II SA/Wr 739/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WS A Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...], Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. III. Prezydent G., decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wymeldowania I. K. oraz jej dzieci: A. K. i M. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. S. Nr [...] w G. W uzasadnieniu decyzji wywodzono, że podstawą wymeldowania w przedmiotowej sprawie mogło być tylko łączne wystąpienie przesłanek ujętych w części pierwszej art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, co oznacza, że powinna nastąpić utrata uprawnień do lokalu i opuszczenie miejsca pobytu stałego bez wymeldowania. W wyniku przeprowadzonego na wniosek M. K. postępowania administracyjnego, organ pierwszej instancji ustalił jednak, iż w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi pierwsza z wymienionych przesłanek. I. K. nie zamieszkuje już wraz z dziećmi w spornym lokalu. Przebywa faktycznie albo w lokalu przy ul. G. [...] w G., u swojej siostry, albo w lokalu rodziców przy ul. K. P. [...] w G.. W wyroku rozwodowym z dnia 23 października 2001 r. Sąd Okręgowy w L. nie orzekł jednak o mieszkaniu stron przy ul. G. S. [...] (sygn. akt IC 136/01). I. K. posiada nadal w tym lokalu meble oraz sprzęty należące do wspólnego majątku byłych małżonków. Prezydent G. uznał więc, że I. K. posiada nadal samoistne uprawnienia do przedmiotowego lokalu, natomiast dzieci stron posiadają do tegoż lokalu uprawnienia pochodne. Po rozpatrzeniu odwołania M. K., Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji (decyzja Wojewody z dnia [...], Nr [...]). Jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia powołano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, że w niniejszej sprawie znane jest miejsce pobytu I. K., która podała dwa adresy, pod którymi przebywa wraz z dziećmi. W takiej zaś sytuacji, podstawę rozpatrzenia sprawy stanowią przesłanki określone w pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wymeldowanie jest mianowicie wówczas uzależnione od łącznego wystąpienia: utraty uprawnień do przebywania w lokalu oraz opuszczenia tego lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z niego. W ocenie Wojewody D., w przedmiotowej sprawie nie zaistniał taki stan. I. K. nie zamieszkuje wprawdzie wraz z dziećmi w lokalu przy ul. G. S. [...] w G., jednak nie utraciła uprawnień do przebywania w wymienionym lokalu. Organ drugiej instancji powołał się w tym zakresie na przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 86, poz. 433 ze zm.), zgodnie z którym: "w razie orzeczenia rozwodu małżonków zajmujących kwaterę, mogą oni zamieszkiwać w tej kwaterze (...) Zdaniem organu odwoławczego, z przepisu tego wynika, że żona żołnierza zawodowego, zajmując wspólnie z nim kwaterę, może więc nadal w niej zamieszkiwać, mimo orzeczenia rozwodu. Wobec tego należy uznać, że I. K. posiada ustawowo zabezpieczoną możliwość zamieszkiwania w kwaterze przy ul. G. S. [...] w G., należącego do zasobów Wojskowej Agencji Mieszkaniowej - Oddział Terenowy w Ż., mimo że jej małżeństwo z M. K. zostało rozwiązane przez rozwód. Przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, regulują bowiem jedynie tryb administracyjnego wymeldowania osoby z lokalu. Nie stwarzają one natomiast samodzielnej podstawy do pozbawienia uprawnień do lokalu osoby posiadającej ustawowo zabezpieczone prawo do zamieszkiwania w kwaterze. M. K. zaskarżył decyzję Wojewody D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. W skardze powołał się na wyrok z dnia 21 listopada 1989 r. SA/Wr 503/89, w którym NSA stwierdził, iż "dobrowolne opuszczenie lokalu mieszkalnego przez osoby, które miały pochodne uprawnienia do lokalu, oznacza utratę uprawnień do przebywania w tym lokalu w świetle art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych". Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu, wskazane w przywołanym przepisie. I. K. została ujęta wraz z dziećmi stron w decyzji przyznania lokalu mieszkalnego i tym samym posiadała uregulowane prawo do zamieszkiwania w tym lokalu. Natomiast charakter jej uprawnień do lokalu określił zarządca lokalu (WAM w Ż.) mianem pochodnych. Tym samym, bacząc na fakt dobrowolnego opuszczenia lokalu przy ul. G. S. [...] w G. w dniu [...], w myśl przytoczonego wyroku NSA, I. K. utraciła swe uprawnienia. O opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania i o jego zmianie wielokrotnie informowała ona organy, zarówno w toku postępowania rozwodowego przed Sądem Okręgowym w L., jak i w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie. Dowodem opuszczenia miejsca zamieszkania jest ponadto zmiana adresu do doręczeń pocztowych. W odpowiedzi, Wojewoda D. podtrzymał w całości swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W warunkach dokonanej z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Przesądziło o tym brzmienie przepisów art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sieipnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 739/02 przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ta ostatnia ustawa powoływana jest w dalszych wywodach skrótem p.s.a. Zgodnie z przywołanym już art. 97 § 1 przepisów wprowadzających, wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają skargi na podstawie przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 134 § 1 p.s.a., sąd rozstrzyga co prawda w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany ani zarzutami i wnioskami skargi, ani też powołaną podstawą prawną. Uregulowanie to ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja nie mogła być bowiem pozostawiona w obrocie prawnym, choć przede wszystkim z innych powodów, niż te, które przytoczył w skardze M. K. Organy obu instancji powołały jako materialnoprawną podstawę swoich rozstrzygnięć uregulowanie przyjęte w art. 15 ust. 2 in principio ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 88, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w czasie wydawania obu decyzji. Ustawodawca przewidywał w nim ówcześnie możliwość wydania - na wniosek zainteresowanego lub z urzędu - decyzji w sprawie wymeldowania między innymi osoby, która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, o którym była wówczas mowa w art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Uwzględniając okoliczności rozpatrywanej sprawy, zarówno Prezydent G., jak i Wojewoda D. przyjęli, że decydujące znaczenie dla kierunku załatwienia wniosku M. K. powinno mieć to, iż - według oceny tych organów - I. K. (i dzieci stron) nie utraciły uprawnień do przebywania w lokalu mieszkalnym Nr [...] w budynku Nr [...] przy ul. G. S. w G., co wykluczało wymeldowanie tych osób z tegoż lokalu. Sąd nie mógł jednak przejść do porządku nad tym, iż z dniem 19 czerwca 2002 r., przepis art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy stracił swoją moc prawną, w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), w którym Trybunał uznał ów przepis za niezgodny z Konstytucją. Formalnie, brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uległo wtedy co prawda żadnym zmianom, jednakże wskutek wyeliminowania z obrotu przepisu art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, przesłanka posiadania uprawnień do przebywania w lokalu, uniemożliwiająca do tej pory wymeldowanie, straciła jakiekolwiek znaczenie. Oznacza to, że posiadanie takiego uprawnienia nie stanowi już przeszkody do wydania decyzji o wymeldowaniu. Co prawda przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł dopiero po wydaniu przez organy obu instancji decyzji stanowiących przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, niemniej jednak przepis art. 15 ust. 2 ustawy, w brzmieniu uwzględnionym przez te organy, nie mógł już stanowić standardu kontroli prawidłowości tych decyzji. Skład orzekający w pełni podziela bowiem pogląd wyrażony w wyroku SN z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 202/01, OSNP 2003/24/584, w myśl którego jako wzorzec kontroli decyzji organów administracji publicznej nie powinien być stosowany przepis ustawowy, który został uznany za niekonstytucyjny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanym wprawdzie po wydaniu tej decyzji, ale przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny. Konsekwencją przyjęcia cytowanego zapatrywania była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w przepisie art. 152 p.s.a.