III SA/Wr 1393/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny wniosku postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że jego koszty utrzymania są większe niż jego dochody. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że jest właścicielem domu o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, który, tak samo jak samochód, jest przedmiotem zajęcia komorniczego. Oświadczył, że w roku [...] z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie [...] zł, oraz że z tytułu spłaty dwóch kredytów na łączną kwotę [...] zł oraz należności z karty kredytowej w kwocie [...] zł miesięcznie ponosi wydatek w łącznej kwocie około [...] zł. Z przesłanych wraz z wnioskiem dokumentów wynika, że przychód uzyskany w ramach prowadzonej przez wnioskodawcę działalności w roku [...] wyniósł [...] zł, w pierwszych ośmiu miesiącach [...] r. w ramach prowadzonej działalności wypracował zysk w kwocie [...] zł (przy przychodzie w kwocie [...] zł). Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu [...] r. pełnomocnikowi skarżącego doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie, również w przedłużonym dwukrotnie na jego wiosek do dnia [...] r. i następnie do dnia [...] r. terminie. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że w świetle obowiązujących regulacji prawnych kształtujących instytucję przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających bieżących dochodów na ponoszenie pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego na dzień składania wniosku oraz w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. W tym stanie rzeczy referendarz za uzasadnione uznał stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała ustawowych podstaw do przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący zarzucając stanowisku referendarza błędną interpretację podstawowych informacji dotyczących dochodów i kosztów utrzymania. Wskazał przy tym, iż zakupiony przez niego budynek mieszkalny jest miejscem jego zamieszkania i narzędziem zarobku. Nadmienił, iż aby samodzielnie utrzymać się i nie zadłużać wyjechał do pracy do H. Dodał też, iż jego miesięczne wydatki wynoszą [...] zł, zaś dochody [...] zł, co nie pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 245 § 4 p.p.s.a. normuje zaś częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków, które to może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do postanowień art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania normatywne, należy zauważyć, że w sytuacji gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki określone w powyższym przepisie obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony, jest niejako przekonanie Sądu, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii Sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem Sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Prawidłowe rozpatrzenie słuszności przyznania prawa pomocy wymaga uwzględnienia z jednej strony obciążeń finansowych wnioskodawcy, a z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Przy ustalaniu możliwości finansowych wnioskodawcy należy mieć na uwadze jego realną sytuację materialną, biorąc pod uwagę dochód w przeliczeniu na członków rodziny oraz obciążenia finansowe w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawca nie wskazał udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożył także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawcę okoliczności, na których oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 189/11, Lex 948866). Aby Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi natomiast dowieść, że jego stan majątkowy nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w realiach badanej sprawy skarżący ograniczył się jedynie do wskazania, iż koszty jego utrzymania są większe niż miesięczny dochód. Na poparcie niniejszego nadesłał zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] – PIT -36, z którego wynika, iż uzyskał on przychód [...], zaś dochód [...]. Z kolei z podsumowania ksiąg przychodów i rozchodów za okres [...] i [...] r. wynika, iż jego dochód wynosi [...]. Nadmienił nadto, iż zobowiązany jest do spłaty pożyczki w wysokości [...] zł oraz spłaty należności z tytułu używania karty kredytowej w wysokości [...] zł. Wskazał także na zadłużenie w I. B. na wysokość [...] zł. oraz zajęcia komornicze na budynku hotelowym oraz dwóch samochodach osobowych. Wbrew jednak wezwaniu Sądu nie przedstawił już zeznania podatkowego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...]. Nie przedłożył także dowodów poświadczających jego aktualną sytuacje finansową – tj.: księgi rachunkowej prowadzonej dla działalności gospodarczej za rok [...], informacji o źródle i wysokości dochodów w listopadzie i grudniu [...] r, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, o które to był wzywany zarządzeniem referendarza. Podobnie też – wbrew wezwaniu referendarza - wnioskodawca nie wskazał i nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków oraz innych zobowiązań związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego takich jak: opłaty, żywność, ubrania, lekarstwa, podatki ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Na żadnym tez etapie nie wskazał wysokości uzyskiwanego dochodu w ramach wyjazdu zarobkowego do H., o którym to wspominał w złożonym sprzeciwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący mając na uwadze, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie składającym wniosek oraz fakt zaniechania przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów w dalszym ciągu nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej. Bez odzewu – pomimo nawet przedłużenia terminu – pozostawił wezwanie referendarza w tym przedmiocie. Stąd prawidłowe pozostaje twierdzenie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niewystarczający do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W taj sytuacji, mając z jednej strony na względzie zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych ze swym udziałem w sprawie, z drugiej – ciążący na stronie obowiązek wykazania, że w jej przypadku przesłanki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach za prawidłowe należało uznać postanowienie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymać je w mocy. Stąd orzeczono jak w sentencji.