III SA/Wr 172/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.Z. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 marca 2023 r. nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-157 w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. Ż. (dalej: skarżący, strona skarżąca) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, wierzyciel, ZUS) z 24 marca 2023 r., nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-157, którym organ ten działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2023 r., poz. 775 ze zm.) — dalej: k.p.a., w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2021 r., poz. 423 ze zm. ) — dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 26 stycznia 2023 r., nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-22 o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW4470022053644 do TW4470022053652 z 8 grudnia 2022 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Dyrektor Oddziału ZUS we Wrocławiu na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład jako wierzyciela od TW4470022053644 do TW4470022053652 z 8 grudnia 2022 r. wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu. Tytuły te obejmują należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od kwietnia 2020 r. do stycznia 2021 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do stycznia 2021 r. oraz FP i FGŚP za okres od kwietnia 2020 r. do stycznia 2021 r. Wcześniej wierzyciel — do strony skarżącej jako zobowiązanego — skierował upomnienia, które zostały doręczone 3 października 2022 r. Pismami z 22 grudnia 2022 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie wszczętych postępowań egzekucyjnych. Wskazał na nieistnienie obowiązków objętych wyżej wymienionymi tytułami. Dalej podniósł, że za swoją pracę nie dostał umówionego wynagrodzenia a o zaległościach dowiedział się w lipcu 2022 r. z pisma ZUS. Postanowieniem z 26 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący zgłosił się do ubezpieczenia jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od 3 marca 2020 r. natomiast wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych nastąpiło od 1 lutego 2021 r. Zatem za okres od marca 2020 r. do stycznia 2021 r. podlegał obowiązkowi ponoszenia wydatków na ubezpieczenia społeczne. 13 lutego 2023 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 i art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022 r., poz. 479 ze zm.) — dalej: u.p.e.a., bowiem obowiązki określone w tytułach wykonawczych nie istnieją. W rzeczywistości nie prowadził działalności gospodarczej a umowę o pracę zawarł w przekonaniu, że jest pracownikiem spółki. Zaznaczył, że padł ofiarą przestępstwa z art. 286 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. 2024 r., poz. 17) i postępowanie w sprawie prowadzi Prokuratura Rejonowa w Busku-Zdroju. Ponadto zarzucił organowi, że ten nie zawiesił postępowania egzekucyjnego do czasu wyjaśnienia sprawy przez prokuraturę mimo tego, że wynik postępowania prokuratorskiego jest istotny w zakresie ustalenia, czy w ogóle podlegał obowiązkowi uiszczania składek. Wskutek wniosku skarżącego z 9 lutego 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał zaskarżone niniejszą skargą postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że na koncie skarżącego istnieje zadłużenie za okres od marca 2020 r. do stycznia 2021 r. Dalej podniósł, że wobec tego ZUS — na podstawie art. 24 ust. 2 i art. 32 u.s.u.s. oraz na podstawie art. 6 § 1 u.p.e.a. — był zobowiązany do wystawienia upomnień, a w konsekwencji braku zapłaty należności, do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zatem według organu, postępowanie egzekucyjne jest prowadzone prawidłowo. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, organ poinformował, że zawieszenie postępowania po wniesieniu zarzutu na tytuł wykonawczy następuje tylko w przypadku wniesienia zarzutu w ustawowym terminie wyznaczonym przez art. 35 u.p.e.a. Dalej organ zaznaczył, że fakt prowadzenia przez prokuraturę postępowania karnego w sprawie przestępstwa z art. 286 kodeksu karnego, nie mieści się w katalogu okoliczności stanowiących podstawę wniesienia zarzutu i pozostaje bez wpływu na postępowanie egzekucyjne. Tym samym organ nie dopatrzył się w postępowaniu uchybień, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu z 26 stycznia 2023 r. i uznał za uzasadnione oddalenie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W skardze z 28 kwietnia 2023 r. (data wpływu do organu) skarżący zarzucił naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 i art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oraz, że ZUS nie rozpoznał istoty sprawy i nie odniósł się do argumentów przedstawionych w zarzutach. Podkreślił, że pozostawał w przekonaniu, iż jest pracownikiem spółki na stanowisku prezesa spółki, jednakże nie dostawał wynagrodzenia. Po kilku miesiącach dowiedział się, że na jego koncie w ZUS są duże zaległości w opłacaniu składek. Dalej podnosi, że stał się ofiarą przestępstwa z art. 286 kodeksu karnego a prokuratura na jego wniosek wszczęła postępowanie w sprawie. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego od skarżącego na rzecz organu, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga podlega oddaleniu. Na wstępie należy wyjaśnić, iż niniejszą sprawę rozpoznano w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, zwanej dalej p.p.s.a.), sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Podstawą zarzutu mogą być jedynie następujące sytuacje: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10, CBOSA). Natomiast kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 marca 2023 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 8 grudnia 2022 r. od TW4470022053644 do TW4470022053652. Wskazane tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie deklaracji złożonej przez skarżącego (płatnika składek). Skarżący zgłosił się do ubezpieczeń społecznych jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Okres ubezpieczenia trwał od marca 2020 r. do momentu wyrejestrowania czyli do stycznia 2021 r. Zgodnie z art. 46 par. 1 u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Ze względu na fakt, że na koncie skarżącego wystąpiła zaległość z tytułu nieopłaconych składek, organ na podstawie art. 24 ust. 2 i art. 32 u.s.u.s., doręczył skarżącemu upomnienia oraz wszczął postępowanie egzekucyjne. Bowiem zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.— składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Odnosząc się zatem do zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), Sąd zauważa, że obowiązek dotyczy zapłaty zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2020 r. do stycznia 2021 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do stycznia 2021 r., na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2020 r. do stycznia 2021 r. powstał na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. i wynika z deklaracji złożonej przez skarżącego, jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Natomiast art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Ze względu na powyższe, stwierdzić należy, że obowiązek ten powstał i nadal istnieje. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że nieistnienie obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano/nie wysłano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana/wysłana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 173/22, CBOSA). Nie stanowi zatem podstawy zarzutu na tytuł wykonawczy w sprawie zaległych składek okoliczność, że skarżący nie otrzymywał zapłaty z tytułu umowy o pracę oraz, że Prokuratura Rejonowa w Busku-Zdroju wszczęła na wniosek skarżącego postępowanie w sprawie z art. 286 Kodeksu karnego. Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na wniosek organu o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na tle ww. przepisu w piśmiennictwie (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 200, źródło: Lex) wskazuje się, że w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, stanowiącymi sądy pierwszej instancji (...) zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona. Nie jest więc możliwe zasądzanie kosztów postępowania od skarżącego na rzecz organu w sytuacji gdy skarga zostanie oddalona. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.