II SA/Wr 613/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 5 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. we W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 613/14, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku A. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, odmówiono wyżej wymienionej Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem inicjatywy strony przy ustaleniu czy kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia wyżej wskazana Spółka wniosła sprzeciw. Podniosła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. z naruszeniem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), poprzez oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej od skargi, mimo że skarżący wskazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez sprzeczność ustaleń faktycznych z materiałem zgromadzonym w sprawie polegające na przyjęciu, że strona ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem strony skarżącej materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rezultacie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie wpisu od skargi powinien zostać uwzględniony. Ponadto zauważano, że w toku postępowania skarżący wnosił o przedłużenie terminu do złożenia dalszych dokumentów żądanych przez Sąd. Jednak wniosek ten nie został nawet formalnie rozstrzygnięty. Nadto wskazano, że w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że sąd krajowy nie może teoretycznie przyjmować, iż informacja o stanie majątkowym strony jest niewiarygodna, jeżeli teza ta nie znajduje oparcia w materiale dowodowym (sprawa Jedamski, Jedamska przeciwko Polsce - wyrok z dnia 26 lipca 2005 roku, skarga nr 73547/01). Bowiem sądy krajowe nie mogą podważać wiarygodności informacji o stanie majątkowym strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia, niemające oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym (sprawa Kreuz przeciwko Polsce - wyrok z dnia 19 czerwca 2001 roku, skarga nr 28249/95). Dodatkowo skarżący wskazał, że obowiązek uzasadniania postanowień odmawiających zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie powinien nastąpić z wyłączeniem argumentacji opierającej się na hipotezach oscylujących wokół możliwości zarobkowych strony (wyrok z dnia 19 czerwca 2001 roku w sprawie Kreuz przeciwko Polsce, skarga nr 28249/95; wyrok z dnia 26 lipca 2005 roku w sprawie Jedamski, Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01). Niezależnie od powyższego, ocena możliwości zarobkowych strony zastosowana przez sąd nie może mieć za podstawę hipotetyczną ocenę zdolności do zarobkowania bez oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym (por. sprawa Palewski przeciwko Polsce - wyrok z dnia 20 stycznia 2010 roku, skarga nr 32971/03). Nadto wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem, iż strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek gromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnymi postępowaniami sądowymi (por. sprawa Polewski przeciwko Polsce - wyrok z dnia 20 stycznia 2010 roku, skarga nr 32971/03). W orzecznictwie również nie zgodzono się z argumentacją sądów krajowych, że strona winna wziąć kredyt na pokrycie kosztów sądowych (sprawa Teltronic – CATV sp. z o.o. przeciwko Polsce - wyrok z dnia 10 stycznia 2006 roku, skarga nr 48140/99). Odnosząc powyższe rozważania na grunt sprawy ubiegająca się o prawo pomocy strona stwierdziła, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wytrzymuje krytyki. Bowiem za podstawę rozstrzygnięcia przyjęło ono: powinność zgromadzenia przez przedsiębiorcę w okresie prowadzenia działalności gospodarczej środków na pokrycie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, hipotetyczną okoliczność, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochody z tego tytułu oraz hipotetyczną możliwość zaciągnięcia pożyczki w celu pokrycia kosztów sądowych. Natomiast zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanym orzecznictwie, okoliczności te nie mogą być podstawą do oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, Warszawa 2011, s. 736-737). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia spółki dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przedstawionego oświadczenia wynika, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Wbrew stanowisku zawartemu w sprzęcie wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14). Stwierdzić należy również, że spółka, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że A. sp. z o.o. we W., pomimo uzyskania jeszcze przed wydaniem przez referendarza postanowienia z dnia 5 grudnia 2014 r. miesiąca czasu na przedłożenie dowodów uzasadniających jej żądanie, a później także korzystając z takiej sposobności przy sprzeciwie, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.