III SA/Wr 147/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 04 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. D. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie ze skargi J. i M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania, zakończonego prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2002 r., sygnatura akt II SA/1996/02, odrzucającym skargę, I. uchyla postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2002 r., sygnatura akt II SA/Wr 1996/02; II. oddala skargę na decyzję Wojewody z dnia 15 lipca 2002., nr [...] Decyzją z dnia [...]., Nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...]., Nr [...] o wymeldowaniu M.D. i J.D. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy [...] we W. Z uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia wynika, że organ odwoławczy oceniał sprawę z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, w związku z którym to orzeczeniem w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (ówcześnie – tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960) pozostała wyłącznie jedna przesłanka uzasadniająca decyzyjne wymeldowanie strony (na wniosek lub z urzędu), tzn. przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego. W takim kontekście Wojewoda zwrócił uwagę, iż komornik wykonał wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków z dnia 15 maja 2000 r. (sygn. akt I C 1717/ 99) o eksmisji M. D. i osób jej prawa reprezentujących i opróżnił przedmiotowy lokal, w celu wydania go Spółdzielni Mieszkaniowej "G.". Okoliczność tą potwierdziła J. D., podnosząc jednocześnie, że zaskarżyła czynność komornika, ale jej skarga nie została jeszcze rozstrzygnięta. Tej ostatniej informacji nie potwierdził jednak Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków, który w piśmie z dnia 3 lipca 2002 r. powiadomił organ o tym, że skarga M. D. na czynność komornika polegającą na oddaleniu wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego została odrzucona postanowieniem z dnia 8 listopada 2001 r. W tej sytuacji organ drugiej instancji przyjął, że sprawa wykonania eksmisji M.D. i J.D. ze spornego lokalu została ostatecznie zakończona, a tym samym nastąpiło opuszczenie przez te osoby miejsca pobytu stałego. J. D. zaskarżyła opisaną decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, kwestionując w skardze zasadność wymeldowania i określając działania Spółdzielni "G.", Wojewody, komornika, sądów i prokuratury jako podejmowane z rażącym naruszeniem prawa albo wręcz przestępcze. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 1996/02, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu odrzucił skargę na posiedzeniu niejawnym, uzasadniając takie rozstrzygnięcie tym, że skarżąca, "mimo doręczenia w dniu 13 września 2002 r. wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, nie uiściła tej opłaty sądowej", co – w świetle art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) uzasadniało odrzucenie nieopłaconej skargi. Na dzień 5 grudnia 2003 r. datowany jest wniosek J. D. "o wznowienie procedowania sprawy II SA/Wr 1996/02". We wniosku zawarto informację, że strona nie otrzymała przesyłek (... i ...), a dopiero w dniu 5 grudnia 2003 r. powzięła ona informację i dokonała wpłaty, jak nakazał Sąd. W dodatkowym piśmie z dnia 13 stycznia 2004 r. J.D. wyjaśniła – na wezwanie Sądu – że wnosi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygnaturze II SA/Wr 1996/02, informując zarazem, że posiada nowe dowody do tej sprawy, a opłatę sądową uiściła w tym samym dniu, w którym powzięła wiadomość o tym braku. Postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2004 r. (sygn. akt II SA/Wr 1996/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił wniosek J. D. o wznowienie postępowania, stwierdzając w uzasadnieniu swojego orzeczenia, że aczkolwiek strona dochowała terminu do wniesienia skargi o wznowienie, to jednak treść skargi pozwala na stwierdzenie, że nie została ona oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt II OSK 123/06, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J.D., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 marca 2004 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego orzeczenia NSA wywodził, że w myśl unormowania zawartego w art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), na posiedzeniu niejawnym sąd bada skargę o wznowienie postępowania w ograniczonym zakresie, określonym