II SA/Wr 580/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA - Olga Białek, , , po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Spółka A o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Spółka A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za składowanie odpadów na składowisku w B. p o s t a n a w i a: pozostawić wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Syndyk Masy Upadłości Spółki A. – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] wydaną w przedmiocie określenia wysokości opłaty za składowanie odpadów. W skardze tej zawarty został również wniosek o zwolnienie z kosztów ponoszenia wpisu od skargi. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 października 2007 r. wniosek powyższy pozostawiony został bez rozpoznania z tej przyczyny, że nie złożono go na urzędowym formularzu według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawców (Dz.U Nr 227, poz. 2245). Zarządzeniem przewodniczącego Wydziału II z dnia 13 listopada 2007 r. strona skarżąca wezwana została do uiszczenia wpisu w kwocie 1019 zł. W terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania, Syndyk złożył kolejny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych – w tym wpisu od skargi – przedkładając w załączeniu druk oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca oświadczyła, że masa upadłości nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, bowiem zobowiązania wynikające z zatwierdzonej listy wierzytelności wynoszą [...] zł, natomiast pozostałe do zapłaty koszty postępowania upadłościowego, z wyłączeniem kosztów związanych ze spłatą wierzycieli, będą kształtować się na poziomie [...] zł. Zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2007 r. referendarz sądowy pozostawił powyższy wniosek bez rozpoznania. W uzasadnieniu – po raz kolejny wskazał – że zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkiem skuteczności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest złożenie go na urzędowym formularzu według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Podkreślił również, że z treści przywołanych aktów wynika, iż osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej chcąc skorzystać z prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia "od razu" wniosku na stosownym formularzu. Pomimo dokładnego określenia w zarządzeniu z dnia 18 października 2007 r. aktu prawnego, w którym jako załącznik zamieszczony został druk formularza, skarżąca składając kolejny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, ponownie nie złożyła go wymaganej formie, załączając jedynie druk oświadczenia, przyjęty w praktyce sądów powszechnych. Podkreślono również, że stronę reprezentuje zawodowy pełnomocnik, który powinien wykazywać się odpowiednią znajomością prawa. Od powyższego zarządzenia sprzeciw w imieniu strony skarżącej wniósł jej pełnomocnik, wnioskując o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu wywiedziono, że nie można pozostawić wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania z powodu nie złożenia go na urzędowym formularzu, bez uprzedniego wezwania strony do usunięcia tego braku formalnego, w wyznaczonym przez Sąd terminie. Do tego wezwania Sąd winien dołączyć formularz w celu jego stosownego wypełnienia. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcą jest bowiem syndyk, którym zgodnie z art. 157 Prawa upadłościowego i naprawczego, może być jedynie osoba fizyczna. Dokonuje on czynności na rachunek upadłego ale w imieniu własnym (art. 160 przywołanego aktu). Dlatego też, należy przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy pochodzi od osoby fizycznej – syndyka masy upadłości - której przysługuje legitymacja formalna do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości, a nie od osoby prawnej. Dlatego też syndyk winien być wezwany do usunięcia braków formalnych. Poniesiono ponadto, że w zarządzeniu nie została wskazana podstawa na mocy której pozostawiono wniosek bez rozpoznania, ani też podstawa "różnicująca w postępowaniu administracyjnym osoby fizyczne, podmioty nie mające osobowości prawnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 157, poz. 1270 z późn.zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Nieskuteczne są zatem wszelkie wnioski o uchylenie zarządzenie referendarza, gdyż sąd nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Odnosząc się do zgłoszonego wniosku podnieść wypada, że po myśli art. 252 § 2 p.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany i winien złożony być na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wzór i sposób udostępniania wniosków określony został, na mocy delegacji ustawowej, w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Z kolei według przepisu art. 257 p.