II SA/Wr 831/24
WyrokWSA we Wrocławiu2025-05-22
Skład orzekający: Sędzia WSA Władysław Kulon, Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.), Asesor WSA Dominik Dymitruk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić ujawnienia w rejestrze wojewódzkim danych spadkobierców oraz wybranej przez nich formy realizacji prawa do rekompensaty, powołując się na techniczne przeszkody wynikające z blokady systemu informatycznego przez inny organ, mimo istnienia ostatecznej decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może odmówić wykonania ustawowego obowiązku ujawnienia w rejestrze wojewódzkim danych spadkobierców oraz wybranej przez nich formy realizacji prawa do rekompensaty, powołując się na techniczne przeszkody wynikające z blokady systemu informatycznego przez inny organ. Taka odmowa jest niezgodna z prawem, ponieważ narusza zasadę legalności działania administracji publicznej i pozbawia stronę możliwości realizacji przysługujących jej praw, mimo istnienia ostatecznej decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Techniczne przeszkody nie mogą zastąpić przepisów ustawy.Stan faktyczny
Strona skarżąca wniosła skargę na czynność Wojewody Dolnośląskiego polegającą na odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim danych spadkobierczyń J. B. oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty, a także na odmowie przekazania tych danych do rejestru centralnego. Organ odmówił dokonania tych czynności, powołując się na techniczną niemożliwość wynikającą z blokady pozycji w rejestrze centralnym przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co miało uniemożliwić aktualizację rejestru wojewódzkiego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa, w tym Konstytucji RP oraz k.p.a. i ustawy zabużańskiej, poprzez bezpodstawne uznanie, że brak technicznej możliwości uzasadnia odmowę wykonania ustawowego obowiązku.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Wojewody Dolnośląskiego oraz zasądził od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Asesor WSA Dominik Dymitruk Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. B. P. na czynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie odmowy ujawnienia w rejestrze wojewódzkim danych spadkobierczyń oraz wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
M. B. wniosła skargę na czynność Wojewody Dolnośląskiego. Strona wniosła o kontrolę sądową czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnienia wynikającego z przepisu prawa, tj. czynności polegającej na odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ,,ustawa zabużańska"), danych spadkobierczyń J. B. tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty oraz odmowie przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny. Działając w imieniu własnym, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30sierpnia2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: ,,p.p.s.a.") zaskarżam w całości czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnienia skarżącej wynikającego z przepisu prawa, tj. czynność polegającą na odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zabużańskiej danych spadkobierczyń J. B. tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. oraz wybranej przeze mnie formy realizacji prawa do rekompensaty oraz odmowie przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2kwietnia1997 r. (Dz.U. Nr 78,poz. 483, z pózn. zm.) w zw. z art. 156 § 1w zw. z art. 159 § 1 k.p.a., w zw. z art. 19 ust. 1i 19ust. 2 w zw. z art. 17 ustawy zabużańskiej poprzez bezpodstawne uznanie, iż rzekomy brak technicznej możliwości dokonania powyższej czynności (spowodowany urzędowymi wytycznymi, tj. technicznymi możliwościami systemu informatycznego rejestrów-SIR oraz ustaleniami wewnętrznymi w zakresie podmiotów obsługujących ten system) uzasadnia odmowę jej dokonania, podczas gdy istniał (nadrzędny nad wytycznymi urzędowymi) ustawowy obowiązek dokonania tej czynności (spełnione zostały wszystkie przesłanki do jej dokonania), a co za tym idzie w sytuacji jego kolizji z ww. urzędowymi wytycznymi organ nie może uchylić się od jego wykonania (a zatem zobowiązany jest do dokonania tej czynności), które to naruszenie doprowadziło do sytuacji, w której nie jest możliwa realizacja prawa Skarżącej do wypłaty świadczenia pieniężnego (organ, na podstawie wytycznych urzędowych uniemożliwił skarżącej realizację przysługującego jej prawa). Mając na względzie zarzuty postawione zaskarżonej czynności strona wnosi na podstawie art. 146 § 1p.p.s.a.