II SA/Wr 660/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Andrzej Cisek Sędzia WSA Anna Siedlecka (sprawozdawca) Protokolant Izabela Krajewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2009 r. sprawy ze skargi P.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 24 września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego J.C. na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 18 lipca 2008r. nr [...] II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł. (słownie dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją z dnia 18 lipca 2008r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 w związku z art. 157 § 1 i art. 158 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18,poz. 107), odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] z dnia 25 września 1957 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. Ś. uznającego gospodarstwo rolne należące do J. C. za opuszczone i przeszłe z mocy prawa na własność Państwa oraz odmówiło stwierdzenia, że orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem prawa. Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez P. C. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 24 września 2008r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia Kolegium wskazało, że Państwowa Komisja Osadnictwa Rolniczego w Z. Ś. nadała J. C. gospodarstwo rolne położone w C. 63 gmina H. o pow. 8 ha wraz z udziałem ½ w siedlisku. Wobec opuszczenia przez J.C. wraz rodziną tego gospodarstwa rolnego w 1953r. i przeniesienia się do S., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. Ś. decyzją z dnia 25 września 1957 r. uznało gospodarstwo rolne J. C. za opuszczone i stwierdziło o jego przejściu z mocy prawa na własność Państwa. Kolegium podkreśliło ponadto, że sam wnioskodawca przyznaje, iż jego rodzice wyprowadzili się z gospodarstwa rolnego położonego w C. [...] w 1953 r. Kolegium nie dało wiary twierdzeniu wnioskodawcy, że opuszczenie gospodarstwa nastąpiło z uwagi na represje ze strony kierownika spółdzielni produkcyjnej, do której – jak twierdzi wnioskodawca – rodzice jego zmuszeni byli oddać grunty i nie otrzymali ich zwrotu po rozwiązaniu spółdzielni w roku 1957. Bardziej prawdopodobne jest to, jak podkreślił skład orzekający Kolegium, że rodzice P. C. z uwagi na podeszły wiek nie mogli samodzielnie mieszkać ani pracować na roli. Jest bezspornym, że rodzice wnioskodawcy opuścili gospodarstwo rolne w 1953r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zgadza się z twierdzeniem wnioskodawcy, że rodzice obawiali się złożyć odwołanie od decyzji PPRN z dnia 25 września 1957r. ze względów na możliwe represje. W tym czasie były rozwiązywane spółdzielnie produkcyjne, powrócono do preferencji gospodarstwa rolnego rodzinnego., a z pisma B. C. znajdującego się w aktach sprawy wynika, że o zwrot gospodarstwa ubiegać się zaczęła dopiero w 1967r., po śmierci zięcia, któremu pomagała w gospodarstwie rolnym i córka chciała zdać gospodarstwo za rentę i wówczas uznała, że także jej należy się renta za gospodarstwo rolne. Z powyższych powodów Kolegium uznało, że decyzja z dnia 18 lipca 2008r. jest słuszna. W skardze na powyższą decyzję P. C. podnosi, że w decyzji zastosowano niewłaściwe przepisy, gdyż nie odnoszą się one do zaistniałego stanu faktycznego. Rodzice skarżącego nie opuścili gospodarstwa, tylko nie otrzymali zwrotu gospodarstwa po rozwiązaniu spółdzielni produkcyjnej, do której zostało wniesione. Argument, że rodzice skarżącego byli osobami starszymi, nie mającymi siły do pracy jest nieuprawniony, byli bowiem rolnikami, zahartowanymi w ciężkiej pracy. Mieli do pomocy młodego syna, synową, młodego zięcia i córkę. W powojennych czasach, zdaniem skarżącego, nie tak trudno było zastraszyć prostych ludzi i ich przepędzić z gospodarstwa. W związku z powyższym skarżący wnosi o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i nie zliczanie jego rodziców do osób, które dobrowolnie opuściły gospodarstwo rolne, gdyż nie jest to zgodne z prawdą. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje : Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz.1269) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art.151 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do przepisu art. 134 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), co powoduje, iż decyzja ta i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego podlegają usunięciu z obrotu prawnego. Podkreślić należy, że wymagania formalne, jakim powinna odpowiadać decyzja administracyjna określone są w art. 107 k.p.a., a w szczególności w § 1 tego artykułu. Według wymienionego przepisu decyzja powinna zawierać, poza innymi elementami, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne, a także podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby (osób w przypadku organu kolegialnego) upoważnionej do wydania decyzji. Z treści art. 107 § 1 k.p.a. wynika, że zarówno rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie stanowią integralną część decyzji, a zatem powinny łącznie z innymi elementami pochodzić od podmiotu (organu) upoważnionego do jej wydania. Tak rozumiana całość decyzji powinna być zaopatrzona w podpis osoby upoważnionej. W odniesieniu do organu kolegialnego warunek powyższy zostaje spełniony przez złożenie pod decyzją podpisów przez wszystkich członków składu orzekającego. W przypadku samorządowego kolegium odwoławczego, zgodnie z art. 18 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 79, poz. 856 ze zm.), Kolegium orzeka w składzie trzyosobowym, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Składowi orzekającemu przewodniczy prezes lub etatowy członek kolegium. W badanej sprawie decyzję z dnia 18 lipca 2008r. wraz z uzasadnieniem podpisała jedynie jedna osoba, prawdopodobnie jej sprawozdawca. W aktach sprawy znajduje się protokół z posiedzenia niejawnego składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. z dnia 18 lipca 2008 r., w którym zawarto rozstrzygnięcie w sprawie wniosku P. C., lecz i ten protokół podpisany jest tylko przez jedną i tą sama osobę której podpis widnieje pod decyzją, co może oznaczać, że sprawa nie została rozpatrzona przez wyznaczony zarządzeniem Prezesa SKO (z dnia 17 .07.08r. ) skład orzekający Kolegium, ale przez jednego jej członka. Ujęcie decyzji administracyjnej jako oświadczenia woli czyni istotnym złożenie podpisu, bowiem dopiero po złożeniu podpisu na dokumencie oświadczenie woli zostaje wyrażone w formie pisemnej ( wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991r., SA/Lu 889/90,OPS 1992, z. 2, poz. 27 z glosą J. Stelmasiaka i M. Zdyba, w którym przyjęto, że: "Decyzje wydawane przez organ kolegialny – kolegium odwoławcze przy sejmiku samorządowym stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, który tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji – zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a.). Podpis służy "przede wszystkim do identyfikowania osoby składającej podpis oraz do ustalenia treści złożonego przez nią oświadczenia woli (Z.Radwański, Prawo cywilne..., Warszawa 1997, s. 199). Na podpis składają się następujące cechy : 1) jest to językowy znak graficzny utrwalony w dokumencie, 2) składający oświadczenie woli stawia ten znak własnoręcznie, 3) wskazuje w zasadzie imię i nazwisko składającego oświadczenie woli, 4) podpis umieszcza się pod tekstem oświadczenia woli (Z.Radwański, prawo cywilne..., s. 199). Z przyczyn wskazanych wyżej należy podzielić pogląd, że podpis jest przesłanką istnienia decyzji. Brak podpisu zawierającego wszelkie wymagane prawem elementy niezbędne do jego uznania za podpis, przesądza o istotnej wadzie wydanej decyzji. Obowiązkiem zaś składu orzekającego Kolegium wyznaczonego zarządzeniem Prezesa SKO z dnia 22.09.08r., w celu rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, było wszechstronne rozważenie nie tylko zarzutów zawartych we wniosku strony, lecz także wyznaczony skład orzekający Kolegium powinien był z urzędu skontrolować, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W konsekwencji Kolegium rozpatrując ponownie sprawę nie dostrzegło, że decyzja z dnia 18 lipca 2008r. nie została podpisana przez wszystkich wymienionych w zarządzeniu Prezesa SKO z dnia 17 lipca 2008r. ( także wymienionych w treści decyzji) członków składu orzekającego. Drugą istotną kwestią wymagającą szczegółowego rozważenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, już na etapie wstępnego badania sprawy, jest jednoznaczne przesądzenie o właściwości organu (art. 19 k.p.a.), a więc ustalenie czy SKO w W. jest właściwe do rozpoznania wniosku skarżącego P. C. z dnia 7 kwietnia 2008r. o stwierdzenie wydania decyzji z dnia 25 września 1957r. nr [...] wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady narodowej w Z. Ś. z naruszeniem prawa. W orzecznictwie istnieje bowiem w tej mierze rozbieżny pogląd, co do organu właściwego do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (w Dz.U. Nr 39, poz. 174 - patrz : postanowienie NSA z 29.11.2005, sygn. I OW 233/05-LEX nr 196669, postanowienie NSA z 28.02.2007r.,sygn. I OW 96/06 p LEX nr 362145, postanowienie NSA z 26.09.2007, sygn. I OW 51/07 – LEX nr 383739, wyrok WSA z 28.09.2007, sygn. II SA/GL 125/07 – LEX nr 384139). Wobec powyższego dla rozstrzygnięcia skargi nie miały już znaczenia pozostałe zarzuty skargi, stąd też nie było potrzeby ich rozważenia. Z tych względów, w oparciu o przepis art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w ptk II wyroku znajduje swoje uzasadnienie w przepisie art. 152 p.p.s.a., zaś orzeczenie o kosztach w art. 200 tej ustawy.