w tym przepisie. Sprawdza mianowicie i ustala, czy skarga o wznowienie jest wniesiona w terminie oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Łączne spełnienie obu tych warunków stwarza możliwość rozpoznania zasadności skargi. Brak chociażby jednego z nich sprawia, że merytoryczne rozpoznanie sprawy jest niemożliwe. Na tym etapie badania skargi nie jest natomiast dopuszczalne badanie trafności podstaw wznowienia postępowania. Odnosząc te uwagi do realiów tej konkretnej sprawy NSA stwierdził, że w skardze o wznowienie postępowania skarżąca oświadczyła, że posiada nowe dowody w sprawie, a jest to przesłanka z art. 273 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro jednocześnie WSA przyjął w swoim postanowieniu z dnia 22 marca 2002 r., że skarga wniesiona została z zachowaniem terminu, spełnione zostały warunki formalne określone w art. 280 § 1 tej samej ustawy. W tej sytuacji, Sąd obowiązany był skierować sprawę na rozprawę, na której skład trzyosobowy byłby uprawniony do zbadania, czy podniesiona w skardze przesłanka wznowienia postępowania faktycznie zaistniała. Stosownie do art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a.", "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez naczelny Sąd Administracyjny". Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobligowany był do wyznaczenia rozprawy, w celu zbadania, czy podniesiona w skardze przesłanka wznowienia postępowania faktycznie zaistniała. Wcześniej jednak Sąd wezwał stronę do przedstawienia "nowych dowodów", o których wspomniano w skardze o wznowienie postępowania sądowego. W odpowiedzi na wezwanie, datowanej na dzień 21 kwietnia 2007 r. (k. 183-188 w I tomie akt sądowych) skarżąca powołała – ogólnikowo – art. 273 p.p.s.a. jako normatywną podstawę skargi o wznowienie, a do pisma dołączyła kopie szeregu dokumentów prywatnych i publicznych, z różnych dat i o różnym charakterze (k. 189-210 w I tomie akt sądowych). Dokumentacja ta była zresztą sukcesywnie uzupełniana przez skarżącą (k. 211-257 oraz 307-393 w II tomie akt sądowych). Na samej rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie niniejszego wyroku – na pytanie przewodniczącego składu orzekającego, zadane w związku z treścią pism skarżącej z dnia 11 i 12 maja 2004 r., w których zakwestionowała ona prawidłowość doręczenia adresowanych do niej przesyłek sądowych (k. 62-67 w I tomie akt sądowych) – pełnomocnik strony, ustanowiony w ramach przyznanego jej prawa pomocy, sprecyzował podstawę wznowienia, wywodząc dodatkowo, że na skutek naruszenia przepisów prawa, w szczególności wskutek naruszenia procedury skutecznych doręczeń pism sądowych i wezwań, skarżąca była pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu zakończonym postanowieniem NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2002 r. Uwzględniając przedstawione okoliczności niniejszej sprawy, Wojewódz- ki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 281 p.p.s.a.: "Na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy". W świetle cytowanego przepisu, podstawowym zadaniem składu orzekającego było zatem zbadanie istnienia (lub braku) ustawowych podstaw wznowienia, na które powołała się strona skarżąca. W rozpoznawanym przypadku Sąd skorzystał jednak również z uprawnienia przewidzianego w zdaniu drugim dopiero co przywołanego artykułu p.p.s.a. Skład orzekający przyjął, że skarżąca przywołała – choć nieprecyzyjnie – aż dwie normatywne podstawy wznowienia postępowania. Powołując się na "nowe dowody do przedmiotowej sprawy", chodziło jej zapewne o podstawę określoną w art. 273 § 2 p.p.s.a., w postaci "późniejszego wykrycia takich ... środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu". Natomiast sygnalizowanie już w samej skardze o wznowienie faktu niedoręczenia jej przesyłek Sądu wzywających do opłacenia skargi, a następnie kwestionowanie sposobu doręczenia jej tych wezwań przez pocztę, poprzez stwierdzenie, że okoliczność ta "pozbawiła" ją "możliwości udzielenia odpowiedzi w obronie jej praw" (tak w piśmie z dnia 11 maja 2004 r. – k. 65 w I tomie akt sądowych), mimo że nie powinna "ponosić skutków prawnych wynikających z wadliwego doręczenia" (tak z kolei w piśmie z dnia 12 maja 2004 r. – k. 63 w I tomie akt sądowych) powinny być – zdaniem składu orzekającego – kwalifikowana jako zarzut pozbawienia możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, w rozumieniu podstawy