-uwzględnienie skargi na czynność i stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności; na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a.-uznanie uprawnienia spadkobierczyń J. B. tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. do ujawnienia w rejestrze wojewódzkim, o którym mowa w art. 19 ust 1 ustawy zabużańskiej, ich danych oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty oraz przekazania ich danych, zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny; na podstawie art. 135 p.p.s.a.-stwierdzenie bezskuteczności czynności Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uniemożliwiającej dokonanie zmiany w rejestrze wojewódzkim (w szczególności polegającej na blokadzie pozycji w rejestrze centralnym systemu SIR nr [...]dotyczącej decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 14 grudnia 2023 roku w systemie SIR; IV. Na podstawie art.200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.-zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wskazano, że pismem z dnia 13 września 2024 roku (doręczonym skarżącej dnia 20 września 2024 roku) organ odmówił ujawnienia w rejestrze wojewódzkim danych spadkobierczyń J. B. tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty. Ujawnienie danych w rejestrze wojewódzkim stanowi czynność materialno-techniczną (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2009 r. IOSK1448/08).Wobec podjęcia tej czynności przez organ: a) nie jest możliwe przekazanie danych zawartych w rejestrze wojewódzkim (w szczególności danych ww. osób) ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny - innymi słowy organ odmówił realizacji swojego obowiązku wskazanego w art. 19 ust.2 ustawy zabużańskiej; b) w konsekwencji braku ujawnienia danych ww. osób w rejestrze centralnym nie jest możliwa realizacja ich prawa do wypłaty świadczenia pieniężnego - innymi słowy organ uniemożliwił skarżącej (a także M. B.(1) oraz M. F.) realizację przysługującego jej prawa, o którym mowa w art. 17 ustawy zabużańskiej. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ podjął czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnienia skarżącej wynikającego z przepisu prawa, tj. czynność polegającą na odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zabużańskiej danych spadkobierczyń J. B. tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty oraz odmowie przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej. Działanie organu prowadzi do sytuacji tożsamej w skutkach z wstrzymaniem postanowieniem wykonania decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 14 grudnia 2023 roku, z tą różnicą, że pozbawia strony środków służących ochronie przysługujących im praw (tj. prawa do złożenia zażalenia od postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji-ukształtowanego przepisem art. 159 §.2 k.p.a. 3 Przedmiotowa czynność jest niezgodna z prawem, w związku z czym powinna zostać stwierdzona jej bezskuteczność. Organ jest zobowiązany do jej dokonania, co wynika z następujących okoliczności: a) wojewódzkie rejestry, które prowadzone są przez Wojewodów zawierają dane dotyczące decyzji wydanych na podstawie niniejszej ustawy potwierdzających prawo do rekompensaty (art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej), a zatem powinny zawierać także dane dotyczące decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 14 grudnia 2023 roku, która na dzień niniejszej skargi jest ostateczna i prawomocna, nie zostało wstrzymane jej wykonanie ani nie została stwierdzona jej nieważność; b) wojewódzkie rejestry, które prowadzone są przez Wojewodów, zawierają dane dotyczące osób, którym te prawa przysługują, a także stanu i formy realizacji tych praw(art. 19 ust. 1 pkt 2-3 ustawy zabużańskiej), a zatem powinny zawierać także dane spadkobierczyń J. B., który był adresatem decyzji tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F., a także wybraną przez nie formę realizacji prawa do rekompensaty; c) na obowiązek dokonania przedmiotowej czynności przez organ w żaden sposób nie wpływa okoliczność, iż ujawnienie danych spadkobierczyń J. B., który był adresatem decyzji tj. M. B., M. B.