II SA/Wr 944/02

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2003 r. na rozprawie sprawy ze skargi F.-M. na uchwałę nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego stwierdza niezgodność zaskarżonej uchwały z prawem; (...). Rada Gminy uchwałą nr XXXVII/344/2002 z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ uchwaliła w par. 1 tej uchwały, iż w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r. orzeczonym za przestępstwo popełnione z winy umyślnej, (...), z dniem uprawomocnienia wyroku stwierdza się wygaśnięcie mandatu radnego F.-M. W par. 2 uchwały zapisano, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez rozplakatowanie na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy. Dnia 12 marca 2002 r. F.-M. skierował na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ do Rady Gminy wezwanie do usunięcia naruszenia i domagał się uchylenia uchwały nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Uchwałą nr XXXVIII/345/2002 z dnia 10 kwietnia 2002 r. Rada Gminy odrzuciła wezwanie przedskargowe F.-M. dotyczące uchylenia uchwały nr XXXVII/344/2002 tej Rady z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Skargę na uchwałę nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego jako niezgodną z prawem wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego F.-M. W motywach skargi wskazano, iż zaskarżona uchwała została podjęta w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r. orzeczonym za przestępstwo umyślne. Jednakże jak stwierdzono, uchwała ta jest niezgodna z art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, który stanowi, że wygaśnięcie mandatu rada stwierdza w drodze uchwały, najpóźniej w ciągu 3 miesięcy od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Rada Gminy, jak zauważył skarżący, uchwałę o wygaśnięciu mandatu podjęła po upływie prawie dwóch lat od wydania wyroku. Istotne znaczenie ma również fakt, iż Sąd Rejonowy odstąpił od wymierzenia kary i warunkowo umorzył postępowanie karne na okres jednego roku, który już minął. Dodatkowo zaznaczono, iż uchwała będąca przedmiotem skargi stanowi, że wygaśnięcie mandatu radnego następuje z dniem uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r., czyli uchwała wywołuje skutki prawne z mocą wsteczną. Skarżący podkreślił, że uchwała narusza jego interes prawny, ponieważ nadanie mocy wstecznej obowiązywania uchwały powoduje nieważność działań skarżącego jako radnego w okresie od uprawomocnienia się wyroku do dnia 5 marca 2002 r. oraz może spowodować wątpliwości co do zgodności pobierania diet z tytułu pełnienia funkcji radnego. Ponadto skarżona uchwała może także wywołać konsekwencje w zakresie ustawowych wymagań dotyczących zdolności uchwałodawczej Rady /quorum/ oraz prawomocności uchwał podjętych z udziałem strony skarżącej. Gmina w odpowiedzi na skargę wniosła o jej odrzucenie wobec niewykazania przez skarżącego naruszenia jego interesu prywatnego oraz niewykazania sprzeczności zaskarżonej uchwały z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa. Strona przeciwna podkreśliła, że podjęła zaskarżoną uchwałę wobec zaistnienia przesłanek z art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. W tym przypadku, jak zauważono, wygaśnięcie mandatu radnego następuje z mocy samego prawa, a uchwała rady gminy jedynie potwierdza ten fakt, pełniąc zarazem funkcję porządkującą, wyjaśniając sytuację prawną radnego i przez to sprzyja ochronie interesów zarówno samego radnego, jak i radzie, która ją podjęła. Ustosunkowując się do zarzutu skargi, iż uchwałę podjęto po upływie 3 miesięcy od wystąpienia przyczyn wygaśnięcia mandatu, to uznano go za bezzasadny w świetle uchwały NSA z dnia 23 października 2000 r., OPS 13/00 - ONSA 2001 Nr 2 poz. 50, w której przyjęto, że upływ wskazanego wyżej trzymiesięcznego terminu nie pozbawia rady możliwości podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego, dodając przy tym, że byłoby uzasadnione i racjonalne przypisywanie temu terminowi co do skutku prawnego charakteru prekluzyjnego. Uznając podjętą w tym zakresie uchwałę, strona przeciwna dodatkowo stwierdziła, że o wyroku skazującym radnego dowiedziała się w lutym 2002 r., radny bowiem, mimo że o tym wyroku wiedział, to nie poinformował Rady Gminy. