II SA/Wr 98/11

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie podziału zabudowanej nieruchomości postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W skardze na wyżej oznaczoną decyzję skarżący wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie mu adwokata wskazując w uzasadnieniu, że wraz z żoną utrzymują się tylko ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.454 zł, opłaty za media wynoszą ok. 890 zł a koszt ich leczenia oraz lekarstw wynosi ponad 1200 zł. We wniosku złożonym w dniu 28 lutego 2011 r. na urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że ma 71 lat, cierpi na liczne schorzenia (ma orzeczoną II grupę inwalidztwa, przebył zawał), ich dochód netto wynosi 2.581, 94 zł, a ich wydatki kształtują się następująco: koszty leczenia i rehabilitacji - 600 zł; opłata za energię elektryczną- 167. 02 zł; za gaz- 438, 28 zł; za wodę i ścieki- 69, 02 zł; za wywóz śmieci- 55 zł; za telefon- 90 zł, podatek od nieruchomości- 128, 70 zł. Dodał, że posiada mieszkanie o pow. 132 m2, a konieczność intensywnego leczenia po przebytym zawale w IV kwartale ubiegłego roku zmusiła ich do zaciągnięcia "długu rodzinnego" u swoich dzieci. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że wskazane przez skarżącego we wniosku wysokości wydatków nie są aktualne (dotyczą w większości okresu październik- listopad 2010 r.). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Podniesione przez skarżącego w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku tylko w części. Konieczność partycypowania przez niego w kosztach postępowania (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez niego sytuacji materialnej. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wskazać należy, że przy ocenie wniosku uwzględnia się jedynie aktualne i niezbędne miesięczne wydatki wnioskodawcy. A skarżący mimo podkreślenia w wezwaniu aby przedstawił i udokumentował aktualną wysokość swoich wydatków, w swoim wniosku określił wysokość wydatków na podstawie rachunków sprzed kilku miesięcy (a niektóre rachunki dotyczyły opłat nawet sprzed roku), a z kolei np. większość kserokopii rachunków dotyczących zakupu lekarstw nie zawiera daty transakcji. Wyżej wymienione braki uniemożliwiały Sądowi właściwą ocenę realnych możliwości finansowych skarżącego. Dodać należy, że do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Sam skarżący poinformował, że musiał na leczenie zaciągnąć "dług rodzinny u dzieci". Powyższe wskazuje, że skarżący posiada źródło z którego może uzyskać środki na pokrycie kosztów sądowych i nie powinno to być nazywane nawet pożyczką, gdyż zgodnie z przepisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego dzieci mają obowiązek udzielania rodzicom wsparcia (w tym udzielania bezzwrotnej pomocy finansowej) o ile ci znajdą się w trudnej sytuacji materialnej. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.