(1) oraz M. F. w rejestrze wojewódzkim nie jest rzekomo technicznie wykonalne przez organ (z uwagi na fakt, iż taka możliwość została zablokowana w systemie informatycznym rejestrów przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji; innymi słowy organ nie może odmówić wykonania swojego ustawowego obowiązku w sytuacji jego kolizji z urzędowymi wytycznymi (tj. technicznymi możliwościami systemu SIR oraz ustaleniami wewnętrznymi w zakresie podmiotów obsługujących ten system). Uzasadnienie ad a) powyżej dnia 14 grudnia 2023 roku Wojewoda Dolnośląski wydał decyzję nr 2 znak: [...]([...]) ([...]) stwierdzającą, że pan J. B., pani B. S., pani K. H., pan i A. C., pan P. B., pani A. D., używająca nazwiska G. oraz panią H. D. są osobami, którym jako spadkobiercom i następcom prawnym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi [...] ha, obejmujący grunty różnego typu (grunty orne, łąki, pastwiska, sady, ogrody warzywne, lasy, grunty pod stawami i jeziorami, grunty pod zabudową oraz nieużytki) położone w powiecie B. w byłym województwie [...] (dalej także: decyzja). Decyzja jest ostateczna prawomocna. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2024 roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Z uzasadnienia wynika, iż celem postępowania w niniejszej sprawie jest "ustalenie czy wymieniona decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych, wskazanych w art. 156 § 1k.p.a.". Organ nie wskazał przy tym żadnej konkretnej podstawy wadliwości uzasadniającej wszczęcie niniejszego postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Z akt tej sprawy nie wynika także jakoby Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w niniejszej sprawie powziął jakiekolwiek przypuszczenia w zakresie wystąpienia tych wad. Najistotniejszym(i w istocie wystarczającym)dla niniejszej sprawy jest fakt, iż Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie stwierdził, iż zachodzi prawdopodobieństwo, że decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. i nie wstrzymał wykonania decyzji (art. 159 § 1k.p.a.). Żadnej ze stron postępowania nigdy nie zostało doręczone postanowienie w tym przedmiocie. Samo wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie wstrzymuje jej wykonalności. Na uwagę zasługuje także okoliczność, iż w piśmie zdnia13września 2024 roku organ sam wskazał, iż Minister nie wydał w trybie art. 159k.p.a, postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji (pismo z dnia 13 września 2024roku-s.2). Uzasadnienie a db) powyżej Adresatem ( a tak że stroną w postępowaniu administracyjnym decyzji był J.B. Po uzyskaniu przez decyzję waloru ostateczności i prawomocności, dnia [...] lutego 2024roku J. B. zmarł. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyły wprost w udziałach 1/3 M. B., M. B.(1) oraz M. F. (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 18 marca 2024 roku, Repertorium[...]nr[...] oryginał został przedłożony do akt w niniejszej sprawie). Pismem z dnia 25 lipca 2024 roku M. S. (B.(1)) oraz M. F. złożyły wniosek o ujawnienie w wojewódzkim rejestrze formy realizacji prawa do rekompensaty. Odrębnym pismem został przesłany wniosek M. B. Do przedmiotowych wniosków załączony został akt poświadczenia dziedziczenia z dnia18 marca 2024 roku, oryginał decyzji. Powyżej opisany sposób postępowania został wskazany przez Wojewodę Dolnośląskiego, a wszystkie te czynności M. S. (B.(1)) , M. B. oraz M. F. wykonały, kierując się zaufaniem do administracji publicznej. Powyższe zaktualizowało obowiązek orgnu do wprowadzenia do rejestru wojewódzkiego danych spadkobierczyń J. B., który był adresatem decyzji tj. M. B., M. S. oraz M. F., a także wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty. Uzasadnienie ad c) powyżej. Po wystąpieniu przez skarżącą do Wojewody Dolnośląskiego z ponagleniem z dnia 9 września 2024 roku w sprawie braku ujawnienia w rejestrze wojewódzkim spadkobierczyń J. B., który był adresatem decyzji tj. M. B., M. S. oraz M. F. oraz braku przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny, organ przekazał je do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poinformował Skarżącą o czynnościach i przeszkodach w sprawie. W ramach tej informacji warto wyodrębnić twierdzenia wynikające z treści pisma z dnia13 września 2024roku: 1) rejestr wojewódzki stanowi element systemu informatycznego rejestrów (Sffi), które nie obsługuje Wojewoda Dolnośląski, tylko Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji; 2) w przypadku śmierci strony, której dane ujawnione są w rejestrze centralnym, przed otrzymaniem rekompensaty, konieczne jest (1) wycofanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji spraw z rejestru centralnego do rejestru wojewódzkiego oraz następnie (2) dokonanie przez Wojewodę Dolnośląskiego zmiany w rejestrze wojewódzkim (tj. ujawnienia spadkobierczyń J. B.)