II SAB/Wr 4/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W., M. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W. i J.W. na bezczynność Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W w przedmiocie prowadzenia robót budowlanych polegających na remoncie i przebudowie zniszczonego budynku gospodarczego zlokalizowanego w głębi działki nr [...] [...] w N.D. postanawia: 1. przyznać skarżącym D. W. , M.W. i M.W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; 2. odmówić przyznania skarżącym D.W., M.W. i M.W. prawa pomocy w pozostałym zakresie. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, D., M. i M.W. złożyli na urzędowym formularzu w dniu 2 kwietnia 2007 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący ci podnieśli, iż trzyosobowa rodzina (w tym studiująca córka) utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 1 924 zł netto, z których zobowiązani są pokrywać wydatki w postaci opłaty za energię elektryczną w wysokości 150 zł, jak również spłacają kredyt studencki córki i niemal całą emeryturę wydają na ksera, znaczki i pisma procesowe wymagane w licznie prowadzonych postępowaniach sądowoadministracyjnych. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2007 r. wnioskodawcy oświadczyli, iż skarżący J.W. nie zamieszkuje z nimi. Z załączonych do pisma dokumentów wynika, iż D., M. i M. W. są zobowiązani do opłacania podatku rolnego(rocznie) – 44 zł. Skarżący oświadczyli nadto, iż nie posiadają oni żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz innych wartościowych przedmiotów. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. Sygn. akt. II OZ 1080/07 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia D. W. uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2007 r., przyznające skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 50 zł zobowiązując Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do rozpoznania wniosku również i pozostałych osób, a mianowicie M. i M. W., którzy również złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza. W celu ustalenia obecnych i ewentualnych kosztów, do jakich poniesienia wnioskodawcy D., M. i M. W. mogliby zostać zobowiązani w toku postępowania, zarządzeniem sędziego z dnia 16 stycznia 2008 r. wnioskodawcy wezwani zostali do podania aktualnych danych dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczasowych danych, którymi Sąd dysponuje w aktach sprawy. Mimo wezwania Sądu wnioskodawcy nie uaktualnili w wyznaczonym terminie swoich danych dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej psa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 psa, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) psa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zarówno z treści cytowanych powyżej przepisów prawa, jak i z dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego zagadnienia kosztów postępowania wynika jednoznacznie, że zasadą jest obciążanie strony domagającej się prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie kosztami tego postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza przerzucenie ciężaru procesu na Skarb Państwa i stanowi swoistą formę kredytowania udziału strony w postępowaniu – w związku z czym należy uznać, że dopuszczalne jest jedynie w wyjątkowych wypadkach. Z przytoczonych wyżej przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów osoby niezdolne ze względu na swój stan majątkowy pokryć tych kosztów samodzielnie, bądź niezdolne ich uiścić w całości. Mając zaś na względzie dotychczasowe oświadczenia skarżących o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że sytuacja finansowa trzyosobowej rodziny nie jest na tyle trudna, aby nie byli oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zarówno D. W. jak i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mąż M. W. otrzymują stały dochód w postaci comiesięcznych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 1924 złotych netto. Ponadto sytuacja majątkowa stron, zważywszy na ilość osób pozostających na wspólnym utrzymaniu D. W. i M. W. - jedną studiującą i dorosłą córkę mającą możliwość wsparcia chociaż dorywczą pracą swoich rodziców nie stanowi przeszkody do zgromadzenia odpowiednich środków na pozostałą część kosztów w dłuższym okresie (stosownie do czasookresu trwania postępowania) bądź pozyskania ich w drodze kredytu lub pożyczki udzielonej na przykład w formie jednorazowego wsparcia ze strony najbliższej rodziny - syna J. bądź tez osób trzecich. Nadmienić wypada, iż ewentualna pomoc finansowa ze strony syna D. i M. W. jak również córki skarżących jest o tyle uzasadniona, że także na osobach tych jako współskarżących a tym samym żywotnie zainteresowanych w korzystnym rozstrzygnięciu rozpoznawanej sprawy, ciąży solidarny obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Fakt ten powoduje, że uiszczenie kosztów przez jednego ze skarżących np: wpisu sądowego od skargi zwalnia z tego obowiązku pozostałe osoby. Zgodnie natomiast z utrwaloną linia orzecznictwa, którą tutejszy Sąd podziela w całej rozciągłości sam ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku czynić stosowne oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może on zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24września 1984 r.; sygn. akt II CZ 104/84; opublikowane - LEX nr 8623). Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć więc pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (postanowienie SN z dnia 24 lipca 1980 r.; sygn. akt l CZ 99/80; publikowany - LEX nr 8257). Koszty sądowe należy przy tym traktować jako istotne wydatki bieżące w budżecie rodzinnym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Innym wydatkiem nie będącym niezbędnym dla utrzymania siebie i swojej rodziny, którego nie należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych jest między innymi opisana w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy spłata przez rodziców zaciągniętego na dorosłą córkę kredytu przeznaczonego na kontynuowanie jej studiów. Podkreślić też trzeba, iż wnioskodawcy nie wykazali w żaden sposób załączonymi rachunkami, czy też innymi środkami dowodowymi, by sporządzenie kser, zakup znaczków i pism procesowych stanowiło tak znaczący uszczerbek w sferze bytowej rodziny, aby niemożliwym było ponoszenie przez nich jakichkolwiek kosztów postępowania. Reasumując przedstawione okoliczności uznać należy, że posiadane przez skarżących środki pozwalają na opłacenie choć w połowie kosztów postępowania. Ponieważ nie są one wysokie, to przynajmniej częściowo mogą być przeznaczone na koszty procesu. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący wykazali jedynie, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z tego względu Sąd uznał, że należy chociaż w zakresie częściowym zwolnić skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Mając do wyboru możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżących od kosztów sądowych, bądź też ustanowienia na rzecz D., M. i M. W. pełnomocnika Sąd uznał, że bardziej przydatne na tym etapie postępowania jest częściowe zwolnienie skarżących od uiszczenia wpisu od skargi. W świetle art. 6 ust. 1 psa sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skarga zaś Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sad z urzędu i to niezależnie od podnoszonych w skardze czy to przez pełnomocnika czy też przez samą stronę skarżącą zarzutów i tak obowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi kontrolując legalność zaskarżonego aktu. W związku z tym, skoro zostaną skarżącym udzielone wszelkie niezbędne wskazówki, co do czynności procesowych oraz pouczenia o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań Wojewódzki Sąd Administracyjny kierując się okolicznościami wskazanymi we wniosku skarżących uznał, iż nie są oni w stanie ponieść w całości kosztów wpisu, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny i z tych względów – na podstawie powołanych wyżej przepisów orzekł jak w sentencji.