III SA/Wr 1111/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska – Szostak (sprawozdawca), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , Protokolant specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 października 2016 r. sprawy ze skargi J. B. i Ł.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją urządzeń do gier poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dnia [...] r., nr [...]w całości; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dnia 25 maja 2015 r., nr [...] nakładającą na "[...]" Spółka Cywilna J. B., L. S. - karę pieniężną w wysokości 24.000,- zł za eksploatację dwóch automatów do gier o nazwie [...] poza kasynem gry. Z akt sprawy wynika, że [...] czerwca 2012 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego we W. przeprowadzili w lokalu (nie będącym kasynem gry) "[...]" w O. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 201, poz. 1540 ze zm.; przywoływanej dalej także jako "u.g.h."). W jej wyniku stwierdzili, że w tym miejscu znajdują się dwa automaty do gier o nazwie [...], aktywne w momencie rozpoczęcia kontroli. Przeprowadzony eksperyment pozwolił kontrolującym na stwierdzenie, że rozgrywane gry na przedmiotowym urządzeniu spełniają definicyjne przesłanki gier na automatach, określone w art. 2 ust. 3 u.g.h., albowiem zawierają element losowości - wynik gry zależy od przypadku. Automat nie jest maszyną do gier zręcznościowych. Gry organizowane były w celach komercyjnych, z uwagi na konieczność uiszczania opłat za uruchamianie i prowadzenie gry. Kierując się art. 89 ust. 1 u.g.h. oraz mając na uwadze powyższe, Naczelnik UC wszczął wobec wymienionej spółki cywilnej - z urzędu - postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry bez koncesji lub zezwolenia. Do akt prowadzonego postępowania organ włączył także protokół zeznania świadka i odpis zapadłego w postępowaniu karnym skarbowym wyroku Sądu Rejonowego w O. o sygn. akt [...], z [...] grudnia 2012 r., uznającego L. S. za winnego popełnienia wykroczenia z art. 107 § 4 kodeksu karnego skarbowego. Ustalenia i rozstrzygnięcie Naczelnika znalazły potwierdzenie w powołanej na wstępie decyzji tego organu skierowanej do spółki. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i 2 u.g.h. Utrzymując w mocy, po rozpoznaniu odwołania, rozstrzygnięcie organu I instancji Dyrektor IC powołał brzmienie art. 2 ust. 3 oraz ust. 5 art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Zdaniem Dyrektora IC, organ pierwszej instancji ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy między innymi przyjmując, że komercyjny charakter gier na przedmiotowych automatach - z uwagi na uiszczaną za grę opłatę - potwierdziły bezsprzecznie dowody (protokół kontroli organu I instancji, wynik eksperymentu). Szczególnego podkreślenia - w jego ocenie - wymaga fakt braku zręcznościowego charakteru przedmiotowego urządzenia do gier, bowiem ustalono jednoznacznie, że gracz naciskając odpowiedni klawisz uruchamia bębny z różnymi figurami i rysunkami oraz nie ma wpływu na ustawienie kręcących się bębnów, ponieważ zatrzymują się one samoczynnie. Zatem nie podlega kwestii, że automat nie jest maszyną do gier zręcznościowych, gdyż uzyskiwany przez gracza wynik jest bezwzględnie przypadkowy, czyli losowy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Dyrektor IC podtrzymał stanowisko organu I instancji, że przedmiotowe urządzenie jest automatem do prowadzenia gier w rozumieniu przepisów u.g.h. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy obszernie przedstawił także problematykę techniczności przepisów ustawy o grach hazardowych. Zajął stanowisko, że regulacji zawartych w art. 6 u.g.h., art. 14 u.g.h. i art. 89 u.g.h. nie można uznać za przepisy techniczne, objęte obowiązkiem ich uprzedniej notyfikacji. Na poparcie tej tezy Dyrektor IC dokonał szerokiego wywodu, z powołaniem się w szczególności na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, a to w kontekście orzeczenia prejudycjalnego tego Trybunału zapadłego 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 (Fortuna i inni). Powołał również liczne orzeczenia sądów administracyjnych na poparcie swego stanowiska. Dyrektor IC odniósł się także do zagadnienia zgodności powołanych wyżej regulacji u.g.h. z Konstytucją RP. Zauważył, że 11 marca 2015 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał (w pełnym składzie) połączone pytania prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Rejonowego G. – P. w G. X Wydział Karny, dotyczące naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego przez brak notyfikacji Komisji Europejskiej u.g.h. oraz ograniczenia swobody działalności gospodarczej w zakresie organizowania gier na automatach wyłącznie w kasynach gry. Wskazał, że w wydanym wyroku (sygn. P 4/14) Trybunał stwierdził, że u.g.h. została uchwalona bez naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego, a organizowanie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry spełnia wymogi ważnego interesu publicznego, uzasadniające ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Zaznaczył, że Trybunał uznał także, art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są zgodne z art. 2 i art. 7 w zw. z art. 9 Konstytucji oraz art. 20 i art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W kwestii zarzutu odwołania, że decyzję skierowano do podmiotu niebędącego zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, a tym samym nie mogącego ponosić sankcji z omawianego tytułu organ wskazał, że jedyną przesłanką wymierzenia kary pieniężnej jest ustalenie faktu urządzenia gry hazardowej bez koncesji lub zezwolenia lub gry na automacie poza kasynem gry. Z brzmienia art. 89 u.g.h. organ wywiódł, że każdy, kto urządzi grę hazardową z naruszeniem warunków tej ustawy, bez względu na formę prawną urządzającego grę (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają podmiotowość prawną) podlegać będzie karze pieniężnej. Dyrektor nie podzielił zapatrywania strony co do niedopuszczalnego podwójnego karania za ten sam czyn. W skardze J. B. oraz L. S. – prowadzący wspólną działalność gospodarczą w ramach opisanej spółki cywilnej - wnieśli o uchylenie decyzji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając ich wydanie z rażącym naruszeniem prawa materialnego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z art. 6 ust. 1 i 4 u.g.h. oraz w związku z art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędną ich wykładnie i uznanie, że spółka cywilna jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i może zostać na nią nałożona kara pieniężna. 