-bez wycofania sprawy do rejestru wojewódzkiego (1)nie jest możliwe dokonanie w nim zmian(2); 3) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, w związku z wszczęciem postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, zablokował w rejestrze centralnym systemu pozycjęnr[...](tj. pozycję do której odnosi się decyzja); 4) w konsekwencji blokady, o której mowa w pkt 3 powyżej sprawa nie może zostać wycofana do rejestru wojewódzkiego, a co za tym idzie nie jest rzekomo możliwe dokonanie zmiany w rejestrze wojewódzkim (tj. ujawnienie spadkobierczyń J. B.). Powyższe twierdzenia prowadziłyby do błędnego wniosku (który zdaje się być podzielany przez organ), iż dokonanie zmiany w rejestrze wojewódzkim nie jest technicznie wykonalne przez organ (a zatem jest niemożliwe), co uzasadnia odmowę dokonania przedmiotowej zmiany. Taki wniosek nie może zostać uznany za uzasadniony, przede wszystkim z uwagi na okoliczność, iż pozostaje on w sprzeczności z obowiązkiem organu ukształtowanym przepisami art. 19 ust. 1-2 ustawy zabużańskiej. Podzielenie powyższego wniosku prowadziłoby zatem do odwrócenia hierarchii źródeł prawa ,tj. do sytuacji, w której urzędowe wytyczne(tj. techniczne możliwości systemu SIR oraz ustalenia wewnętrzne w zakresie podmiotów obsługujących ten system wskazane w pkt 1-2 powyżej) zastąpiłyby przepisy ustawy, naruszając zasadę legalności działania administracji publicznej. Ponad powyższe, podzielenie przedmiotowego błędnego wniosku Organu prowadziłoby do sytuacji, w której czynność polegająca na zablokowaniu w rejestrze centralnym systemu SIR pozycji [...]był
bytożsama w skutkach z wstrzymaniem postanowieniem wykonania, decyzji, z tą różnicą że pozbawiałaby podmioty zewnętrzne względem administracji publicznej (tj. skarżącą, M. B.(1) oraz M. F.) środków służących ochronie przysługujących im praw(tj. prawa do złożenia zażalenia od postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji ukształtowanego przepisem art. 159 § 2kp.a.). Przyjęcie takiego poglądu prowadzi do sytuacji, w której, pomimo funkcjonowania w obrocie prawnym prawomocnej i ostatecznej decyzji (której wykonanie nie zostało wstrzymane!) nie jest możliwa realizacja wynikających z niej praw, tj. prawa skarżącej, a także M. B.(1) oraz M. F. do wypłat świadczenia pieniężnego (art. 17 ustawy zabużańskiej). Wobec powyższego wskazać należy, iż rzekomy brak technicznej możliwości wykonania obowiązku organu nie uzasadnia odmowy dokonania aktualizacji danych zawartych w rejestrze wojewódzkim. Podmiot zewnętrzny względem administracji publicznej nie może ponosić konsekwencji sposobu ukształtowania stosunków wewnętrznych pomiędzy organami administracji publicznej (tj. pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji w zakresie prowadzenia rejestru wojewódzkiego). W demokratycznym państwie prawnym sytuacje takie nie mogą być tolerowane. Prowadzą one bowiem do podważenia zaufania obywateli do organów państwa, a także świadczą o braku poszanowania prawa przez te organy, które same są zobowiązane do jego stosowania. Biorąc powyższe pod uwagę, czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnienia skarżącej, wynikającego z przepisu prawa, tj. czynność polegającą na odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zabużańskiej, danych spadkobierczyń 1- J. B. tj. M. B., M. S. (B.(1)) oraz M. F. oraz wybranej przez nie formy realizacji prawa do rekompensaty oraz odmowie przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny, nie może zostać uznana za zgodną z prawem. Jednocześnie stwierdzenie bezskuteczności czynności Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uniemożliwiającej dokonanie zmiany w rejestrze wojewódzkim (w szczególności polegającej na blokadzie pozycji w rejestrze centralnym systemuSIRnr[...]dotyczącej decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia14 grudnia 2023 roku w systemie SIR) jest konieczne w celu usunięcia opisanego powyżej naruszenia prawa.
