zarządu Miasta J. G. z dnia [...] Nr [...], podjęta w sprawie zasad gospodarowania mieszkaniowym zasobem miasta [...]. W podstawie prawnej uchwały organ wykonawczy przywołał art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.). Aktem tym Zarząd Miasta [...] zadecydował, że do czasu wydania uchwały przez Radę Miejską [...] na podstawie art. 21 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733) – do spraw wymienionych w tym przepisie stosuje się odpowiednio postanowienia uchwały Nr [...] Rady Miejskiej JJ. G. z dnia 13 grudnia 1994 r. Za najistotniejszą dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niniejszej należy wskazać okoliczność, iż w obowiązującym w dacie podejmowania skarżonej uchwały stanie prawnym nie było przepisów prawa materialnego, przywołanych w kontrolowanym akcie. Zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 30 ustawy o samorządzie terytorialnym rada gminy załatwia wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy. Z kolei według art. 30 ust. 2 pkt 3 tej ustawy zadania te wykonuje zarząd gminy [obecnie wójt, burmistrz, prezydent – przyp. Sądu]. Dalej należy zauważyć, że ustawa o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych expressis verbis w art. 5 i 30 dawała gminom delegację do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie gospodarowania zasobem mieszkaniowym gminy. Wskazane przepisy stanowiły, że rada gminy określa zasady gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy oraz kryteria wyboru osób, z którymi umowy najmu powinny być zawierane w pierwszej kolejności. W szczególności wskazywały także zasady z jakimi osobami, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, umowy najmu powinny być zawierane w pierwszej kolejności. Chodzi tu o osoby ubiegające się o przydział lokalu socjalnego. Sprawy uregulowane w przywołanych przepisach dotyczyły także stawek czynszów za najem tych lokali. Należy tu przypomnieć, iż w sposób oczywisty i te przepisy, jak wszystkie inne ustawy o najmie, zostały uchylone. Wynika to wprost z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym z chwilą wejścia w życie tej ustawy straciła moc ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, zaś sama ustawa weszła w życie z dniem ogłoszenia (art. 40), tj. 10 lipca 2001 r. Inaczej mówiąc, ustawa o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych została w dacie podejmowania kontrolowanej uchwały uchylona. Co za tym idzie wraz z nią utraciły moc także i omawiane art. 5 i 30. Problemem natomiast do rozwiązania pozostaje, czy po uchyleniu tych przepisów organy gminy miały możliwość podejmowania uchwał, do wydania których delegację stanowiły właśnie uchylone przepisy. Rozważając tę kwestię należy wskazać na pogląd prawny, który sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela, a wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie II SA/Ka 3255/2001, w którym stwierdzono, iż "(...) zarówno w doktrynie, jak i judykaturze nie budzi już sporu zaliczenie tego rodzaju uchwał do kategorii przepisów gminnych, ponieważ zawierają one przepisy powszechnie obowiązujące na terenie gminy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 1998 r. l SA 713/98, a także Z. Czarnik w glosie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r. P. 11/98 Samorząd Terytorialny 2000, nr 10, s. 68). Analiza całokształtu okoliczności sprawy prowadzi do konkluzji, że uchwały wydane na podstawie przywołanego (w tamtej uchwale – przyp. sądu) przepisu ustawy o najmie lokali mieszkalnych są typowymi aktami wykonawczymi do tego aktu prawnego, ponieważ rada gminy została w tym przepisie upoważniona do ustalenia zróżnicowanych stawek czynszowych, z zachowaniem zasad określonych w art. 25 ustawy, oraz czynników opisanych w punktach 1-4 ustępu 1 w art. 26, a zatem do wydania przepisów konkretyzujących przepisy ustawy. Radni gminy zatem władni są podjąć uchwały w omawianej materii wyłącznie wówczas, gdy obowiązuje przepis upoważniający, kierując się wskazanymi w ustawie dyrektywami i ramami upoważnienia (....). Trudno sobie wyobrazić pozostawienie w obrocie prawnym takich uchwał bez ustawy, dla której są one przepisami wykonawczymi. W takiej sytuacji zawieszone byłyby one niejako w próżni (...), byłyby zatem bezprzedmiotowe. Nawet gdyby doszukać się merytorycznego powiązania tych uchwał z nowymi przepisami prawnymi obowiązującymi w danej materii, to przecież nie mogą one funkcjonować, gdy ustała podstawa ich podjęcia. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę opowiada się za stanowiskiem, że utrata mocy obowiązującej przez ustawę, która zawierała upoważnienie do podjęcia uchwał wykonawczych, ma ten skutek, iż tracą moc również te uchwały, o ile przepisy przejściowe nie zawierają szczególnego unormowania. Takich przepisów szczególnych nie zawierają przepisy (nowe) ustawy obowiązującej w spornej materii. W konsekwencji tego należało przyjąć, że uchylenie ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. 