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w W., który zgłosił udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w rozpoznawanej sprawie, wniósł o stwierdzenie, że zaskarżona uchwała nie jest zgodna z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Według art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Zawarte w tym przepisie wymogi muszą być w każdej sprawie spełnione łącznie. Zaskarżona uchwała o wygaśnięciu mandatu radnego należy niewątpliwie do spraw z zakresu administracji publicznej, została podjęta przez organ gminy, a ponadto skargę poprzedzono wezwaniem rady gminy do jej uchylenia i zaskarżono ją przed upływem 30 dni od podjęcia i doręczenia uchwały o nieuwzględnieniu wezwania przedskargowego. Niewątpliwy dla Sądu pozostaje również fakt, iż skarżący ma interes prawny w kwestionowaniu przedmiotowej uchwały, skoro dotyczy ona jego praw i obowiązków. Jednocześnie należy zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 23 października 2000 r., OPS 13/00 /ONSA 2001 Nr 2 poz. 50/, przyjął, iż uchwałę rady gminy w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego z przyczyny określonej w art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ można zaskarżyć do sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./. Skarżący spełnił wszelkie wymogi powołanego wyżej przepisu art. 101 ust. 1 cyt. ustawy o samorządzie gminnym, stąd też Sąd uznał, że przy uwzględnieniu powyższych wymagań skargę należało merytorycznie rozpatrzyć. Zatem wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę o odrzucenie niniejszej skargi okazał się całkowicie niezasadny. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego F.-M., należy zauważyć, iż podstawę materialnoprawną jej podjęcia stanowił przepis art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w chwili zaskarżenia uchwały nakazywał wygasić mandat radnego wskutek prawomocnego wyroku sądu, orzeczonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Wygaśnięcie mandatu radnego stwierdza rada w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu /art. 190 ust. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 16 lipca 1998 r./. Z treści przywołanego przepisu, zdaniem Sądu, nie wynika, by prawomocny wyrok sądu orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej niezbędny do podjęcia skarżonej uchwały odnosił się do każdego wyroku, lecz generalnie tylko takiego, który skazywałby oskarżonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Natomiast skarżoną uchwałę podjęto na skutek wyroku Sądu Rejonowego w II Wydziale Karnym z dnia 15 lutego 2000 r., (...), którym warunkowo umorzono postępowanie karne na okres 1 roku próby przeciwko F.-M. o czyn z art. 216 Kk. Wyrokiem skazującym nie jest w szczególności podjęcie przez właściwy sąd wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 66 i art. 67 Kk. Wprawdzie warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem winy, lecz nie stanowi wyroku skazującego. Powyższe stanowisko sądu co do przedstawionej wyżej interpretacji przepisu art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ potwierdza kolejna nowelizacja ww. przepisu wynikająca z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta /Dz.U. nr 113 poz. 984 ze zm./, albowiem z dniem 4 sierpnia 2002 r. uzyskał on następującą treść: "wygaśnięcie mandatu radnego następuje wskutek prawomocnego skazującego wyroku sądu, orzeczonego za przestępstwo umyślne". Ponadto w powyższym zakresie wypowiedział się również Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r., III RN 236/01 /OSNAPU 2003 nr 6 poz. 40/ przyjął, iż także pod rządem art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./, przed jego nowelizacją wynikającą z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta /Dz.U. nr 113 poz. 984 ze zm./, warunkowe umorzenie postępowania karnego za przestępstwo umyślnie popełnione przez radnego nie powodowało wygaśnięcia mandatu. Dlatego też wobec powyższych wywodów należało uznać, iż zaskarżoną uchwałę podjęto z rażącym naruszeniem przepisu art. 190 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, albowiem wyrok umarzający warunkowe postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie stanowił przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego F.-M. Zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym nie stwierdza się nieważności uchwały organu gminy po upływie jednego roku od dnia jej podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie określonym w art. 90 ust. 1 albo jeżeli uchwała jest aktem prawa miejscowego. Jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o niezgodności uchwały z prawem. Uchwała taka traci moc prawną z dniem orzeczenia o jej niezgodności z prawem /ust. 2 art. 94 cyt. ustawy samorządowej/. Skoro od podjęcia zaskarżonej uchwały upłynął już jednak jeden rok, zatem na podstawie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 94 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym należało orzec jak w sentencji wyroku.