W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Dodał, że dokonywanie wpisów w systemie SIR jest czynnością materialno - techniczną, a w obecnej sytuacji, bez uprzedniego wycofania w systemie SIR sprawy z rejestru centralnego do wojewódzkiego, wprowadzanie jakichkolwiek zmian w rejestrze wojewódzkim nie jest możliwe.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 8 sierpnia 2005 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynął wniosek J. B. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. (ojca wnioskodawcy) trzech kompleksów dóbr ziemskich: "[...]", ,,[...]" oraz "[...] i [...]nowo" w województwach [...] i [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo wnioski w tej samej sprawie w ustawowym terminie J. B. złożył również jako pełnomocnik E. D., B. S., A. C., K. H. oraz G. B. W toku postępowania E. D. zmarła, a w jej miejsce jako strony wstąpiły: A. D. oraz H. D. W roku 2022 zmarła G. B., a w jej miejsce wstąpił syn P. B. Odnośnie dóbr ziemskich "[...]", sprawa została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Wojewody Dolnośląskiego nr 1 z dnia 11 stycznia 2022 r. (znak sprawy: [...]), potwierdzającą stronom prawo do rekompensaty w należnych im udziałach. Dane dotyczące decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr 1 zostały ujawnione w rejestrze wojewódzkim pod nr [...] a rekompensata została przez strony zrealizowana w dniu 27 maja 2022 r. Sprawa w części dotyczącej dóbr ziemskich "[...]" zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów sądy administracyjne, w zakresie swojej właściwości, oceniają zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanego aktu. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (por. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: P.p.s.a.).
Jak wskazują akta sprawy ostateczną decyzją nr 2 z dnia 14 grudnia 2023 r. (znak: [...]) Wojewoda Dolnośląski, na podstawie art. 104 § 2 kpa, potwierdził m. in. J. B. prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez W. B. w dobrach ziemskich "[...]nowo" (wcześniejsza nazwa: ,,[...] i [...]nowo") w byłym województwie [...], to jest poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja z dnia 14 grudnia 2023 r. stała się ostateczna dnia 4 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dane wynikające z tej decyzji zostały ujawnione w rejestrze wojewódzkim systemu informatycznego rejestrów (SIR), a następnie w dniu 24 stycznia 2024 r. przekazane pod numerem [...] do rejestru centralnego prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji celem wypłaty rekompensaty. Pismem nr [...], z dnia 4 marca 2024 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał Wojewodę Dolnośląskiego do przekazania kompletnych akt sprawy. Postanowieniem nr DAP-WOSRFR.7280.10.1.2024.JL z dnia 26 kwietnia 2024 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr 2 (znak: [...]) z dnia 14 grudnia 2023 r. Dalej trzeba powiedzieć, że w dniu 26 lipca 2024 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynął akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 18 marca 2024 r., określający krąg spadkobierców J. B., zmarłego w dniu [...] lutego 2024 r. Z dokumentu tego wynika, że spadek po nim nabyły: M. B., M. S. (B.(1)) oraz M. F., po 1/3 części. Spadkobierczynie dołączyły wnioski o ujawnienie w wojewódzkim rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Niespornie powyższe spowodowało, że pracownik Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego próbował ujawnić danych spadkobierców J. B. w rejestrze. Okazało się to niewykonalne, bowiem został poinformowany przez pracownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Dolnośląskiego, pozycja w rejestrze centralnym systemu SIR nr [...], dotycząca tej decyzji została zablokowana w systemie i nie może zostać wycofana do rejestru wojewódzkiego do czasu zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej decyzji. Tym samym organ uznał, że ujawnienie danych M. B., M. S. (B.(1)) oraz M. F. w rejestrze wojewódzkim nie jest technicznie wykonalne przez Wojewodę, tak długo, jak długo nie umożliwi tego Minister.
