II SA/Wr 69/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 37/15 postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. W odpowiedzi na wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od skargi oraz do usunięcia braków formalnych skargi (zarządzenia z 6 lutego 2017 r.), skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z uwagi na fakt, że jest stroną kilkunastu innych postępowań i w tym stanie rzeczy nie stać go na pełnomocnika do każdej sprawy. Pismem z dnia 22 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Wypełniając w/w wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na uzasadnienie wniosku skarżący podniósł, że z uwagi na orzeczone w postępowaniu rozwodowym alimenty jego sytuacja jest trudna. Nadto wskazał, że lokalna policja, prokuratura i sądy pozbawiły go rzeczy osobistych, własności intelektualnej oraz mienia dorobkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika dalej, że wnioskodawca posiada dwoje dzieci, z którymi pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym do 15 września 2016 r. Do majątku skarżącego należą dom o powierzchni 140 m2, który zlokalizowany jest na ok. 14 arowej działce oraz udziały we współwłasności dwóch lokali użytkowych o powierzchni ok. 20 m2 i 39 m2. Nadto wysokość uzyskiwanych przez siebie dochodów z działalności gospodarczej skarżący oszacował na 1900 zł netto miesięcznie. Stałe wydatki obejmujące alimenty, dojazdy do pracy, leczenie, opłaty, wyżywienie i koszty ubrań skarżący oszacował na łącznie 2000 zł. Ponad powyższe skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych uzasadniających jego twierdzenia. Pismem z dnia 2 maja 2017 r. referendarz sądowy stosownie do treści art. 255 i art. 258 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) wezwał skarżącego do przedłożenia do akt sprawy kserokopii zeznań podatkowych za 2015 i 2016 rok, wyciągów z rachunków bankowych oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych, szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, kserokopii deklaracji VAT dot. prowadzonej działalności gospodarczej, informacji o sposobie wykorzystania lokali wskazanych we wniosku, kserokopii orzeczenia sądu rodzinnego w przedmiocie zasądzonych alimentów, informacji o korzystaniu ze świadczeń z pomocy społecznej oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Skarżącego jednocześnie pouczono, że w przypadku nie złożenia wskazanych informacji i dokumentów wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w dniu 5 czerwca 2017 r. wniósł skargę, w której wskazał, że z treści art. 258 § 1 pkt 5 nie wynika aby musiał składać jakieś dodatkowe dokumenty. Nadto w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 7 czerwca 2017 r., skarżący wskazał, że artykuł na który powołał się referendarz sądowy nie istnieje, natomiast zamiast bezzwłocznie przyznać wnioskodawcy obrońcę z urzędu referendarz sądowy postanowił komplikować i przewlekać procedury. Po oddaleniu w/w skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy wskazał, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Sam wniosek zaś uzasadniony został lakonicznie. Stąd wystosowano wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji celem ustalenia stanu majątkowego i sytuacji wnioskodawcy, które pozostało jednak bezskuteczne. Jednocześnie strona nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, że jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Dlatego też przedmiotem oceny stał się stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku dochodów na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Z tych względów w ocenie referendarza sądowego wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie jego skromnej i ubogiej osobie pomocy prawnej z urzędu. Nadto wniósł o udzielenie 21-dniowej prolongaty na sporządzenie uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia. W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. To ona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Z uwzględnieniem powyższego Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że strona nie wykazała aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza mając na względzie fakt uchylenia się przez wnioskodawcę od obowiązku przedłożenia dokumentów i dodatkowych informacji mających uzasadniać przyznanie jej wnioskowanego prawa. Niezależnie od powyższego biorąc pod uwagę przedstawione przez skarżącego informacje o dochodach i wydatkach należy wskazać, że za racjonalnie uzasadnione należało uznać jedynie koszty wyżywienia i ubioru, które skarżący wycenił na 400 zł miesięcznie. W odniesieniu do pozostałych wskazanych kwot zobowiązań i stałych wydatków, z uwagi na nieudowodnienie ich ponoszenia nie mogły być one uznane za uzasadnione. Skarżący nie wykazał jakie opłaty składające się na koszt rzędu 300 zł ponosi, a nadto nie udowodnił ponoszonych miesięcznych kosztów leczenia – 200 zł oraz dojazdów do pracy – 300 zł. Za gołosłowne należało nadto uznać wywiązywanie się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego w kwocie 800 zł – wobec nie przedstawienia orzeczenia potwierdzającego istnienie tego obowiązku oraz dowodów potwierdzających dokonywane na ten cel wpłaty. Należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie skarżący obowiązany jest, na obecnym etapie postępowania, do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Z tych też względów należało stwierdzić, że skarżący jest w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować 100 zł na opłacenie sporu sądowego. W tak zakreślonej sytuacji oraz na tle wysokości wpisu w niniejszej sprawie, nie można uznać, by skarżący spełniał przesłanki umożliwiające przyznanie mu tzw. "prawa ubogich". Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez referendarza sądowego. To, że strona nie zgadza się z tą oceną stanu faktycznego i prawnego nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jednocześnie należy wskazać, że ustawa procesowa – wbrew żądaniu skarżącego – nie przewiduje możliwości przedłużenia terminu na wniesienie sprzeciwu (czy też sporządzenia jego uzasadnienia), z uwagi na fakt, że jest to termin ustawowy. Przedłużyć można zaś wyłącznie terminy sądowe, o których mowa w art. 84 p.p.s.a. Niezależnie od tego wskazać należy, że uzasadnienia wymaga sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego – art. 259 § 1 p.p.s.a. Stąd też a contrario sprzeciw sporządzony przez stronę nie wymaga uzasadnienia. Z uwzględnieniem powyższego, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego utrzymano w mocy.