III SA/Wr 118/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Asesor WSA Olga Białek Protokolant apl. radc. Magdalena Tomaszewska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. L. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych oddala skargę W dniu [...] skarżąca K. L. B., reprezentowana przez r. pr. M. M. na podstawie przepisu art. 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. z 1992 r. nr 302, poz. 1, ze zm.) wystąpiła do Naczelnika Urzędu Celnego w W. z wnioskiem o umorzenie należności celnych określonych w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...] nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...], na którą skargę oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 roku, sygn. akt III SA/Wr 235/06. Naczelnik Urzędu Celnego w W. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia długu celnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w przedmiotowej sprawie przepis art. 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 nie ma zastosowania. Zgodnie z treścią przepisu art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. z 2004 r., nr 68, poz. 623, ze zm.) do spraw długu celnego, który powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej mają zastosowanie przepisy dotychczasowe – ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku – Kodeks Celny (Dz. U. z 2001 r., nr 75, poz. 802, ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. z 2003 r., nr 170, poz. 1653) oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 roku w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U z 2003 r., nr 18, poz. 214, ze zm.). W dniu [...] skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W.. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności celnych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne oraz art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92. W odwołaniu podniosła, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 26 powołanej ustawy poprzez przyjęcie, że zawarty w nim nakaz stosowania przepisów dotychczasowych ma zastosowanie do postępowania w przedmiocie umorzenia należności celnych wszczętego po dniu uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, a dotyczącego towaru zgłoszonego w procedurze odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła przed 1 maja 2004 roku. W opinii skarżącej wobec błędnej wykładni przepisu art. 26 błędnie nie zastosowano przepisu art. 239 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady (EWG). Dyrektor Izby Celnej we W. powołując się na art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., nr 137, poz. 926, ze zm.), art. 246 ustawy – Kodeks Celny, pkt 14 tytuł 5 załącznika IV do Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczpospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej z dnia 16 kwietnia 2003 roku (Dz. U. z 2004 r., nr 90, poz. 864, ze zm. – zwany dalej Aktem Przystąpienia), art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej we W. stwierdził, że przepis art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 nie ma zastosowania w uwagi na treść pkt 14 tytułu 5 załącznika IV do Aktu Przystąpienia, który stanowi, że przepisy wspólnotowe regulujące zwrot lub umorzenie długu celnego będą stosowane tylko do spraw, w których dług powstał po dniu 30 kwietnia 2004 roku. Podniósł również, że treść art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne stanowiącego, że do spraw, w których dług celny powstał przed uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej mają zastosowanie przepisy dotychczasowe; ustawy – Kodeks Celny. Skarżąca, działająca przez pełnomocnika r.pr. M. M., na podstawie art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270, ze zm.) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, w której wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [....]i umorzenie należności celnych. W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu, podniosła, iż zaskarżoną decyzją naruszono postanowienia pkt 14 tytułu 5 załącznika IV do Aktu Przystąpienia wobec przyjęcia, że w sprawie, w której dług celny powstał przed dniem 1 maja 2004 roku, do umorzenia należności celnych stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem 1 maja 2004 roku. Zdaniem skarżącej powołany przepis, w zakresie swej dyspozycji nakazuje stosowanie prawa wspólnotowego, jeżeli tylko pozostaje ono w zgodzie z postanowieniami prawa obowiązującymi w Państwie Członkowskim Unii Europejskiej. Ponadto skarżąca podniosła naruszenie przepisu art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, poprzez przyjęcie, że przepis art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 nie ma w sprawie zastosowania. Wskazała, że stosowanie "przepisów dotychczasowych", o których mowa w przepisie art. 26 ograniczyć należy do norm prawa materialnego mających zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie określenia długu celnego, a nie w toczącym się po jego zakończeniu odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności celnych, kiedy wniosek o umorzenie został złożony po 1 maja 2004 roku. W opinii skarżącej wskutek naruszenia norm przepisów powołanych wyżej, błędnie nie zastosowano w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według zasady sformułowanej w art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Stosownie zaś do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Należy przy tym podkreślić, że sąd rozpoznający sprawę w jej granicach nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Niezwiązanie wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, że granice zaskarżenia nie pokrywają się z zakresem rozpoznania sprawy przez ten sąd, albowiem kontrola sądowa jest szersza od zakresu zaskarżenia. Dyspozycja zawarta w art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza bowiem tylko zezwolenia i uprawnienia sądu do wyjścia w kontroli poza granice zaskarżenia, ale wskazuje także na obowiązek takiego postępowania sądu administracyjnego (zob. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 434). Prawo Unii Europejskiej stało się z dniem 1 maja 2004 roku źródłem powszechnie obowiązującego prawa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z dniem tym na podstawie art. 25 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne utraciła moc ustawa – Kodeks Celny. Dotychczasowe regulacje zastąpił Wspólnotowy Kodeks Celny oraz rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku (Dz. U. UE z 1993 r., nr 253, poz. 1, ze zm.) ustanawiające przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92, a także ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. nr 68, poz. 622, ze zm.). Należy jednak podkreślić, że zgodnie z pkt 14 tytułem 5 załącznika IV do Aktu Przystąpienia rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 i rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 stosuje się do nowych Państw Członkowskich z zastrzeżeniem, że zwrot i umorzenie należności celnych dotyczących długu celnego powstałego przed dniem przystąpienia do Unii Europejskiej jest przeprowadzane zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym Państwie Członkowskim, przez to Państwo i na jego koszt. Zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych, jakim jest stosowanie do postanowień art. 3 § 1 Kodeksu Celnego dług celny, powstaje z mocy prawa w sytuacjach określonych w dziale II Kodeksu Celnego, w szczególności w chwili objęcia towaru odpowiednią procedurą celną, jeżeli stwierdzono że nie został spełniony lub został naruszony jeden z warunków wymaganych do objęcia towaru tą procedurą (art. 212 § 2 Kodeksu Celnego). W rozpatrywanej sprawie bezsporny jest fakt powstania długu celnego z dniem [...], a więc przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Wobec powyższego, na mocy przepisu pkt 14 tytułu 5 załącznika IV do Aktu Przystąpienia oraz art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne znajdą tu zastosowanie przepisy Kodeksu Celnego. Pogląd taki został również wyrażony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2006 roku, sygn. akt SK 25/05. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że orzekanie przez Trybunał o zgodności uchylonych przepisów z Konstytucją jest dopuszczalne również wtedy, gdy zaskarżone przepisy – pomimo ich uchylenia – mogą nadal być stosowane na podstawie normy intertemporalnej, odnoszącej się do danej kwestii, a to czy faktycznie doszło do uchylenia zaskarżonego przepisu, należy ustalić na podstawie normy derogującej lub przejściowej. Trybunał stwierdził, że na mocy przepisu przejściowego art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne utrzymane w mocy zostały przepisy dotychczasowe w stosunku do spraw długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Stwierdzić należy, że przepis art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne stanowi wykonanie przepisów intertemporalnych określonych w Akcie Przystąpienia, w szczególności przepisu pkt 14 tytułu 5 załącznika IV. Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20.07.2007 r., sygn. akt I GSK 559/2006; wyrok NSA z dnia 8.07.2008 r., sygn. akt I GSK 870/07). Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie nie można zgodzić się z zawartym w skardze zarzutem o naruszenie przepisów pkt 14 tytułu 5 załącznika IV do Akty Przystąpienia oraz art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne. W szczególności bezpodstawny jest zarzut skarżącej, że powołany przepis pkt 14 stanowi regułę kolizyjną porządku hierarchicznego, która nakazuje aby w razie kolizji norm prawa wewnętrznego Państwa Członkowskiego z normami prawa wspólnotowego stosować przepisy prawa Unii Europejskiej. Taką regułę kolizyjną zawiera art. 91 § 2 Konstytucji, który stanowi, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Natomiast przepis powołanego pkt 14 jest normą intertemporalną określającą zasadę rozgraniczającą stosowanie przepisów dotychczasowych oraz obowiązujących od dnia 1 maja 2004 roku. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że określone w obu normach sformułowania "warunki obowiązujące w nowym Państwie Członkowskim" (pkt 14 tytuł 5 załącznik VI do Aktu Przystąpienia) oraz "przepisy dotychczasowe" (art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne) nakazują stosowanie przepisów prawa obowiązujących w dacie orzekania o umorzeniu długu celnego. Oba sformułowania oznaczają, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 roku stosowane będą obowiązujące przed akcesją zarówno normy prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela także zarzutu naruszenia przepisu art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne poprzez nieograniczenie stosowania "przepisów dotychczasowych" do norm prawa materialnego mających zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie określenia długu celnego, a nie w toczonym po jego zakończeniu odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności celnych, gdy wniosek o takie umorzenie został złożony po 1 maja 2004 roku. Zdaniem składu orzekającego pojęcie "spraw dotyczących długu celnego" należy interpretować w taki sposób, że powołany art. 26 dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 roku były w toku, jak i spraw, które dopiero zostaną wszczęte, ale odnoszą się do stanów faktycznych (dotyczących długu celnego) zaistniałych przed dniem akcesji (tak też: wyrok NSA z dnia 8.07.2008 r., sygn. akt I GSK 870/07). Stanowisko takie podziela również Komisja Europejska, która w dokumencie informacyjnym z dnia 4 lutego 2004 roku nr TAXUD/763/2004 w rozdziale IX wskazuje, że w sprawach dotyczących długu celnego powstałego przed dniem przystąpienia, zastosowanie mają przepisy, które obowiązywały w nowym Państwie Członkowskim przed przystąpieniem. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Dyrektor Izby Celnej we W., w zaskarżonej decyzji na podstawie przepisów pkt 14 tytułu 5 załącznika IV do Aktu Przystąpienia i art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie przepis art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 nie może stanowić podstawy umorzenia długu celnego. Wniosek o umorzenie długu celnego, z którym wystąpiła skarżąca należało rozpoznać na podstawie art. 246-252 i art. 229 § 3 ustawy – Kodeks Celny oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umorzenia należności celnych (Dz. U. z 2003 r., nr 170, poz. 1653). Stosownie do przepisu art. 246 § 1 Kodeksu Celnego, należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo wystąpienia wypadków, określonych w art. 229 § 3. Zgodnie z art. 246 § 5 Kodeksu Celnego, organ celny dokona z urzędu zwrotu lub umorzenia należności celnych, gdy stwierdzi przed upływem 3 lat od powiadomienia dłużnika, że zachodzą okoliczności uzasadniające zwrot lub umorzenie. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z okoliczności stanowiących podstawę umorzenia należności na podstawie Kodeksu Celnego. Jednocześnie nie znajdują zastosowania przesłanki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. Na tej podstawie prawnej Dyrektor Izby Celnej we W. prawidłowo rozpoznał, iż brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności zgodnie z wnioskiem skarżącej i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...] nr [...] Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.