III SA/Wr 178/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 listopada 2020 r. nr 470000/71/176168/2020/RDZ w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. J. J. (dalej: skarżący, strona skarżąca, strona) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za: kwiecień i maj 2020 r. w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej ustawa COVID-19). Decyzją z (...) lipca 2020 r., (nr(...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19 w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) W uzasadnieniu organ powołał art. 31 zo ust 2 i ust. 4 art. ustawy COVID-19 i wskazał, że do dnia 30 czerwca 2020 r. skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r., pomimo obowiązku ich złożenia, a zatem nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Decyzję doręczono stronie 20 lipca 2020 r. W dniu 18 listopada 2020 r skarżący odwołanie/ prośbę o ponowne rozpatrzenie wniosku. Decyzją z (...) listopada 2020 r. (nr: (...)) ZUS Oddział we W. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień i maj 2020 r. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 129 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy należy wgnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Organ wskazał, że decyzja z 15 lipca 2020 r. została doręczona stronie 20 lipca 2020 r., termin czternastodniowy na wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął 4 sierpnia 2020 r., natomiast wniosek skarżącego wpłynął do organu 18 listopada 2020 r. czyli po ustawowym terminie. W skardze do Sądu strona wyjaśniła, że zdaje sobie sprawę, że nastąpiło uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania składek należnych za kwiecień i maj 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że negatywną decyzję zauważył dopiero w momencie otrzymania od organu pisma ze wskazaniem zaległości, skarżący podkreślił, że uchybienie terminu nie było działaniem celowym. Skarżący w dalszej części uzasadnienia wyjaśnił, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji z 15 lipca 2020 r., gdyż dokonał wszystkich formalności niezbędnych do otrzymania zwolnienia zgodnie z wytycznymi ZUS-u. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) listopada 2020 r. stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z (...) lipca 2020 r. odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień i maj 2020 r. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowił art. 134 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W związku z powyższym co do zasady każde, nawet nieznaczne przekroczenie powyższego terminu stanowi jego uchybienie. Z okoliczności faktycznych, jakie zaistniały w rozpoznawanej sprawie wynika, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) lipca 2020 r. została doręczona skarżącemu 20 lipca 2020 r. Wobec powyższego termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 3 sierpnia 2020 r. (poniedziałek). Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy 18 listopada 2020 r. Na tej podstawie organ stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Mając na uwadze rozstrzygnięcie podjęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy podkreślić, że w związku ze stanem epidemii ustawodawca wprowadził szereg przepisów szczególnych, mających na celu zminimalizowanie negatywnych skutków prawnych związanych z nadzwyczajną sytuacją, w tym dotyczących biegu terminów prawa materialnego i procesowego. Na podstawie art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255), od dnia 16 grudnia 2020 r. wszedł w życie m.in. art. 15zzzzzn2, który w ust. 1 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W myśl art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19). Powołany przepis wszedł wprawdzie w życie w dniu 16 grudnia 2020 r., a więc po doręczeniu skarżącemu wydanej w niniejszej sprawie decyzji z 15 lipca 2020 r. oraz po upływie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydaniu przez organ decyzji o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lecz obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii ogłoszono od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze RP na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Omawiana regulacja niejako koryguje nowelizację ustawy o COVID -19 dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875), w wyniku której uchylono m.in art. 15zzr ustawy COVID -19 obowiązujący od 31 marca 2020 r. przewidujący w ust. 1 pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Sąd dostrzega, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 15 lipca 2020 r. art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 nie obowiązywał, jednak nie może on być pominięty. Przywołana regulacja wyznacza bowiem kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID-19 bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników. Potwierdza to tylko słuszność stanowiska o obowiązku informowania wnioskodawców przed wydaniem decyzji o niezłożeniu wymaganego wniosku o przywrócenie terminu i skutkach z tym związanych. Podkreślić też należy, że płatnicy składek nie powinni być różnie traktowani w zależności od tego, kiedy zostanie rozpatrzony ich wniosek, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy po tej dacie, co ma znaczenie przy obowiązkach organu o pouczaniu w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21). W rozpoznawanej sprawie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 znajduje zastosowanie. Doszło bowiem do uchybienia terminu, od zachowania którego jest uzależnione udzielenie skarżącemu ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, co stanowi przesłankę zawiadomienia strony postępowania przewidzianą w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Uwzględniając zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, rozpoznając ponownie sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wyznaczy przewidziany prawem termin do wystąpienia o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.