2) art. 14 ust.1 i art. 6 ust. 1 w związku z art. 89 ust.1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., polegające na uznaniu, że znajdują one zastosowanie w sytuacji, gdy został naruszony tryb notyfikacyjny wynikający z dyrektywy 98/34/WE. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na tle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując wniesioną skargę w tak zakreślonych granicach kontroli, Sąd uznał, że podjęte w sprawie decyzja uchybia prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest wydana na mocy art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2 z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej w skrócie - "u.g.h.") ostateczna w administracyjnym toku instancji decyzja w przedmiocie wymierzenia spółce cywilnej kary pieniężnej w związku z urządzaniem przez tę spółkę gier na automacie poza kasynem gry. Wobec zasadniczego zarzutu skargi skierowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji do podmiotu, który nie może być uznany za stronę postępowania, w pierwszym rzędzie należało rozważyć, czy na tle brzmienia art. 6 ust. 1 i 6 u.g.h. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. na spółkę cywilną można nałożyć odpowiedzialność administracyjną z wymienionego tytułu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna wyłącznie w formie spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mającej siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei stosownie do stanowiącego materialnoprawną podstawę wydanych decyzji przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na tle brzmienia tego ostatniego przepisu organ zasadnie wywiódł, że karze z art. 89 u.g.h. podlega "każdy", kto urządza gry hazardowe wbrew przepisom ustawy. Zatem naruszenia przepisów niniejszej ustawy może dopuścić się osoba fizyczna, jak i osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która dopuszcza się z naruszeniem warunków ustawy o grach hazardowych urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Jednakże inna sytuacja zachodzi w przypadku spółki cywilnej. Należy bowiem zauważyć, że urządzanie gier wbrew wymogom ustawy o grach hazardowych, także na automatach do gier poza kasynem gry, oznacza prowadzenie wprawdzie nielegalnej, ale jednak faktycznej działalności gospodarczej. Zatem jeżeli organ stwierdzi, że urządzającym grę jest spółka cywilna, to z punktu widzenia prawnego - dla przypisania odpowiedzialności za omawiany delikt administracyjny - należy zastosować regułę wynikającą z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2015, poz. 584), według której za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Wypada podkreślić, że spółka cywilna jest umownym stosunkiem cywilnoprawnym o charakterze obligacyjnym, na mocy którego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów, o czym stanowi art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego. Spółka ta jest organizacją wspólników, związanych wspólnością celu gospodarczego i współwłasnością łączną w odniesieniu do zgromadzonego majątku spółki. Co do zasady zatem spółka cywilna nie może być podmiotem praw i obowiązków. Podmiotami takimi w stosunkach, w których spółka ta występuje są natomiast jej wspólnicy i to im może przysługiwać status strony określonego postępowania. Jakkolwiek w obowiązującym porządku prawnym występują wyjątkowe regulacje, na mocy których za adresatów obowiązków publicznoprawnych uznaje się w pewnych przypadkach spółki cywilne - przykładowo traktuje się ich niekiedy jako podatników na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o podatku akcyzowym, czy też spółce takiej przysługuje status producenta rolnego w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - wszakże w odróżnieniu od tych regulacji w ustawie o grach hazardowych brak unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 u.g.h. Wobec tego należy, zdaniem Sądu, zastosować wykładnię systemową zewnętrzną i przyjąć zasadę opisaną w cytowanym art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Spółka cywilna nie może zatem być stroną postępowania administracyjnego w omawianej materii w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej, gdyż interes prawny nie dotyczy jej, lecz bezpośrednio wspólników tej spółki cywilnej, bowiem z racji uregulowania art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oni mają status przedsiębiorców w zakresie wykonywanej działalności gospodarczej, tym samym oni tylko mogą występować jako strony postępowania administracyjnego (urządzający grę) i na wspólników wyłącznie może zostać nałożony obowiązek poniesienia kary pieniężnej, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Tymczasem w wydanych w sprawie decyzjach, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na wskazanej podstawie prawnej z ustawy o grach hazardowych, organy obu instancji ewidentnie jako ich adresata (to jest jako stronę decyzji w ujęciu zarówno materialnym jak i procesowym) oznaczyły spółkę cywilną, a nie jej wspólników. Doszło więc tym samym do naruszenia przez organy przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stąd podjęte decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego na mocy art. 145 § 1 a) p.p.s.a. Tym samym Sąd zgadza się w pełni ze stanowiskiem wyrażonym w wyrokach WSA we Wrocławiu w sprawach o sygn.. akt III SA/Wr 919/15 oraz III SA/Wr 920/15. W zaistniałej sytuacji rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi było bezprzedmiotowe. W ponownym postępowaniu organ winien prawidłowo określić strony postępowania. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego oparto na podstawie art. 200 p.p.s.a.