wymienionej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Taka kwalifikacja wydaje się tym bardziej uzasadniona jeśli zważyć, iż w momencie formułowania podstaw wznowienia, skarżąca działała w sprawie samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, który został ustanowiony dopiero w ramach później przyznanego jej prawa pomocy. Trudno w tej sytuacji wymagać precyzji w formułowaniu przez stronę swoich rzeczywistych zamiarów. Godzi się dodatkowo zauważyć, że pełnomocnik skarżącej potwierdził na rozprawie intencję powołania się przez swoją mocodawczynię również na podstawę wznowienia, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Dokonana przez skład orzekający ocena obu podstaw, które miałyby uzasadniać skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2002 r., prowadzi do odmiennych konstatacji. Sąd nie dopatrzył się mianowicie istnienia w niniejszej sprawie podstawy z art. 273 § 2 p.p.s.a. Normatywne sformułowanie tej podstawy zakłada bowiem skuteczną możliwość powołania się jedynie na takie środki dowodowe, które muszą spełniać łącznie następujące wymogi: 1) środki te istniały już wtedy, gdy sprawa zawisła pierwotnie przed sądem; 2) zostały one ujawnione dopiero "później", a więc po zakończeniu owego pierwotnego postępowania sądowego; 3) strona nie mogła skorzystać z nich w poprzednim postępowaniu; a 4) wykorzystanie ich mogłoby mieć wówczas wpływ na wynik sprawy. Tymczasem – uwzględniając daty kserokopii – trzeba stwierdzić, iż cała dokumentacja przekazana na wezwanie Sądu jest albo dokumentacją własną strony, która z racji takiego właśnie jej charakteru pozostawała przez cały czas w dyspozycji skarżącej (w tym wypadku nie została więc spełniona druga z wymienionych przesłanek) albo też powstała ona dopiero po wydaniu postanowienia z dnia 13 listopada 2002 r. (brak przesłanki pierwszej). W pełni natomiast należało podzielić zapatrywanie strony o istnieniu podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. W dacie podjęcia przez NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu postanowienia z dnia 13 listopada 2002 r. odrzucającego skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 lipca 2002 r. (Nr SOM.V.5110-109/02) obowiązywały przepisy ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Przepis art. 59 tej ustawy odsyłał – między innymi również w zakresie problematyki doręczeń pism sądowych – do uregulowania tej kwestii w art. 39-49 Kodeksu postępowania administracyjnego (powoływanego dalej jako "k.p.a."). Zasady doręczeń przyjęte w tych ostatnio powołanych przepisach Kodeksu powinny być zatem respektowane także przy doręczeniu stronie skarżącej wezwań do uiszczenia wpisu należnego od skargi. W ocenie składu rozpoznającego skargę o wznowienie postępowania reguły te nie zostały jednak w 2002 r. zachowane. Pierwsza przesyłka zawierająca wspomniane wezwanie (o numerze 033347) zawierała w ogóle błędne określenie adresu strony (w skardze podano [...], a wezwanie, o którym aktualnie mowa, adresowane jest na [...] Przesyłka ta została zwrócona do NSA z adnotacją "pod w/w adresem adresat nieznany". Zgodnie z zasługującym na aprobatę poglądem wyrażonym przez SN w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2000 r., sygn. akt III PRN 141/99, OSNP 2001, Nr 1, poz. 6, pismo błędnie zaadresowane nie może być traktowane za skutecznie doręczone, nawet w trybie art. 44 k.p.a. Dlatego też wezwanie do uiszczenia opłaty zostało ponowione. Druga przesyłka (o numerze 034140), skierowana tym razem prawidłowo na adres wskazany w skardze, została jednak również zwrócona Sądowi z opisem "adresat wyprowadził się". W przedstawionej sytuacji nie można było przyjąć – jak to uznał NSA w pierwszym fragmencie uzasadnienia postanowienia z dnia 13 listopada 2002 r. – że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało skarżącej doręczone skutecznie. Przepisy art. 39-49 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tego postanowienia) nie dopuszczały bowiem takiej możliwości. Zdaniem składu wyrokującego obecnie, w sprawie nie mogło być nawet uruchomione domniemanie skutecznego doręczenia zastępczego, przewidzianego w art. 44 k.p.a., ponieważ przepis ten wymagał ówcześnie złożenie pisma "na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy", z dodatkowym obowiązkiem obarczającym doręczyciela umieszczenia zawiadomienia o tym fakcie "w skrzynce na korespondencję lub, gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata..." Żadna adnotacja pracownika poczty na zwróconej przesyłce nie wskazuje na to, że spełniono w tym przypadku cytowane minimum wymogów skutkujących możliwością uruchomienia domniemania doręczenia zastępczego owego drugiego wezwania. Odrzucenie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...]