II SA/Wr 822/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego polegającego na nadbudowie poddasza mieszkalnego nad istniejącym dwukondygnacyjnym budynkiem usługowo-mieszkalnym postanawia: I. przyznać prawo pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w całości; II. odmówić ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca G. C. wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego polegającego na nadbudowie poddasza mieszkalnego nad istniejącym dwukondygnacyjnym budynkiem usługowo-mieszkalnym. We wniosku skarżąca wskazała, że żąda zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. Podała, że gospodarstwo domowe prowadzi z dwoma synami, w tym jednym niepełnosprawnym, nad którym sprawuje opiekę. Sama również ma problemy ze zdrowiem, co ogranicza jej możliwości zarobkowania. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom o wielkości 150 m2 i jest to jej jedyny majątek. Nadto podała, że miesięczne dochody jej rodziny to 1.113,91 zł (emerytura i alimenty na dziecko). Do wniosku dołączyła dokument poświadczający, że jej starszy syn jest bezrobotny i nie może znaleźć pracy oraz dokumenty poświadczające niepełnosprawność młodszego syna i fakt korzystania z pomocy społecznej. Natomiast we wcześniejszym piśmie skarżąca wyjaśniła, że miesięczne koszty leczenia syna to kwota 150 zł, czesne to 170 zł, koszty utrzymania domu sięgają 280 zł, bilet miesięczny to 71 zł, a koszty żywności i odzieży to 430 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 8 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wniosła sprzeciw wobec tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono w całości moc. W sprzeciwie napisano, że skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej radcy prawnego, ponieważ jest w podeszłym wieku i nie jest w stanie sama "bronić się przed sądem". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Zdaniem sądu w niniejszej sprawie wnioskodawczyni wykazała w sposób przekonujący, że konieczność poniesienia przez nią wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł mogłaby spowodować uszczerbek dla koniecznego utrzymania jej oraz rodziny. Dokonana przez sąd ocena stanu majątkowego rodziny wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że deklarowany miesięczny dochód w wysokości 1.113,91 zł w porównaniu z koniecznością ponoszenia wydatków na poziomie ok. 800 zł miesięcznie, jest zbyt niski, aby ponieść wydatek na uiszczenie wpisu sądowego od skargi i ponosić ewentualne dalsze koszty postępowania. Trudna sytuacja rodzinna i zdrowotna skarżącej i jej rodziny również przemawia za uznaniem, iż nie jest możliwe pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla należytego utrzymania skarżącej i jej synów. W tym stanie rzeczy, należało zwolnić skarżącą z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się natomiast do żądania ustanowienia radcy prawnego, należy podkreślić, że przyznanie pełnomocnika z urzędu ma charakter wyjątkowy i powinno następować w przypadku, gdy strona nie jest w stanie działać w sprawie samodzielnie w sposób należyty. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni złożyła do sądu administracyjnego skargę, której nadano dalszy bieg. Czynność ta zainicjowała postępowanie sądowoadministracyjne, jednak – wbrew obawom skarżącej – nie zachodzi konieczność "obrony w sądzie". To nie skarżąca ma się przed czymkolwiek bronić, ale to sąd administracyjny dokona oceny legalności (zgodności z prawem) zaskarżonej decyzji. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie radcy prawnego przyjął pogląd wyrażany już w orzecznictwie, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 625/08, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przywołane przepisy nakazują sądowi ocenę zaskarżonej decyzji. Natomiast sąd nie jest związany zarzutami skargi. Dodatkowo przepisy te nakazują sądowi udzielanie stronie wskazówek co do sposobów i terminu wniesienia środków odwoławczych. W ocenie sądu, na obecnym etapie stronie skarżącej nie należało przyznawać pełnomocnika z urzędu, albowiem nie zachodzi ryzyko pozbawienia możliwości obrony praw skarżącej przed sądem. Nie wyklucza to jednak możliwości złożenia ponownego wniosku o przyznanie radcy prawnego, gdyby okazało się, że strona zechce wnieść skargę kasacyjną od wyroku, który sąd wyda co do istoty sprawy. Jeśli bowiem sąd orzeknie na niekorzyść strony skarżącej, wówczas skarga kasacyjna musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. W razie wydania wyroku, który strona będzie kwestionować, może ona złożyć ponownie wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Niezależnie od tego, na obecnym etapie sprawy brak jest przesłanek, aby uwzględnić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Biorąc pod uwagę omówione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie wskazanych przepisów oraz stosownie do art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.