II SAB/Wr 51/13

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S.o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na bezczynność Prezydenta Miasta J. w przedmiocie zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 26 kwietnia 2013 r. skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując w uzasadnieniu, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma ustanowioną rozdzielności majątkową z mężem, ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, a utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 855, 94 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżąca: wymieniła dom o pow. 180 m2 i nieruchomość rolną (ok. 1,6 ha przeliczniowego), wskazując przy tym, że gospodarstwa rolnego nie prowadzi. Dodała, że od kilku lat jej dom jest zalewany, a trąba powietrzna uszkodziła jej w 2010 r. dach (nie otrzymała wówczas żadnej z tego tytułu pomocy), nadto zbiera pieniądze na operację kręgosłupa i stawu biodrowego oraz na swoją rehabilitację. W piśmie z dnia 15 maja 2013 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że chce sprzedać posiadane działki rolne ale nie ma na nie kupca. Z załączonych do pisma wyciągów z jej konta bankowego wynika, że uzyskuje następujące środki finansowe: od męża alimenty w wysokości 250 zł, czynsz za ekspozycję na swoim gruncie tablicy reklamowej - 1.170 zł, zwrot za pobór energii elektrycznej przez firmę syna- 293 zł, a w dniu 26 marca 2013 r. otrzymała zwrot nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2012 w wysokości 566 zł. Nadto okazuje się, że ponosi ona opłatę za telefon męża (58, 02 zł) oraz opłaca podatki za syna (113 zł). Z wyciągu bankowego wynika ponadto, że jej wydatki kształtują się następująco: opłata za energię elektryczną 865, 31 zł; za gaz- 65 zł; za telefon- 75 zł; koszt lekarstw – 38, 38 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t. jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.)). Mając na uwadze obecny etap postępowania (w tym uwzględniając wysokość wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika) uznać należy, iż zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W pozostałym zakresie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jedynego (i to ewentualnego) kosztu sądowego na obecnym etapie postępowania- jakim jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. W ocenie Sądu skarżąca na ten cel posiadała (i nadal posiada) odpowiednie środki (wpływy na jej rachunek bankowy) oraz osoby, od których takie środki ewentualnie powinna otrzymać (mąż, synowie). Zauważyć należy, iż skarżąca przedstawia we wniosku okoliczności wybiórczo (eksponuje zasadniczo tylko te, które mają wskazywać na jej złą sytuację materialną) i zauważalne są sprzeczności w jej oświadczeniach. Skarżąca starała się np. dowieść, że prowadzi samotne życie utrzymując się z emerytury w wysokości 855, 94 zł i "nie ingeruje w życie swojego męża oraz dzieci" itd.. Tymczasem (m.in. lektura wyciągu bankowego) wskazuje się, że skarżąca uzyskuje jeszcze wiele innych dochodów niż tylko ww. świadczenie. Nadto- w ocenie Sądu- skarżąca (wbrew swoim twierdzeniom) pozostaje w ścisłych relacjach z zamieszkałymi (w tym prowadzącymi działalność gospodarczą) na tej samej nieruchomościami osobami jej najbliższymi (o czym świadczyć może np. pokrywanie za nich opłat, podatków). Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącej i jej męża, więc nawet umowa o rozdzielności majątkowej i odrębne prowadzenie przez nich gospodarstwa domowego nie zniosły obowiązku wynikającego z art. 27 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego nakazującego obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. W tej sytuacji każdy z małżonków ma obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który utracił zdolność finansową, w tym nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Dla oceny wniosku istotne jest zatem przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka, czego skarżąca- mimo pouczenia- nie uczyniła. W tym miejscu dodać trzeba, że jeśli przyznane skarżącej od jej męża alimenty są za niskie (do jej potrzeb), to powinna wystąpić o ich podwyższenie. Również o takie alimenty – jeśli rzeczywiście znajduje się (jak twierdzi) w stanie niedostatku- to na podstawie art. 128 w zw. z art. 133 § 2 i art. 87 KRiO może wystąpić do innych zobowiązanych do tego przez ustawę osób (np. syna). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, w tej sytuacji niezrozumiałe jest przekonanie skarżącej, iż pierwszeństwo przed kosztami sądowymi ma jej potencjalna operacja na kręgosłup i staw biodrowy czy wyjazd do sanatorium na rehabilitację. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Podkreślić należy, iż wydatki w postaci np. opłacania podatków za syna czy ponoszenie opłaty za telefon męża nie można oczywiście uznać na wydatek niezbędny. Niejasny jest również status wydatku na energię elektryczną (865, 31 zł)- po pierwsze nie wiadomo jakiego okresu dotyczy ta kwota (a ocenia się wydatek miesięczny); a po drugie – z rachunku bankowego wynika, że energię elektryczną (za którą płaci skarżąca) wykorzystuje m.in. w prowadzonej działalności gospodarczej jej syn, w tej sytuacji nie wiadomą jest w jakiej wysokości energię elektryczna zużywa na swoje niezbędne potrzeby skarżąca. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Dodać należy, że skarżąca oprócz stwierdzenia zawartego w piśmie nie przedstawiła dowodu na to, że podjęła starania sprzedaży posiadanej (a niewykorzystywanej przez nią gospodarczo) nieruchomości rolnej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.