II SA/Wr 57/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. i M. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2009 r. w sprawie ze skargi D. i M. W. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J. G. za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 781/06 postanawia: przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł ( pięćdziesiąt złotych), w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 10 marca 2009 r. (data złożenia) skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Ze złożonego wniosku wynika, że łączny dochód skarżących wynosi 2.195,00 zł. Wnioskodawcy poinformowali, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną – 100 - 200 zł; za gaz- 50 zł; za telefon- 80 zł; za wodę - 20 zł; koszt leków "ratujących życie"- ok. 100-150 zł. Dodali, że na dotychczasowe koszty postępowań ich syn musiał zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł, którego środki się aktualnie kończą. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone skarżącym w dniu 5 maja 2009 r. Skarżący pismem złożonym osobiście w tut. Sądzie w dniu 4 maja 2009 r. wnieśli sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie kolejnym pismem zatytułowanym ,,zażalenie", złożonym osobiście w tut. Sądzie w dniu 11 maja 2009 r., skarżący uzupełnili wniesiony wcześniej sprzeciw, żądając ponownie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.") stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zgłoszony przez skarżących wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd potraktował pismo skarżących z dnia 11 maja 2009 r. jako uzupełnienie sprzeciwu z dnia 4 maja 2009 r. Sprzeciw ten wprawdzie został wniesiony jeszcze przed doręczeniem skarżącym postanowienia referendarza z dnia 9 kwietnia 2009 r., co miało miejsce w dniu 5 maja 2009 r. niemniej przepis art. 259 § 1 p.p.s.a. ogranicza skuteczność tego środka odwoławczego jedynie terminem końcowym, jakim jest termin siedmiu dni liczonych od dnia doręczenia postanowienia wydanego przez referendarza. Brak jest natomiast regulacji wskazującej expressis verbis moment początkowy dla jego wniesienia. W ocenie Sądu uznać należy, że strona może wnieść sprzeciw już w momencie, w którym dowiedziała się o wydanym przez referendarza sądowego postanowieniu. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżących dotyczącego przyznania prawa pomocy, w ocenie Sądu wniosek ten w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. znajduje podstawy do jego uwzględnienia w części. Sytuacja materialna skarżących wskazuje, że nie są oni w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący wnosili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, iż oceniając możliwość przyznania prawa pomocy, Sąd musiał rozważyć zarówno wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w tym postępowaniu takie jak np. wpis, wpis od skargi kasacyjnej, koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, jak i sytuację materialną wnioskodawców i w kontekście tego - możliwość ponoszenia przez nich kosztów postępowania. Oceniając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności wysokość miesięcznego dochodu o charakterze stałym przy jednoczesnym braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych, Sąd doszedł do przekonania, iż powyższe okoliczności nie mogą stanowić podstawy uzasadniającej przyznanie skarżącym prawa pomocy w całym wnioskowanym zakresie. Nie wystarczy bowiem, zgodnie utartymi poglądami orzecznictwa ( por postanowienia NSA Sygn. akt FZ 810/04, II FZ 470/05, II FZ 556/05, II FZ 733/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05) do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji wnioskodawcy. To na wnoszącym ten wniosek spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w trudnej sytuacji. Należy również wskazać, iż argument skarżących dotyczący czynionych przez nich znacznych nakładów finansowych związanych prowadzeniem licznych postępowań przed Sądami nie może również przemawiać za przyznaniem zwolnienia od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Każda ze spraw jest bowiem rozpatrywana oddzielnie i z każdą związane są koszty w innej wysokości. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem traktować jednostkowo. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, przede wszystkim powołać się należy na akceptowaną w orzecznictwie zasadę, zgodnie z którą ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) działanie (zaniechanie) będącym przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione tylko w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł, stąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.