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny analizując treść tego przepisu wskazał, że jego wykładnia gramatyczna jednoznacznie wskazuje, iż złożenie wniosku bez użycia urzędowego formularza nie jest brakiem tego wniosku, który może być usunięty na wezwanie Sądu. Jest to bowiem odrębna przyczyna pozostawienia wniosku bez rozpoznania od sytuacji, w której wniosek złożony w określonej formie zawierał braki, do usunięcia których, w określonym czasie, skarżący został wezwany przez Sąd (tak NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2005 r., II Fz 46/05; z dnia 21 marca 2005 r. II Fz 20/05). Pogląd ten podzielony został również w doktrynie (B. Dauter. "Prawo pomocy", Przegląd podatkowy 2007/1/41). Ponadto trzeba mieć na względzie, że w przywołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., określono między innymi, że urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy udostępnia się nieodpłatnie w siedzibach (budynkach) wszystkich wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, który udostępnia też wzory formularzy na swojej stronie internetowej (§ 2 ust. 1 i 2). Co istotne wprowadzono zasadę, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez osobę fizyczną nie na urzędowym formularzu, przesyła się jej formularz w celu wypełnienia (§2 ust. 3). Taka regulacja oznacza, że jedynie w przypadku wniosku złożonego przez stronę będącą osobą fizyczną nie spełnienie wymogu złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu nakładałoby na sąd obowiązek przesłania tej osobie formularza w celu jego wypełnienia oraz zakreślenia jej siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku na tym formularzu. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych złożony został przez Syndyka Spółki A. On też uznany jest za stronę postępowania sądowadministracyjnego. Przepis art. 50 § 2 p.p.s.a jednoznacznie wskazuje bowiem, że prawo do wniesienia skargi mogą również przyznawać przepisy innych ustaw (nie tylko p.p.s.a – art. 50 § 1). Przykładem takiego uregulowania jest art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 z późn. zm. – zwana dalej p.u.n), który stanowi, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowanie sądowe dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Z kolei według art. 144 ust. 2 postępowania sądowe (również więc sądowadministracyjne) syndyk prowadzi na rzecz upadłego ale w swoim imieniu. Z przepisu tego wynika, że syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (działa we własnym imieniu). Pomimo ogłoszenia upadłości stroną w znaczeniu materialnym, pozostaje jednak upadły. On jest bowiem podmiotem stosunku prawnego na tle którego wyniknął spór prowadzony przez syndyka na jego rzecz. Konstrukcja przyjęta w art. 144 ust. 1 oznacza, że upadły – będąc stroną w znaczeniu materialnoprawnym – pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Sąd Najwyższy wskazuje, że mamy tu do czynienia z przypadkiem tzw. zastępstwa procesowego pośredniego (substytucji, subrogacji procesowej, podstawienia procesowego), kiedy zastępca działa na rzecz zastąpionego ale we własnym imieniu. W procesie w którym syndyk działa na rzecz upadłego, upadły jest stroną w znaczeniu materialnym i świadczenie dochodzone przez syndyka podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, a dochodzone przeciw syndykowi podlega zasądzeniu od upadłego (tak SN w wyroku z dnia 7 października 2004 r. IV CK 86/04, LEX nr 143176). Powyższe wskazuje, że również wniosek o przyznanie prawa pomocy odnosi się do upadłego a nie do syndyka występującego jako osoba fizyczna. Jak wskazuje się we wniosku to masa upadłości nie posiada dostatecznych środków na pokrycie w całości kosztów postępowania. Brak środków na pokrycie w całości kosztów postępowania jest również przesłanką przyznania prawa pomocy odnosząca się do osób prawnych określoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis art. 246 różnicuje bowiem przesłanki udzielenia pomocy prawnej osobom fizycznym i osobom prawnym. Gdyby zatem została przyznana w niniejszej sprawie pomoc prawna to dotyczyłaby ona nie syndyka – jako osoby fizycznej, ale upadłego na którego rzecz on działa. Powyższe wskazuje więc, że w niniejszej sprawie pomimo, że wniosek sporządzony został i podpisany przez syndyka, będącego niewątpliwe osobą fizyczną, to jednak działającą na rzecz upadłego, który jest osobą prawną. W rezultacie należało przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie pochodzi od osoby fizycznej, a zatem w niniejszej sprawie nie miała zastosowania zasada określona w § 2 ust. 3 przywołanego wyżej rozporządzenia. W tych okolicznościach Sąd nie był również zobowiązany do wcześniejszego wezwania pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych tego wniosku. Stanowisko takie przyjęte zostało również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2005 r. II Fz 90/05; z dnia 19 maja 2005 r. II FZ 76/05; z dnia 19 maja 2005 r. II Fz 46/05; 21 marca 2005 r. II Fz 20/05; dnia 23 marca 2005 r. II Fz 88/05; z dnia 23 stycznia 2006 r. I Fz 651/05 czy też z dnia 7 grudnia 2007 r. II OZ 1265/07) i aprobowane jest w doktrynie (B. Dauter. "Prawo pomocy", Przegląd podatkowy 2007/1/41) Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje również fakt, że dwukrotnie w treści zarządzeń z dnia 18 października 2007r. i 12 grudnia 2007 r. skarżący informowany był precyzyjnie o konieczności złożenia wniosku na urzędowym formularzu, ze wskazaniem aktu prawnego w którym wzór taki został określony. W rezultacie skarżący posiadał również wiedzę co do konsekwencji prawnych nie zastosowania się do tego wymogu. Nie sposób wreszcie nie zauważyć, że korzystał on również z pomocy zawodowego pełnomocnika – któremu oba zarządzenia zostały doręczone. Dodać wypada, że nie było przeszkód aby wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządzony w wymaganej formie został przedstawiony, nawet na etapie sprzeciwu, co jednak nie miało miejsca. W rezultacie stwierdzić należy, że wobec nie spełnienia obowiązku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, zgodnie z art.257 p.p,s.a Sąd zobligowany był do pozostawienia go bez rozpoznania. Na marginesie zauważyć można, że strona nie została pozbawiona niniejszym rozstrzygnięciem możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, jednak pod warunkiem spełnienia wymogów formalnych.