III SA/Wr 148/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. - obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, iż skarżąca spółka, reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzone w stosunku do niej postępowania egzekucyjne doprowadziło do zajęcia praktycznie całego jej majątku. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 5.000 zł, wartość środków trwałych - 4.950 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Stan rachunku bankowego wnioskującej spółki to - [...] zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w roku 2014 i 2015 poniosła stratę w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł), natomiast od stycznia do lipca 2016 uzyskała dochód w kwocie [...] zł (przy przychodzie w kwocie [...] zł). W styczniu, marcu, kwietniu, czerwcu, lipcu i sierpniu 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł. Z urzędu referendarz wskazał, że obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu zawisłych jest [...] spraw ze skargi wnioskującej spółki. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz wskazał, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka posiada zdolność finansowania kosztów sądowych. W tym kontekście referendarz wskazał, iż ważne dla oceny zasadności niniejszego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów uzyskanych w latach 2014 i 2015 - odpowiednio [...] zł i [...] zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania, świadczy kwota jej przychodu w pierwszych siedmiu miesiącach roku 2016, uzyskanego pomimo prowadzenia w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego - [...] zł oraz wartość towarów i usług dostarczanych i świadczonych przez spółkę styczniu, marcu, kwietniu, czerwcu, lipcu i sierpniu 2016 r. - odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł. Oceny tej nie zmienia brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, gdyż, jak wynika z przedłożonych dokumentów, spółka środki pieniężne przechowuje w kasie. Co istotne, wysokość tych środków pieniężnych wzrasta mimo ujemnego wyniku finansowego spółki, i na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosła [...] zł wobec [...] zł rok wcześniej. Dysponowanie taką kwotą pozwala na ponoszenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem ze skargi wnioskującej spółki. Zdaniem referendarza nie bez znaczenia dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła skarżąca spółka zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) przez przyjęcie, iż w sprawie jej stan finansowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na uzasadnienie powyższego strona wskazała, iż przeciwko niej prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry, a nadto wszczęte zostały już postępowania egzekucyjne, które doprowadziły do zajęcia praktycznie całego jego majątku. Nadto wnioskodawca wskazał, że w roku 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości [...] zł., a w roku 2015 strata wyniosła [...] zł. Tym samym trudno jest założyć, że będzie w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Nie jest przy tym uzasadnione twierdzenie, iż wypracowanie pewnego dochodu za okres od 1 stycznia 2016 roku do dnia 31 lipca 2016 roku uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Nawet jeśli uznać chwilową poprawę sytuacji finansowej, nie można na podstawie tak krótkiego okresu uznać, iż sytuacja finansowa skarżącego jest stabilna. Nietrafne jest również wywodzenie, iż spółka skorzystała z pewnych "instrumentów podatkowych" umożliwiających równoważenie kosztów i przychodów tak, aby zminimalizować obciążenie podatkowe. Sam fakt uznania istnienia takich metod (wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia) nie pozwala na automatyczne przyjęcie, iż winne być one uwzględniane przy określaniu sytuacji finansowej danego podmiotu. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W niniejszej sprawie Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania normatywne, należy zauważyć, że w sytuacji gdy strona spełnia przesłanki określone w powyższym przepisie obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zadaniem więc strony, jest niejako przekonanie Sądu, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii Sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem Sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Prawidłowe rozpatrzenie słuszności przyznania prawa pomocy wymaga uwzględnienia z jednej strony obciążeń finansowych wnioskodawcy, a z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Przy ustalaniu możliwości finansowych wnioskodawcy należy mieć na uwadze jego realną sytuację materialną. W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą Spółkę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przekazanych przez stronę dokumentów wynika, iż skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. W roku 2014 i 2015 Spółka poniosła stratę w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł), natomiast w od stycznia do lipca 2016 uzyskała dochód w kwocie [...] zł (przy przychodzie w kwocie [...] zł). W sierpniu 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio [...] zł i [...] zł. W dniu 31 grudnia 2015 r. w kasie skarżącej spółki znajdowała się kwota [...]zł (wobec [...] zł w dniu 31 grudnia 2014 r.). W kontekście przedstawionych wyżej danych należy wyjaśnić, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca w 2015 r. poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową, skarżąca nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który w 2015 r. wyniósł [...] zł. Słusznie zauważył przy tym referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania, o czym świadczy kwota jej przychodu w pierwszych siedmiu miesiącach roku 2016, uzyskanego pomimo prowadzenia w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Zgodzić należy się również z referendarzem, że oceny tej nie zmienia brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, gdyż, jak wynika z przedłożonych dokumentów, spółka środki pieniężne przechowuje w kasie. Co istotne, wysokość tych środków pieniężnych wzrasta mimo ujemnego wyniku finansowego spółki (na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosła [...] zł na dzień 31 grudnia 2014 r. - [...] r.). Dysponowanie taką kwotą pozwala na ponoszenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem ze skargi wnioskującej spółki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Wobec powyższych okoliczności, brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Niniejszej oceny nie zmienia przy tym podnoszony w sprzeciwie argument co do licznych postępowań prowadzonych przeciwko skarżącej w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. Okoliczność taka stanowi bowiem jeden z elementów ryzyka prowadzonej działalności, a rzeczą strony skarżącej jako prowadzącej działalność gospodarczą jest zabezpieczenia środków na taki cel i ewentualne koszty postępowania sądowego z tym związane. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie