II SA/Wr 721/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie: Sędzia WSA Andrzej Cisek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w związku z wniesionym sprzeciwem w sprawie ze skargi D. W., M. W.i J. W. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...]w przedmiocie nakazu rozbiórki części przyłącza wodociągowego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszcze- nia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 (pięćdzie- sięciu) zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy uczestnik postępowania M. W. wystąpił o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując w uzasadnieniu, że jego trzyosobowa rodzina (w tym studiująca córka) utrzymuje się z świadczeń emerytalnych jego oraz jego żony (w łącznej wysokości netto 1.924 zł), z których zobowiązani są pokrywać miesięcznie następujące wydatki: opłatę za energie elektryczną- 100-150 zł; opłatę za gaz- 50 zł, spłatę kredytu zaciągniętego przez córkę oraz "długi zaciągnięte na prowadzenie ponad 100 spraw przed WSA we Wrocławiu". W piśmie z dnia 29 listopada 2007 r. wnioskodawca oświadczył, iż jego rodzina nie korzysta z pomocy finansowej osób trzecich, ani z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w osobie referendarza sądowego przyznał uczestnikowi postępowania prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia z dnia 31 grudnia 2007 r. M. W. ponownie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm. zwanej dalej u.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Podniesione przez uczestnika postępowania we wniosku okoliczności wskazują na możliwość uwzględnienia wniosku, ale tylko w części, bowiem konieczność uczestniczenia przez wnioskodawcę w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w sytuacji materialnej jego oraz jego rodziny. Sąd bowiem uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, by nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możliwości zgromadzenia choćby w niewielkiej kwocie miesięcznie środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Zaznaczyć należy, iż dochody rodziny uczestnika mają charakter stały, co pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, przyszłych kosztów sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić przy tym należy, iż spłata rat kredytu czy pożyczek nie stanowi - zgodnie z orzecznictwem sądowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111) - wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dla oceny możliwości uiszczenia przez uczestnika kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania – może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny, czy też środki uzyskane od osób trzecich, bądź też z instytucji świadczących profesjonalnie usługi w postaci udzielania pożyczek, czy też kredytów. Mając do wyboru możliwość przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia uczestnika postępowania od kosztów sądowych, bądź też ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika Sąd uznał, że bardziej przydatne uczestnikowi postępowania jest zwolnienie go z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów uczestnika postępowania, Sąd doszedł do przekonania, że zapłata tej kwoty biorąc pod uwagę jego dochody jest możliwa i nie spowoduje u uczestnika postępowania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla uczestnika postępowania i jego rodziny. W świetle art. 6 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W związku z tym, skoro zostaną udzielone uczestnikowi postępowania wszelkie niezbędne wskazówki, co do czynności procesowych oraz pouczenia o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań Wojewódzki Sąd Administracyjny kierując się okolicznościami wskazanymi we wniosku uczestnika postępowania uznał, iż jest on w stanie ponieść w części koszty sądowe i z tych względów – na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.