1998 r. Nr 120, poz. 7 ze zm.) przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego spowodowało utratę mocy obowiązującej uchwał wydanych na podstawie art. 26 ust. 1 tej ustawy z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej. Skutek ten występuje niejako automatycznie (w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy z dniem 10 lipca 2001 r.), nie ma zatem potrzeby i podstawy prawnej do podejmowania uchwały w tym przedmiocie. W tej sytuacji zaskarżona uchwała, jako sprzeczna z prawem, bo dotycząca derogowanej z mocy prawa uchwały, jest nieważna." Należy jeszcze zwrócić uwagę na przytoczony we wskazanym uzasadnieniu pogląd prawny, wyrażony w artykule W. Tarasa i A. Wróbla: Samodzielność prawotwórcza samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny 1991, nr 7-8, str. 16, który sąd także w podziela, iż "uchwały organów samorządowych wydawane na podstawie ustaw szczególnych i w celu ich wykonania zajmują wysoką pozycję w systemie źródeł prawa. Wyrazem tego stanu rzeczy jest stwierdzenie zawarte w zdaniu pierwszym art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Akty te art. 87 ust. 2 Konstytucji zalicza do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Omawiane uchwały muszą być zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, a ich kreowanie powinno uwzględniać zasady tworzenia prawa, w tym przede wszystkim respektować obowiązujące przepisy rangi ustawowej, nie wyłączając przepisów rozporządzeń wykonawczych, oraz zasadę hierarchii aktów prawnych. Jeśli chodzi o uchwały wydawane na podstawie upoważnień ustawowych, to ich zakres wyznaczany jest przez przepis zawierający upoważnienie do ich uchwalenia. Organ samorządowy nie może przy realizacji tego upoważnienia wyjść poza jego granice, w szczególności nie może normować innych zagadnień niż określone w jego treści". Omawiane orzeczenie zostało wydane wprawdzie na podstawie nieco innego stanu faktycznego (uchwała została wydana przez organ stanowiący gminy, a jej materia została objęta innym przepisem ustawy o najmie...), ale zasady szczególnej delegacji ustawowej i możliwości jej wykorzystania pozostają te same. W konkluzji należy podzielić pogląd organu nadzoru, że kwestionowana uchwała, wobec uchylenia normy prawa materialnego, stanowiącej delegację ustawową do wydawania uchwał organów gminy na jej podstawie, została wydana bez podstawy prawnej, co musi prowadzić do stwierdzenia, iż została wydana z naruszeniem prawa – niezgodnie z prawem. Nie zaaprobował sąd poglądu prawnego, zaprezentowanego w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, podzielającego stanowisko Urzędu Mieszkalnictwa, że utrata mocy ustawy "pociąga za sobą" jedynie utratę obowiązywania rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy. Zdaniem sądu, uchylenie ustawy, która w konkretnych przepisach zawierała delegację dla gmin do stanowienia aktów prawa miejscowego, niewątpliwie spowodowało, iż skarżona uchwała została w istocie podjęta bez podstawy prawnej. Takie działania organów gminy naruszają konstytucyjną zasadę, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Dodatkowo wskazać trzeba, iż Zarząd Miasta J. G., w podstawie prawnej kwestionowanej uchwały przywołał art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, który na dzień jej wydawania stanowił, iż do zadań zarządu należy w szczególności gospodarowanie mieniem komunalnym. Zdaniem sądu zakres przedmiotowy przepisów art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 5 i 30 ustawy o najmie nie pokrywa się i nie jest tożsamy. Ostatnie wskazane przepisy dotyczyły gospodarowania zasobem mieszkaniowym gminy w zakresie kryteriów, jakie – wedle uchwały rady gminy, podjętej w delegacji ustawowej – winna spełniać osoba fizyczna, chcąca ubiegać się o zawarcie umowy o najem lokalu gminnego mieszkalnego lub lokalu socjalnego. Natomiast norma prawna art. 30 ust. 2 pkt 3 dotyczy gospodarowania mieniem komunalnym w sensie ogólnym. Zatem uchylone przepisy stanowiły lex specialis w stosunku do ustawy o samorządzie gminnym. Nadto, sąd podziela pogląd organu nadzoru, iż kontrolowany akt ma charakter aktu kierownictwa wewnętrznego, bowiem jedynie w tym zakresie ówczesny zarząd gminy posiadał ustawowe kompetencje. Reasumując, wobec zasadności skargi i uznania, że dyskredytowany akt ma charakter aktu kierownictwa wewnętrznego, sąd orzekł ja na wstępie na podstawie art. 147 § 1 upsa w zw. z art. 94 ustawy o samorządzie gminnym. Orzeczenie w zakresie możliwości wykonania uchwały znajduje swoje uzasadnienie w art. 152 upsa,