. (Nr [...]), mimo niedoręczenia stronie – w sposób normatywnie określony – wezwania do uiszczenia wpisu, należy więc uznać za przedwczesne. W konsekwencji naruszenia ówcześnie obowiązujących przepisów o doręczeniach, doszło do tego, że strona została "pozbawiona możliwości działania" w sprawie ze swojej skargi, wskutek jej niesłusznego odrzucenia. Dlatego też Sąd był zobowiązany uchylić postanowienie NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu dnia 13 listopada 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 1996/02 (czemu dał wyraz w pkt. I niniejszego wyroku), na podstawie art. 282 § 1 i § 2 p.p.s.a., w związku z art. 103 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Natomiast sama skarga na decyzję Wojewody z dnia [...] (Nr [...]) nie zasługiwała – w ocenie Sądu – na uwzględnienie, z następujących powodów. Organy meldunkowe orzekające w sprawie wymeldowania M.D. i J. D. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy [...] we W. przyjęły za faktyczną podstawę swoich decyzji przede wszystkim dokonaną skutecznie przez komornika eksmisję z tegoż lokalu M. D. i osób jej prawa reprezentujących, w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków z dnia 15 maja 2000 r. (sygn. akt I C 1717/ 99). Takie stanowisko organów znajduje silne wsparcie w utrwalonej już w tym zakresie linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Ostatnio Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w tej kwestii ponownie, stwierdzając w wyroku z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, Lex Nr 188693, że "Opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej". Niemal identyczny pogląd wyrażony został wcześniej – między innymi – w tezie 2 wyroku NSA z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, Lex Nr 159189 i w wyroku NSA z dnia 5 października 2000 r., sygn. akt V SA 234/00, Lex Nr 80641. Co prawda obszerna dokumentacja przekazana Sądowi przez skarżącą, zgromadzona zwłaszcza w II tomie akt, dowodzi licznych prób, jakie strona podjęła, w celu wzruszenia czynności komornika i prawomocnego wyroku eksmisyjnego (a także innych niekorzystnych dla niej orzeczeń sądów powszechnych) oraz w celu przywrócenia tytułu prawnego do spornego lokalu, jednak wszystkie te próby (w tym także wielokrotnie składane skargi o wznowienie postępowań sądowych w sprawach zakończonych wydaniem tamtych orzeczeń) nie przyniosły do tej pory żadnych pożądanych przez stronę rezultatów. Wspomniane orzeczenia pozostają więc nadal w obrocie prawnym, wiążąc swoją treścią zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd (art. 365 § 1 k.p.c.). W tej sytuacji należało przyjąć, iż wydając decyzje o wymeldowaniu M. D.i J. D. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy [...] we W. organy obu instancji nie naruszyły prawa, w tym zwłaszcza stanowiącego normatywną podstawę takich rozstrzygnięć przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (aktualnie – Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organy, uwzględniającym treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK-A 2002, Nr 3, poz. 34, w którym to wyroku Trybunał uznał przepis art. 9 ust. 2 tejże ustawy za niezgodny z Konstytucją. Przepis art. 282 § 2 p.p.s.a. nie uwzględnia wprost sytuacji, kiedy skarga o wznowienie dotycząca – jak w niniejszej sprawie – postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem (np. odrzucającym skargę) zostanie przez sąd uwzględniona. Skład orzekający podziela jednak w pełni stanowisko doktryny, zgodnie z którym, w takiej sytuacji sąd powinien uchylić zaskarżone postanowienie i orzec co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej, stosownie do poczynionych ustaleń, na podstawie przepisów o postępowaniu przed sądami pierwszej instancji (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 561-562 i przywołaną tam literaturę). Skoro zatem zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...]. (Nr [...]) jest zgodna z prawem, Sąd był zobligowany oddalić skargę na tę decyzję, kierując się dyspozycją art. 151 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a. (pkt II niniejszego wyroku).