Z akt sprawy wynika dalej, że Wojewoda Dolnośląski pismem skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 144 w związku z art. 37 § 1 kpa przekazał ponaglenie z dnia 9 września 2024 r. (data wpływu: 11 września 2024 r.) M. S. - reprezentowanej przez radcę prawnego K. P. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w sprawie braku ujawnienia w rejestrze wojewódzkim spadkobierców J. B., to jest M. B., M. S. (B.(1)) oraz M. F. oraz braku przekazania danych zawartych w rejestrze wojewódzkim ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej, który prowadzi rejestr centralny, wraz z aktami sprawy. Jednocześnie poinformował, że ostateczną decyzją nr 2 (znak: [...]), z dnia 14 grudnia 2023 r. Wojewoda Dolnośląski potwierdził m. in. J. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dane wynikające z tej decyzji zostały ujawnione w rejestrze wojewódzkim systemu informatycznego rejestrów (SIR), a następnie w dniu 24 stycznia 2024 r. przekazane pod numerem [...] do rejestru centralnego prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji celem wypłaty rekompensaty.
Następnie pismem z dnia 4 marca 2024 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał Wojewodę Dolnośląskiego do przekazania kompletnych akt sprawy, a postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2024 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr 2.
Jak wskazuje ustalony stan faktyczny jedynym powodem, dla którego wniosek skarżących nie został uwzględniony jest okoliczność blokady rejestru w systemie informatycznym przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jest to zatem okoliczność, która – zdaniem sądu- w żadnym razie nie uprawia organu do odmowy dokonania wnioskowanej czynności, bowiem sama ostateczna decyzja, potwierdzająca uprawnienie wnioskodawcy/wnioskodawców do rekompensaty oraz wniosek osób uprawionych o ujęcie ich w rejestrze stanowi (z woli ustawodawcy) podstawę do dokonania wpisu przez kompetentny organ. Źródłem uprawniającym beneficjenta do umieszczenia jego danych w rejestrze jest zaświadczenie lub decyzja (por. art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. (obecny stan prawny: Dz.U.2017.2097 t. j. z dnia 2017.11.13). W myśl tego unormowania wojewodowie prowadzą wojewódzkie rejestry zawierające (między innymi) dane dotyczące: 1) decyzji lub zaświadczeń, wydanych na podstawie niniejszej ustawy lub odrębnych przepisów, potwierdzających prawo do rekompensaty, a taką decyzją, pozostającą w obrocie prawnym na dzień odmowy (!), skarżąca dysponowała. Trzeba także mieć na względzie, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Zatem te osoby uprawnione są do złożenia wniosku o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Uprawnieniu tych osób odpowiada zaś obowiązek organu ujawnienia w rejestrze tylko wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, skoro prawo to zostało już wcześniej ustalone. W takim przypadku organ dokonuje czynności materialnotechnicznej (ujawnienia w rejestrze) wskazanej we wniosku formy realizacji prawa, niejako automatycznie, bez potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego obejmującego ustalenie uprawnionego, wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami RP, wartości nabytego mienia. W konsekwencji przyjętych w ustawie rozwiązań nie do przyjęcia w Państwie Prawa jest, aby odmowa wpisu do rejestru wynikała (wyłącznie!) z technicznej "blokady systemu". Mamy przecież do czynienia z działaniem organu administracji publicznej, a podstawową zasadą działania tych organów jest stosownie do art. 7 Konstytucji RP przesłanka działania na podstawie i w granicach prawa. Ustawodawca nie przewidział możliwości odmowy wpisu do rejestru z tej przyczyny, że rejestr ten, prowadzony w formie elektronicznej został zablokowany. W tej sytuacji czysto techniczna czynność blokady systemu miałaby mieć negatywny wpływ na potwierdzone odpowiednim dokumentem, pochodzącym od kompetentnego organu Państwa, uprawnieniem strony.
Sądowi wiadomym jest, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr 2 z dnia 14 XII 2023 r., a także fakt, że postanowieniem z dnia 28 XI 2024 r. (DAP-WOSFRFR.7280.10.2024) wydanym w trybie art. 159 § 1kpa organ ten wstrzymał wykonanie decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr 2 z dnia 14 XII 2023 r., jednakże obie te okoliczności (zdarzenia prawne) zaistniały po kontrolowanej odmowie, zatem nie mogły mieć wpływu na sądową ocenę legalności zakwestionowanej czynności materialno-technicznej z punktu widzenia jej legalności.
Z tych względów na zasadzie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.
.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło